Tại Sacramento, thủ phủ của California, hai mối đe dọa mới đang phủ bóng đen lên tương lai của tiểu bang này: viễn cảnh sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo (AI) bị chậm lại va chạm với một đề nghị thuế tài sản gay gắt, điều đã khiến một số tỷ phú nổi tiếng phải rời bỏ tiểu bang.
Các chuyên gia về ngân sách đang cảnh báo rằng sự bùng nổ AI tại California không bền vững và có thể tàn lụi ngay trong năm nay. Trong khi đó, việc giới nhà giàu ra đi vì lo ngại dự luật thuế mới có thể cắt giảm sâu vào nguồn thu của tiểu bang.
Tại sao đây là thời điểm tồi tệ cho Gavin Newsom?
Đối với Thống đốc Gavin Newsom, thời điểm này khó có thể tệ hơn. Ông Newsom, người được cho là sẽ tranh cử Tổng thống Hoa Kỳ vào năm 2028, từ lâu đã dựa vào sự đổi mới của kỹ nghệ công nghệ và tiền thuế từ những cư dân giàu nhất California để tài trợ cho các dự án tiến bộ lớn nhất của mình. Ông luôn xây dựng hình ảnh California như một cường quốc kinh tế.
Nhưng giờ đây, trong năm cuối cùng làm Thống đốc, ông bất ngờ phải đối mặt với hai mối đe dọa song hành:
- Cuộc di tản của các tỷ phú: Những người giàu có bỏ đi mang theo nguồn thuế khổng lồ.
- Sự chậm lại của AI: Điều này có thể làm đảo lộn danh tiếng “người khổng lồ công nghệ” của California và dòng doanh thu mong manh của tiểu bang.
Darry Sragow, một chiến lược gia lâu năm của Đảng Dân chủ, nhận định: “Nếu có một sự sụp đổ về AI, sẽ rất khó để chèo lái qua cơn bão đó.”
Sự mâu thuẫn giữa các con số: Lạc quan hay Thực tế?
Có một sự khác biệt lớn trong cách nhìn nhận vấn đề tài chánh giữa Thống đốc và các chuyên gia độc lập:
- Gavin Newsom: Đưa ra một bức tranh tài chánh sáng sủa hơn. Văn phòng của ông dự đoán mức thâm hụt tương đối nhỏ là 2.9 tỷ đô la, nhờ vào doanh thu từ kỹ nghệ AI.
- Văn phòng Phân tích Lập pháp (LAO): Cơ quan giám sát ngân sách phi đảng phái này đưa ra con số bi quan hơn nhiều vào tháng 11 năm ngoái, với mức thâm hụt dự kiến lên tới 18 tỷ đô la.
Tại sao lại có sự chênh lệch này? Thống đốc Newsom đang “đặt cược” vào sự bùng nổ tiếp tục của AI, trong khi LAO cảnh báo về nguy cơ thị trường chứng khoán suy giảm. Newsom đã tăng chi tiêu tổng thể từ 208 tỷ đô la trong năm tài khóa đầu tiên lên mức đề nghị 349 tỷ đô la bắt đầu từ tháng 7 này. Để bù đắp cho những thiếu hụt gần đây, California đã dựa rất nhiều vào kỹ nghệ AI đang bùng nổ.
Câu hỏi đặt ra: Liệu “bong bóng” AI có vỡ?
Nhiều nhà phân tích ngân sách chỉ ra rằng tỷ lệ vay mượn cao của nhà đầu tư và sự tăng trưởng việc làm chậm chạp là bằng chứng cho thấy lĩnh vực này là một “bong bóng” có nguy cơ nổ tung. Ngay cả những người đứng đầu ngành AI như Mark Zuckerberg và Sam Altman cũng đã gợi ý rằng tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của kỹ nghệ này là không bền vững.
Larry Stone, một nhà đầu tư lâu năm tại Thung lũng Silicon, nhận xét: “California và Thung lũng Silicon nói riêng, được xây dựng trên những bong bóng. Những gì đang xảy ra với AI bây giờ, thực tế, là một kiểu cổ điển.”
Nếu các công ty AI không cho thấy dấu hiệu tạo ra lợi nhuận trong năm nay, các chuyên gia nói rằng họ có nguy cơ làm mất lòng tin của nhà đầu tư, điều này có thể ngăn cản các khoản đầu tư mới.
Tác động của thuế tài sản và sự ra đi của giới siêu giàu
Thêm vào đó là nỗi lo về thuế. Một đề nghị đánh thuế tài sản nhắm vào 5% tài sản của các tỷ phú đang được vận động để đưa vào lá phiếu bầu cử tháng 11.
LAO và Bộ Tài chính tiểu bang dự đoán thuế này có thể làm giảm doanh thu tiểu bang hàng trăm triệu đô la mỗi năm trong kịch bản “có thể xảy ra” là các tỷ phú rời California và mang theo thu nhập của họ.
Sự mất mát này sẽ lớn hơn nhiều so với số tiền hàng chục tỷ đô la mà cơ quan này nói tiểu bang “có lẽ” sẽ thu được từ thuế.
Michael Genest, cựu cố vấn tài chánh cho cựu Thống đốc Arnold Schwarzenegger, giải thích: “Ngân sách của chúng ta phụ thuộc rất, rất nhiều vào những người có thu nhập cao trong tiểu bang và vào thị trường chứng khoán.”
Kết luận: Hy vọng và Rủi ro
Thống đốc Newsom vẫn có những biện pháp phòng ngừa. Tiểu bang đã xây dựng quỹ dự trữ lên tới 23 tỷ đô la, giúp California có vị thế tốt hơn so với thời kỳ Đại Suy thoái năm 2008.
Nếu may mắn mỉm cười với Newsom: Các đại gia kỹ nghệ tiếp tục phát triển và California thu được nhiều tiền thuế hơn dự kiến, ông có thể rời nhiệm sở với thành tích giữ cho nền kinh tế lớn thứ tư thế giới hoạt động tốt.
Tuy nhiên, nếu “kịch bản ác mộng” xảy ra — tỷ phú bỏ đi và AI sụp đổ — người kế nhiệm của ông sẽ phải dọn dẹp một mớ hỗn độn, và con đường đến Tòa Bạch Ốc của ông Newsom có thể trở nên gập ghềnh hơn bao giờ hết.
Theo bài tường thuật của POLITICO, tháng 1 năm 2026
