TRẦN HỮU NGƯ
Bây giờ người làm thơ nhiều quá, nhạc sĩ phổ thơ cũng quá nhiều. Không thể cân, chia, đong, đếm cho hết thơ được phổ nhạc.
Thôi thì, tôi xin nói cho gọn và dễ hiểu: một rừng thơ, một biển nhạc,
Một bài viết về thi sĩ Nguyên Sa – những bài thơ ông được phổ nhạc – nếu so với bây giờ, không sánh bằng “rừng thơ và biển nhạc,” mà chỉ là con suối nhỏ giữa cánh rừng cũng nhỏ!
***
Tôi nghe rất nhiều những bài thơ được phổ thành nhạc của thi sĩ Nguyên Sa: Áo lụa Hà Đông, Tháng sáu trời mưa, Paris có gì lạ không em, Tuổi mười ba, Tiễn biệt (nhạc sĩ Song Ngọc khi phố đã đổi thành Tiễn đưa), Biết em có về trong đêm nay, Cần thiết, Hư ảo trăng, Màu kỷ niệm, Kỳ diệu, Mai tôi đi…
Nguyên Sa là một thi sĩ của miền Nam trước năm 1975. Ông tốt nghiệp ở Pháp, dạy triết ở Pháp, làm thơ ở Pháp. Rồi về Saigon dạy triết và tiếp tục làm thơ. Tôi đã đọc thơ, nghe thơ Nguyên Sa vào những năm tháng chiến tranh. Tên thật của ông là thầy Trần Bích Lan. Dù là giáo sư triết, nhưng ông không bao giờ làm thơ triết; và nếu có, thì triết trong thơ ông cũng hiểu được, cảm được. Nhưng sau năm 1975, có không ít nhà thơ mới xuất hiện lại khoái làm “thơ triết” mà chỉ có tác giả mới hiểu được!
Tôi mê thơ Nguyên Sa những ngày còn đi học ở một tỉnh mới vừa thành lập: tỉnh Bình Tuy, cách Saigon một trăm năm mươi cây số. Và ngày đó, thấy thơ Nguyên Sa quá hay, tôi cũng tập làm thơ từ dạo ấy… Thơ ông nhiều quá, nhưng tôi thích hai bài thơ Năm ngón tay, Tám phố Saigon và Nga.
– Năm ngón tay
“… Năm ngón tay
Trên bàn tay năm ngón
Có dài ngón ngắn
Có ngón chỉ đường đi
Có ngón tay đeo nhẫn
Ngón tay tô môi
Ngón tay đánh phấn
Ngón tay chải đầu
Ngón tay đếm tiền
Ngón tay lái xe
Ngón tay thử coóc-xê
Ngón tay cài khuy áo
Em còn ngón tay nào
Để giữ lấy anh?”…
Tám phố Saigon
(Trích):
“… Saigon đi rất chậm buổi chiều
Cánh tay tà áo sát vòng eo
Có nghe đôi mắt vòng quanh áo
Năm ngón thơ buồn đứng ngó theo
Saigon phóng Solex rất nhanh
Đôi tay hoàng yến ngủ trong gants
Có nghe hơi thở cài vương miện
Lên tóc đen mềm nhung rất nhung
…
Saigon mai gọi nhau bằng cưng
Vành môi nghiêng cánh xuống phân vân
Lưng trời không có bầy chim én
Thành phố đi về cũng đã Xuân…”
Nga
(Trích):
“… Hôm nay Nga buồn như một con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh
Đôi mắt cá ươn sắp sửa se mình
Để anh giận sao chẳng là nước biển…”
Và rất nhiều thơ ông được phổ nhạc, bài nào cũng hay, nhưng riêng tôi, tôi lại thích hai bài hát phổ thơ của Nguyên Sa:
Bài thứ nhất: Tiễn đưa – Song Ngọc phổ nhạc, qua hai giọng ca Khánh Ly và Thanh Tuyền:
“… Người về chiều nay hay đêm mai
Người sắp đi hay đã đi rồi
Muôn vị hành tinh rung rung
Lung linh thềm ga vắng
Hay rượu tàn rung trên môi…”
Bài thứ hai: Mai tôi đi – Anh Bằng phổ nhạc, qua hai giọng ca Nguyên Khang và Diễm Liên.
Nghe “Mai tôi đi,” tôi sững người vì thơ đã hay mà phổ nhạc làm bài thơ hay thêm. Tôi nghe, buồn ơi là buồn, tôi xin chào! Bài này, Nguyên Sa báo trước rằng: “Mai Nguyên Sa đi,” nghĩa là nhà thơ từ giã Paris trở về Việt Nam. Một chuyến đi không bình thường như mọi chuyến đi của người bình thường.
Chữ “mai” này là xác định cũng được, mà chưa xác định cũng được. Giống như câu: “Mai ăn khỏi trả tiền.” Mai là mai, biết đâu chừng đến mai rồi lại mai nữa!
Tôi nghe “Mai tôi đi” qua hai giọng ca Nguyên Khang và Diễm Liên. Nguyên Khang, tôi vẫn thích giọng ca “dư hơi” này; còn Diễm Liên có một chút “gào” nhưng rất trong, như muốn níu người đi ở lại:
“… Mai tôi đi chắc trời giăng mưa lũ
Mưa thì mưa, chắc tôi không bước vội
Nhưng chẳng thế nào
Thì cũng sẽ xa nhau
Mình cũng sẽ xa nhau
Mai tôi đi chắc rằng Paris khóc
Nhưng lệ rơi sẽ khô theo tháng ngày
Cho dù cách nào
Thì cũng sẽ xa nhau…”
Mai tôi đi, nghe buồn. Buồn đứt ruột:
“… Mai tôi đi, xin đừng gọi tên
Thêm nhiều muộn phiền
Dù môi kêu đắm đuối
Hay mặn nồng một trời
Cũng đành lòng xa thôi
Cũng đành lòng xa thôi…”
Và khi nghe đến đoạn chót:
“… Muôn vạn u sầu
Rồi cũng sẽ xa nhau
Mình cũng sẽ xa nhau…”
Nghe Mai tôi đi, lòng tôi lắng xuống và tràn ngập nỗi buồn.
Bài thơ hay quá, bài phổ nhạc cũng quá hay.
Biết bao giờ có nhạc phổ thơ như vậy để nghe?
Chắc một trăm phần trăm là… không?
Dù bây giờ có một rừng thơ, một biển nhạc.
Tiếc!
Và Boston buồn!
Nói đến nhạc buồn thì phải nói đến điệu Boston. Và nói đến Boston buồn là nói riêng, bởi hình như bài hát nào mang giai điệu Boston cũng đều buồn. Bài hát Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, nhạc hay đều… buồn, không phải chỉ một mình Boston. Và theo tôi, chính nhạc buồn đã làm cho người ta nhớ lâu.
Những bài Việt, nói chung đều đa dạng, nhiều tầng nấc, nhiều thể loại, đa nhịp điệu, phong phú đề tài… đã đóng góp một phần không nhỏ cho nền âm nhạc Việt Nam, cho dù đứng ở đâu cũng không thể phủ nhận vai trò âm nhạc trong đời sống hằng ngày; nhất là những bài hát của hai miền Bắc – Nam từ năm 1955 cho đến năm 1975.
Một người nhạc sĩ trong Boston buồn mà tôi muốn nói đến là cố nhạc sĩ Y Vân, dù biết rằng sẽ còn sót những bài Boston buồn khác.
Y Vân đã để lại cho đời quá nhiều bài hát hay; nếu chỉ tính riêng nhạc phẩm “Lòng mẹ,” thì Y Vân là một nhạc sĩ thiên tài. Ông viết “Lòng mẹ” như một áng văn bất hủ, mà có thể nói là một bài viết về mẹ hay nhất Việt Nam.
Người mẹ của Y Vân đích thực là người mẹ nguyên mẫu, không son phấn, huy chương, tượng đồng, bia đá… một người mẹ sớm hôm tảo tần, không quản ngại sương gió, tên bay đạn lạc, nuôi đàn con khôn lớn:
“… Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình dạt dào
Tình mẹ tha thiết như dòng suối hiền ngọt ngào
Lời mẹ êm ái như đồng lúa chiều rì rào
Tiếng ru êm đềm trăng tà soi bóng mẹ yêu…”
Tôi đã nghe, đã thuộc rất nhiều nhạc, nhưng nghe về giai điệu Boston thật quá ít. Bất chợt trong nhịp Boston hiếm hoi ấy, tôi bắt gặp bài hát “Ngăn cách” của nhạc sĩ Y Vân mà ngày xưa Boston lạc lõng giữa rừng Boléro, Rumba, Slow, Tango, Valse:
“… Yêu nhau trong cuộc đời
Mơ duyên tình dài gắn bó đôi lời
Ta quen nhau một ngày
Thương nhau trọn đời
Giữ cho lâu dài…”
Nhạc Boston cũng không hiếm, nếu có; nhưng để làm cho ra “chất Boston” như “Ngăn cách” coi bộ hơi khó. Đây là một nhạc phẩm thuộc hàng đặc biệt, vì chính Boston đã làm cho người nghe khó quên nhạc phẩm này. Có quá ít những Boston buồn như “Ngăn cách” của Y Vân.
Tại sao? Đó là điều mà tôi muốn hỏi, muốn biết, khi nhạc Boston hay chỉ đếm trên đầu ngón tay? Và cho dù “Ngăn cách” còn đó những nỗi nhớ đầy vơi:
“… Từ ngày mai ngăn cách hết rồi
Là khi đưa đón
Có mấy ai không buồn
Lúc duyên chưa tròn thương mến
Em lên xe hoa rồi
Biết rằng sầu để một người
Rượu hồng chẳng được say
Mà đành lòng nếm chua cay…”
Từ dạo năm 1960, nhạc Bolero đã làm mưa làm gió trên thị trường ca nhạc miền Nam. Và sự xuất hiện của “Ngăn cách” làm người nghe chững lại trong một giai điệu ngập ngừng, khe khẽ, tuôn nhẹ… Người nghe có cảm tưởng như những giọt mưa rơi nhẹ và đều đều trên mái lá, như những cơn gió thoảng ngoài hiên, như những tia nắng nhuộm vàng trước sân chiều, để rồi chạnh lòng khi đêm về:
“… Đêm chia ly lạnh lùng
Đưa tay một lần
Đến mai không còn…”
“Ngăn cách,” theo cảm nghĩ của tôi, đó là một trong số ít bài hát mang giai điệu Boston hay nhất Việt Nam. “Ngăn cách” đặc biệt ở chỗ người hát không cần vội vã; hát trong niềm đau khôn nguôi, lặng lẽ cùng giai điệu, và Bston đã làm nên thương hiệu cho bài hát này.
Và một câu kết buồn đến rưng rức:
“… Lòng người như chiếc lá
Nằm trong cơn gió vô tình…”
Trong thời buổi bài hát “trăm hoa đua nở,” nhưng tìm chỉ một bài Boston mới nghe chơi, coi bộ… hơi khó.
Nhạc sĩ Y Vân đã về bên kia thế giới, anh đã “ngăn cách” với chúng ta rồi.
Xin gửi mấy nén nhang lòng về anh và cảm ơn anh đã để lại một kho tàng âm nhạc vô giá cho đời.
Similar articles: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/doi-song/am-nhac/
