Vào những ngày cuối cùng của năm 2025, chính quyền Tiểu bang California đã có một quyết định gây ngạc nhiên: rút đơn kiện chính quyền liên bang để chấm dứt tranh cãi pháp lý về khoản tài trợ trị giá 4 tỷ Mỹ kim.
Quyết định này được đưa ra sau khi Bộ Giao thông Vận tải Hoa Kỳ, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, liên tục tìm cách thu hồi ngân sách dành cho dự án đường sắt cao tốc đầy tham vọng nhưng cũng lắm thị phi của California.
Tại sao California lại buông xuôi lúc này?
Cơ quan Đường sắt Cao tốc California (HSRA) cho biết họ không còn xem chính quyền liên bang hiện tại là một đối tác “đáng tin cậy” nữa. Thay vì tốn thời gian và tiền bạc cho các vụ kiện tụng kéo dài mà không chắc chắn về kết quả, tiểu bang quyết định tự đi con đường riêng.
Hồi tháng Bảy, Bộ Trưởng Tư Pháp California Rob Bonta đã nộp đơn kiện khi Cục Đường sắt Liên bang (FRA) hủy bỏ các khoản tài trợ từ thời Tổng thống Obama và Biden. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, các quan chức tiểu bang nhận thấy việc tiếp tục tranh đấu với một chính quyền vốn không có thiện cảm với dự án là điều vô ích.
“Chuyến tàu vô định” hay “tương lai của giao thông”?
Để các bạn dễ hình dung, đây là dự án nhằm nối liền hai thành phố lớn là Los Angeles và San Francisco bằng một chuyến tàu chỉ mất dưới ba giờ đồng hồ.
Tuy nhiên, thực tế lại không như mơ:
- Chi phí phình to: Ban đầu dự án được phỏng định tốn 33 tỷ Mỹ kim, nhưng nay con số đó đã vọt lên tới 128 tỷ Mỹ kim—gấp 4 lần.
- Thời gian kéo dài: Kế hoạch hoàn tất ban đầu là năm 2020, nhưng nay người dân phải đợi đến năm 2033 mới hy vọng thấy tàu chạy.
Chính vì sự chậm trễ và tốn kém này, phe Cộng hòa và Tổng thống Trump thường gọi đây là “chuyến tàu đi về nơi vô định” (train to nowhere). Bộ Trưởng Giao thông Sean Duffy đã viết trên mạng xã hội X rằng việc cắt ngân sách là một cách tuyệt vời để đón năm mới, giúp bảo vệ tiền thuế của người dân Mỹ khỏi bị lãng phí.
Ngược lại, Thống đốc Gavin Newsom cho rằng hành động của chính quyền Trump mang tính chất “trả thù chính trị nhỏ nhen” hơn là dựa trên thực tế. Ông không nhắc đến những lý do lãng phí như chi phí phình to và thời gian kéo dài.
Hướng đi mới: Tự lực và tư nhân hóa
Khi không còn dựa vào “bầu sữa” liên bang, California sẽ làm gì?
Ông Ian Choudri, Giám đốc điều hành mới của HSRA (nhậm chức tháng 8/2024), đang thay đổi chiến lược. Ông tập trung vào hai nguồn lực chính:
- Ngân sách Tiểu bang: Một đạo luật mới được thông qua bảo đảm cấp một tỷ Mỹ kim mỗi năm cho dự án từ nguồn thu của chương trình thương mại khí thải nhà kính, kéo dài đến năm 2045.
- Đầu tư Tư nhân: Cơ quan này đang tích cực mời gọi các nhà đầu tư tư nhân tham gia. Ông Choudri tiết lộ đã có sự quan tâm từ nhiều nhà tài trợ lớn và hy vọng sẽ chọn được đối tác vào tháng Năm hoặc tháng Sáu năm 2026.
Mặc dù mất đi nguồn tiền lớn từ liên bang, giới chức California khẳng định công tác xây dựng sẽ không dừng lại. Hiện tại, hơn 50 công trình lớn như cầu và đường vượt đã được xây dựng, cùng với gần 80 dặm đường rày đã hoàn tất.
Quyết định rút đơn kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng: California chính thức chấp nhận rằng để hoàn thành giấc mơ đường sắt cao tốc, họ phải tự đứng trên đôi chân của mình thay vì chờ đợi sự hỗ trợ từ Washington.
Nguồn tham khảo: Reuters và Politico
