Khi tiếng vỗ tay trong hội trường thưa dần, những tấm hình chụp cùng gia đình đã được lưu giữ cẩn thận, và bộ lễ phục tốt nghiệp được xếp gọn gàng vào tủ, một thực tế mới mẻ và có phần khắc nghiệt bắt đầu mở ra trước mắt các tân cử nhân. Đó là cuộc hành trình tìm kiếm việc làm đầu tiên. Đối với nhiều người, giai đoạn này không phải là con đường trải đầy hoa hồng như họ hằng mong đợi khi còn ngồi trên ghế nhà trường, mà là một khoảng thời gian đầy những lo lắng và thử thách.
Một bản báo cáo mới đây từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) đã đưa ra những con số đáng để chúng ta phải suy nghĩ sâu xa. Dựa trên các dữ kiện từ Cục Điều tra Dân số năm 2024, họ đã phân tích tình hình việc làm của 73 chuyên ngành đại học khác nhau đối với những sinh viên vừa tốt nghiệp trong độ tuổi từ 22 đến 27. Kết quả cho thấy một bức tranh không mấy sáng sủa đối với một số ngành nghề cụ thể.
Đứng đầu danh sách những ngành có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất là Nhân chủng học (Anthropology), với con số lên đến gần 8%. Theo sau đó là các ngành liên quan đến Mỹ thuật (Fine Arts) và Kỹ sư máy tính (Computer Engineering). Thậm chí, ngành Giáo dục mầm non, vốn được coi là thiết yếu, cũng nằm trong nhóm có tỷ lệ thất nghiệp cao. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn cho các bậc phụ huynh và sinh viên khi lựa chọn con đường học vấn: Liệu sự lựa chọn của chúng ta có đang đi đúng hướng với nhu cầu của thị trường lao động hay không?
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số thất nghiệp đơn thuần, chúng ta có thể sẽ hiểu sai bản chất của vấn đề. Daniel Zhao, chuyên gia kinh tế trưởng tại Glassdoor, đã đưa ra một lời giải thích rất hợp lý và đáng chú ý. Ông cho rằng chúng ta cần phân biệt rõ ràng giữa hai nhóm ngành nghề.
Nhóm thứ nhất bao gồm các ngành như Mỹ thuật hay Nghệ thuật trình diễn. Đây là những lĩnh vực mà thị trường việc làm vốn dĩ đã rất hạn hẹp. Sinh viên tốt nghiệp các ngành này thường phải đối mặt với tình trạng “khiếm dụng lao động” (underemployment) rất cao, lên tới trên 50%. Điều này có nghĩa là, vì không tìm được việc đúng chuyên môn, họ buộc phải chấp nhận làm những công việc không đòi hỏi bằng cấp đại học, với mức lợi tức thấp hơn nhiều so với kỳ vọng, chỉ để trang trải cuộc sống. Họ không có “chiếc đệm tài chính” đủ dày để có thể thong thả chờ đợi một cơ hội tốt hơn.
Nhóm thứ hai, khá ngạc nhiên, lại bao gồm những ngành kỹ thuật cao như Khoa học máy tính và Kỹ sư máy tính. Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp cao, nhưng tỷ lệ khiếm dụng lao động của nhóm này lại thấp (dưới 20%). Tại sao lại có sự mâu thuẫn này? Câu trả lời nằm ở sự lựa chọn của chính các cử nhân. Những người tốt nghiệp ngành công nghệ thường có suy nghĩ rằng, nếu họ kiên nhẫn chờ đợi, họ sẽ tìm được một vị trí xứng đáng với mức lương hậu hĩnh trong ngành kỹ nghệ công nghệ, thay vì vội vã nhận một công việc lương thấp trái ngành. Họ chấp nhận “ngồi chơi xơi nước” một thời gian để săn đón cơ hội tốt nhất, bởi vì phần thưởng cho sự kiên nhẫn đó là rất lớn.
Bối cảnh kinh tế hiện tại cũng góp phần làm cho bức tranh thêm phần ảm đạm. Hoa Kỳ vừa trải qua một năm mà sự tăng trưởng việc làm thấp nhất kể từ năm 2003 (ngoại trừ các giai đoạn suy thoái kinh tế). Mặc dù các công ty không sa thải nhân viên ồ ạt, nhưng họ cũng không mặn mà trong việc tuyển dụng thêm người mới. Xu hướng “ít thuê, ít đuổi” này đã vô tình tạo ra một rào cản lớn cho giới trẻ. Tỷ lệ thất nghiệp của các cử nhân mới ra trường đã tăng lên 5.6% vào tháng 12, so với mức 4.8% vào đầu năm 2025. Một nghiên cứu từ Goldman Sachs cũng đã báo động rằng xu hướng này có thể khiến những người lao động trẻ tuổi ngày càng bị cô lập khỏi thị trường lao động.
Vậy, các tân cử nhân cần làm gì để vượt qua giai đoạn khó khăn này?
Lời khuyên từ các chuyên gia là hãy chủ động và linh hoạt. Thay vì chỉ gửi hồ sơ xin việc một cách thụ động, hãy tích cực mở rộng mạng lưới giao thiệp. Hãy liên lạc với các cựu sinh viên, tận dụng các dịch vụ hỗ trợ nghề nghiệp tại trường đại học. Sự kết nối giữa người với người đôi khi mang lại những cơ hội bất ngờ mà không một trang web tuyển dụng nào có thể cung cấp.
Hơn nữa, đừng tự giới hạn bản thân vào những cái tên hào nhoáng hay những “địa chỉ quen thuộc”. Giáo sư Hany Farid từ Đại học California, Berkeley, đã chia sẻ một quan điểm rất sâu sắc: Những công việc thú vị nhất dành cho sinh viên ngành khoa học máy tính không nhất thiết phải nằm tại Facebook, Google hay Amazon. Thay vào đó, cơ hội đang rộng mở tại những nơi giao thoa giữa công nghệ và các lĩnh vực khác. Đó có thể là ngành nghiên cứu dược phẩm bằng máy tính, tài chính điện toán, hay các ngành nhân văn kỹ thuật số.
Tóm lại, tấm bằng đại học chỉ là sự khởi đầu, là nền tảng căn bản, chứ không phải là tấm vé bảo đảm cho một tương lai an nhàn. Trong một thế giới biến động không ngừng, khả năng thích nghi, sự kiên nhẫn và tầm nhìn rộng mở mới chính là chìa khóa giúp các bạn trẻ mở cánh cửa bước vào đời, dù cho ngành học của bạn là Nhân chủng học hay Kỹ sư máy tính. Đừng để những con số thống kê làm nản lòng, mà hãy dùng chúng như một lời nhắc nhở để chuẩn bị hành trang kỹ lưỡng hơn cho con đường phía trước.
Nguồn tham khảo: Business Insider
