Vào hôm thứ Ba, cơ quan tư pháp Iran thông báo rằng Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã chấp thuận ân xá hoặc giảm án cho hơn 2.100 người. Tuy nhiên, trong danh sách dài 2.108 cái tên được khoan hồng này, tuyệt nhiên không có bất kỳ ai tham gia vào các cuộc biểu tình chống chính phủ vừa qua.
Tại sao lại có đợt ân xá này? Đây là một thông lệ hàng năm. Thông báo được đưa ra ngay trước thềm lễ kỷ niệm Cách mạng Hồi giáo vào thứ Sáu tới đây. Vào các dịp lễ lớn của quốc gia, Lãnh tụ Tối cao thường ký lệnh ân xá như một cử chỉ thể hiện sự khoan dung. Trang tin Mizan Online của cơ quan tư pháp cho biết ông Khamenei đã đồng ý với lời thỉnh cầu từ người đứng đầu ngành tư pháp.
Thế nhưng, ông Ali Mozaffari, phó chánh án tư pháp, đã xác định rõ ràng: quyết định này không bao gồm “các bị cáo và phạm nhân từ các cuộc bạo loạn gần đây”.
Cuộc đàn áp đẫm máu nhất trong nhiều thập niên
Để hiểu rõ sự nghiêm trọng của vấn đề, chúng ta cần nhìn lại nguyên nhân của sự việc. Các cuộc biểu tình bắt đầu nhen nhóm vào cuối tháng 12 vì sự phẫn nộ trước vật giá leo thang và chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Tuy nhiên, làn sóng này nhanh chóng chuyển biến thành các cuộc tuần hành quy mô lớn chống lại chính phủ, lên đến đỉnh điểm vào ngày 8 và 9 tháng Giêng.
Nhà cầm quyền đã phản ứng bằng một chiến dịch trấn áp mạnh tay. Đây được xem là vụ bất ổn đẫm máu nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Sự chênh lệch về số liệu thương vong là một câu hỏi lớn:
- Chính quyền Tehran: Thừa nhận ít nhất 3.000 người thiệt mạng, bao gồm cả lực lượng an ninh và người dân vô tội. Họ đổ lỗi bạo lực cho các “hành vi khủng bố”.
- Các tổ chức nhân quyền: Con số thực tế khủng khiếp hơn nhiều. Hãng tin của các nhà hoạt động nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Hoa Kỳ cho biết họ đã kiểm chứng được 6.964 cái chết, phần lớn là người biểu tình.
- Nguồn tin riêng: Các nguồn tin riêng của Euronews cho rằng số người chết thực sự có thể đã vượt quá 30.000 người.
Việc xác định con số chính xác là vô cùng khó khăn do chính quyền Tehran đã thi hành chính sách bưng bít thông tin và kiểm soát truyền thông gắt gao.
Giam cầm những tiếng nói cải cách
Không chỉ người biểu tình trên đường phố, chính quyền còn nhắm vào những nhân vật nổi bật trong phong trào cải cách – những người mong muốn thay đổi chế độ thần quyền của Iran từ bên trong. Truyền thông trong nước đưa tin lực lượng an ninh đã bắt giữ ít nhất bốn thành viên của phong trào này.
Đáng chú ý nhất là trường hợp của bà Narges Mohammadi, người từng đoạt giải Nobel Hòa bình. Dù đang bị giam giữ, vào thứ Bảy vừa qua, bà lại phải nhận thêm một bản án tù ít nhất là bảy năm nữa. Nhóm ủng hộ bà cho biết bản án bao gồm sáu năm tù vì tội tụ tập và thông đồng chống lại an ninh quốc gia, cùng hơn một năm tù vì tội tuyên truyền chống chính phủ.
Bối cảnh quốc tế căng thẳng
Hành động dập tắt mọi tiếng nói đối lập này diễn ra trong một bối cảnh vô cùng nhạy cảm: Iran đang đối mặt với các cuộc đàm phán hạt nhân mới với Hoa Kỳ.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã nhiều lần đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng ông có thể ra lệnh tấn công Iran nếu hai bên không đạt được thỏa thuận. Do đó, việc Tehran siết chặt kiểm soát trong nước có thể được xem là động thái nhằm “làm sạch” nội bộ và củng cố quyền lực trước khi bước vào các cuộc thương thảo đầy cam go với phương Tây.
Theo Euronews, AFP, AP
