Iran đang rung chuyển bởi làn sóng biểu tình dữ dội nhất trong nhiều năm qua khi nền kinh tế chạm đáy và các đồng minh khu vực lần lượt sụp đổ trước áp lực từ Hoa Kỳ và Do Thái.
Hiện nay, những cuộc biểu tình lớn đang làm lung lay chính quyền Tehran. Theo thông tin từ các mạng lưới hoạt động nhân quyền kể lại vào sáng Chủ Nhật, làn sóng phản đối đã lan rộng đến hơn 170 địa điểm tại 25 tỉnh. Những đụng độ khiến ít nhất 15 người thiệt mạng và hơn 580 người phải vào tù.
Có ba nguyên nhân chính khiến lòng dân sục sôi:
- Kinh tế kiệt quệ: Đồng tiền Rial của Iran đang rơi tự do. Lạm phát hằng năm lên đến 40%, khiến giá thịt, gạo và các nhu yếu phẩm trên bàn ăn của mỗi gia đình tăng vọt. Việc chính phủ tăng giá xăng – vốn thuộc hàng rẻ nhất thế giới – vào tháng 12 vừa qua giống như “giọt nước tràn ly”.
- Các đồng minh tan rã: Trong nhiều năm, Iran tự hào dẫn đầu phe “Trục Kháng chiến” tại Trung Đông. Thế nhưng, Do Thái đã đánh bại Hamas ở Gaza và tiêu diệt ban lãnh đạo Hezbollah tại Lebanon. Tại Syria, đồng minh thân cận Bashar Assad cũng vừa mất quyền lực vào cuối năm 2024. Gần đây nhất, việc quân đội Hoa Kỳ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro – một người bạn lâu năm của Tehran – đã phát đi tín hiệu báo động mạnh mẽ rằng Hoa Kỳ có thể ra tay ở bất cứ đâu.
- Áp lực quân sự và nguyên tử: Vào tháng 6 năm ngoái, Hoa Kỳ đã đánh bom các cơ sở nguyên tử của Iran sau cuộc chiến 12 ngày với Do Thái. Liên Hiệp Quốc cũng tái áp đặt các lệnh cấm vận. Dù Iran tuyên bố ngừng làm giàu uranium để kêu gọi đàm phán, thế giới vẫn lo ngại họ đủ khả năng chế tạo đến 10 quả bom nguyên tử.
Nhiều thập niên trước, Iran từng là đồng minh thân thiết nhất của Hoa Kỳ tại Trung Đông. Tuy nhiên, cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 đã thay đổi tất cả. Kể từ vụ bắt giữ con tin tại tòa đại sứ Hoa Kỳ kéo dài 444 ngày, hai nước luôn ở trong tình trạng thù địch.
Hiện nay, chính quyền Iran đang treo những biểu ngữ lớn tại Tehran để cảnh báo lính Mỹ và Do Thái rằng họ sẽ thiệt mạng nếu tấn công Iran. Nhưng với nền kinh tế đang tan nát và người dân không ngừng xuống đường, câu hỏi đặt ra là: Liệu chính quyền này có thể trụ vững trước sức ép từ cả bên trong lẫn bên ngoài?
Nguồn: AP News
