TRẦN NHẬT VY
(Sưu tầm)
Người Việt xưa ăn Tết như thế nào? Có lẽ không chỉ chúng tôi mà hầu hết các bạn đọc đều quan tâm, muốn biết.
Dưới đây là một bài viết trên tờ Gia Định Báo cách đây 156 năm mà chúng tôi sưu tầm được. Bài viết này sẽ giúp chúng ta ngày nay hiểu thêm về các phong tục, tập tục của người Việt xưa trong ngày Tết. Đồng thời cũng hiểu thêm vì sao ngày nay vẫn có những điều tốt lẫn xấu còn lưu lại trong đời sống của dân chúng. Tỉ như câu nói “ăn chơi ba ngày Tết” hoặc “Tháng Giêng là tháng ăn chơi/Tháng Hai cờ bạc, tháng Ba rượu chè.” Hoặc ngày “hạ nêu” là cái ngày mà rất nhiều người, đặc biệt là lớp trẻ không biết!
Điều đáng chú ý là bài viết này không hề nhắc tới một số tập tục như “đưa ông Táo” vào ngày 23 tháng Chạp hay “giẫy mả, tảo mộ” trong ngày 25 tháng Chạp! Phải chăng những tập tục này chỉ có từ cuối hoặc đầu thế kỷ 20? Mong rằng bài viết cung cấp được cho các bạn một chút hình ảnh về phong tục, tập quán về sự “ăn Tết” của người xưa. Tựa bài viết và một số ngắt câu do chúng tôi thực hiện.
Xem ra dân Annam người ta ăn Tết vui vẻ hơn các năm trước. Nay ta có ý nói về về sự ăn Tết trước rồi, sau đó sẽ nói sự vui năm, ăn Tết nghĩa là gì? Nghĩa là ăn chơi.
Lúc thì Tết mới theo thói dân Annam thì cả năm khó nhọc cụi cụi lo làm ăn có một lúc năm cũ qua năm mới tới thì người ta đều mừng rỡ về sự đã sống thêm được một tuổi nữa. Nên mỗi năm đến ngày mồng một tháng Giêng là ngày thứ nhất trong năm mới thì con cháu đều đi tới trước mặt ông bà, cha mẹ, cùng quan thầy chủ nhà mà lạy mầng gọi là dâng tuổi, còn ở tại triều đình thì các quan cũng phải đi dâng tuổi cho vua như vậy. Lại như những người ngang vai với nhau mà ngày Tết tới nhà nhau chơi không lẽ mà lạy mầng cho nhau, thì nói xin lạy bàn thờ mừng tuổi ông bà, là có ý xem kẻ chết như kẻ sống.
Khi con cháu đầy tớ lạy rồi, thì trưởng thượng lại dùng những tiền bạc hay là đồ ăn đồ chơi tùy theo con cháu lớn nhỏ mà cho để nó dùng được mà chơi với nhau mình cũng chơi với nó nữa. Chơi làm vậy từ mồng Một cho tới mồng Bảy. Trong bảy ngày ấy thì ròng là chơi bời mà ít kẻ lo tới việc gì, dầu nợ nần gì tới kỳ hẹn cũng không ai nỡ đòi trong những ngày ấy bao giờ, nên tới bữa ba mươi tháng chạp thì đều dựng cây tre nêu lên, gọi là vô khem. Canh ba đêm ấy thì cúng chè xôi, gọi là cúng giao thừa có nhiều người thức luôn từ khi ấy cho được nghe con loài vật gì kêu lên tiếng trước để mà nghiệm năm ấy được mùa hay mất mùa thế nào.
Khem nghĩa là kiêng cữ. Hễ vô khem rồi, thì không ai còn dám nói tới việc làm ăn lo lắng gì nữa. Bởi vì nói đầu năm mới thì phải ăn chơi vui vẻ làm lệ cho nội năm ấy sẽ được theo như vậy.
Đến ngày mồng Bảy hạ cây nêu rồi, gọi là ra khem, thì mới làm ăn như thường. Mà những nhà giàu có sang trong, thì lại còn chơi luôn cho tới ngày rằm, hoặc là hết tháng Giêng. Cho nên có lời tục nói rằng “một năm làm, một tháng ăn.”
Về sự cúng quải ông bà thì ngày ba mươi, trước ngày mồng Ba đưa, trong ba bữa ấy thì cũng đều bận áo quần mới tốt hết thảy. Hai ngày mồng Một mồng Hai thì không ai buôn bán gì hết. Đến ngày mồng Ba mới có một ít người đi bán chác gọi là mở hàng họ. Nên ai nấy tới ngày 29 cùng ngày 30, dầu nhà nghèo khổ thể nào cũng phải kiếm chác mà đi chợ mua đồ để dành cho được đủ ăn trong hai ba bữa.
Về các sự chơi thì đàn địch, đốt pháo, đánh đu, đá cầu, đánh quân, đánh bài, già trẻ lớn bé đều vui chơi với nhau, không ai ngăn cấm gì hết.Năm nay thì người ta ăn Tết thì cũng vui vẻ đủ mọi đều như các năm, mà trong Chợ Lớn lại có người Các chú đem nhau tới mọi nhà mà thổi kèn đốt pháo, rồi ra dán chữ ngoài cửa cùng trên vách cho nhà ấy. Mấy chữ ấy thì đã lựa những chữ tốt lành thạnh lợi, có ý chúc cho chủ nhà ấy được bình yên thạnh lợi. Còn hát bội Annam thì bận áo quần mới tốt, đờn thổi trống kèn mà hát những lời chúc lành cầu phước cho chủ nhà, rồi chủ nhà phải đem đồ quả tử ngày Tết ra đãi mấy người Các chú cùng hát bội ấy xong xã. Tới khi nó muốn ra khỏi nhà thì chủ nhà lại bưng ra một tiền hay là bạc mà hườn công.
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/q-to-z/tran-nhat-vy/
