Thứ Tư tuần tới, 1 tháng Tư, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ sẽ chính thức nghe tranh luận trong vụ Trump v. Barbara — một trong những vụ kiện trọng đại nhất trong nhiều năm, có thể thay đổi vĩnh viễn cách hiểu về quyền công dân theo nơi sinh tại Mỹ.
Đây là lần đầu tiên TCPV xét xử trực tiếp tính hợp hiến của Sắc lệnh Hành pháp 14160, do Tổng thống Donald Trump ký ngay trong ngày đầu nhiệm kỳ hai, 20/1/2025. Sắc lệnh này quy định rằng trẻ em sinh tại Mỹ từ cha mẹ không có thẻ xanh hoặc không cư trú hợp pháp sẽ không còn được tự động công nhận là công dân Mỹ — thách thức trực tiếp Tu Chính Án thứ 14 của Hiến Pháp, vốn được hiểu nhất quán hơn 125 năm qua.
Từ Trump v. CASA đến Trump v. Barbara
Độc giả TYTNT có thể còn nhớ, hồi tháng Sáu năm ngoái, TCPV trong vụ Trump v. CASA đã ra phán quyết 6-3 thu hẹp quyền của các tòa liên bang cấp dưới trong việc ban hành lệnh ngăn chặn trên toàn quốc.
Tuy nhiên, TCPV lúc ấy không phán xét bản thân sắc lệnh có vi hiến hay không. Ngay trong ngày đó, một nhóm nguyên đơn — đứng đầu là một phụ nữ Cuba đang xin tị nạn, được gọi bằng bí danh “Barbara” — đã đệ đơn kiện tập thể tại New Hampshire. Tòa án tiểu bang này chấp nhận đơn và tiếp tục ngăn chặn sắc lệnh trên toàn quốc.
Tháng Chín năm 2025, chính quyền Trump kháng cáo lên TCPV. Tháng Mười Hai, TCPV đồng ý xét xử. Phán quyết dự kiến sẽ được công bố trước cuối tháng Sáu năm 2026.
Đáng chú ý là từ khi được ký đến nay, sắc lệnh này chưa một ngày nào có hiệu lực, vì luôn bị các tòa án chặn lại.
Hai phía lập luận ra sao
Phía chính quyền Trump cho rằng cụm từ “subject to the jurisdiction thereof” trong Tu Chính Án thứ 14 không áp dụng cho con em của những người cư trú bất hợp pháp hoặc tạm thời, vì cha mẹ họ không có sự gắn bó chính trị lâu dài với Hoa Kỳ. Chính quyền dẫn án lệ Elk v. Wilkins (1884) để hỗ trợ lập luận này.
Phía nguyên đơn phản bác, cho rằng cách giải thích đó đi ngược lại hơn một thế kỷ tiền lệ pháp lý — đặc biệt là vụ United States v. Wong Kim Ark (1898), trong đó TCPV đã khẳng định rõ ràng rằng trẻ em sinh tại Mỹ từ cha mẹ là người ngoại quốc đều là công dân Mỹ. Họ cảnh báo nếu sắc lệnh có hiệu lực, khoảng 1,8 triệu người Mỹ hiện tại có nguy cơ bị truy hồi quốc tịch.
Về phía thực tế, các nhà phê bình cũng đặt câu hỏi về tính khả thi: nếu giấy khai sinh không còn là bằng chứng quốc tịch đủ, các bệnh viện, cơ quan chính phủ, và hệ thống trường công sẽ phải vận hành ra sao?
Phán quyết có thể thay đổi lịch sử
Mọi tòa án liên bang đã xem xét vụ này đều phán quyết sắc lệnh là vi hiến. Tuy nhiên, với thành phần TCPV hiện tại — sáu thẩm phán bảo thủ, ba thẩm phán cấp tiến — kết quả vẫn còn bỏ ngỏ.
Phán quyết cuối cùng, dự kiến trước cuối tháng 6 năm 2026, sẽ không chỉ định đoạt số phận của hàng trăm nghìn trẻ em sinh ra mỗi năm trên đất Mỹ từ cha mẹ không có giấy tờ, mà còn có thể vẽ lại ranh giới của câu hỏi căn bản nhất: Ai được gọi là người Mỹ?
(Nguồn: SCOTUSblog, CNN, NPR, Constitution Center)
