Từ đầu tháng Ba, tám con tàu với 160 thuyền viên Việt Nam vẫn đang neo lại trong vùng Vịnh Ba Tư, không thể rời đi. Con đường duy nhất để thoát ra — eo biển Hormuz — đang bị Iran phong tỏa giữa một cuộc chiến mà người Việt không có phần trong đó.
Xung đột bùng phát ngày 28/2/2026, sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích nhắm vào các cơ sở quân sự và tình báo của Iran. Tehran đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái, đồng thời tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz — tuyến hàng hải vận chuyển gần 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.
Kể từ đó, eo biển gần như tê liệt. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), khoảng 20,000 thủy thủ từ nhiều quốc gia đang mắc kẹt trên gần 2,000 con tàu — tình huống mà IMO mô tả là “chưa có tiền lệ kể từ Thế chiến II.” Ít nhất bảy thủy thủ đã thiệt mạng trong các vụ tấn công vào tàu thương mại.
Cuộc chiến ở Trung Đông tưởng như xa xôi, nhưng hệ lụy của nó đang chạm thẳng vào Việt Nam. Ngoài 160 thuyền viên đang mắc kẹt, giá dầu thế giới đã vượt 100 USD/thùng, kéo theo chi phí vận tải, hàng hóa và sinh hoạt tăng vọt. Việt Nam nhập khẩu phần lớn dầu thô qua tuyến Trung Đông — mỗi ngày eo biển Hormuz vẫn đóng là mỗi ngày áp lực kinh tế thêm nặng.
Với những người đang trực tiếp ở trong vùng chiến sự, áp lực đó còn có thêm tiếng tên lửa.
Tàu Hai Duong 09 — 18 thuyền viên, toàn người Việt — đang neo tại cảng Damman, Saudi Arabia. Thuyền trưởng 44 tuổi cho biết GPS toàn khu vực đã bị tắt, tàu không thể di chuyển vì khó xác định vị trí và dễ bị bắn nhầm. “Nằm im chờ diễn biến trở lại bình thường là an toàn nhất,” ông nói. Lương thực và nước uống được dự trữ đủ dùng thêm một tháng. Chỉ cách cảng 30 km, một công ty dầu khí lớn vừa bị tấn công bằng drone — ông đọc báo mới biết. “20 năm theo nghề, 10 năm làm thuyền trưởng, tôi chưa gặp tình huống nào thế này.”
Tại cảng Hamriyah, UAE, một tàu khác với 17 thuyền viên Việt Nam cũng xác định trả hàng xong là neo chờ, không liều qua eo biển. Chủ một tàu chở dầu đang ở vùng biển Iraq — 22 thuyền viên, vẫn an toàn — đã hỗ trợ tàu tích trữ lương thực và thuốc men đủ dùng trong ít nhất một đến hai tháng. “Hy vọng các bên sớm ngừng bắn,” ông chia sẻ.
Ngoài tám tàu đang kẹt trong vịnh, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam xác nhận còn 19 tàu khác thuộc doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại khu vực Trung Đông và cần đi qua eo biển Hormuz — gồm bốn tàu treo cờ Việt Nam và 15 tàu treo cờ nước ngoài.
Ngày 2/4, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng thông báo Hà Nội đã trực tiếp làm việc với Đại sứ quán Iran tại Hà Nội và Bộ Ngoại giao Iran, đề nghị tạo điều kiện để tàu và lao động Việt Nam rời khu vực an toàn. “Trên cơ sở đề nghị của phía Việt Nam, giới chức của Iran đang triển khai các thủ tục liên quan,” bà Hằng cho biết. Việt Nam không phải quốc gia duy nhất phải đi đường ngoại giao như vậy — Malaysia, Ấn Độ, Philippines và Hàn Quốc đều đang đàm phán riêng với Tehran. Iran được cho là đang thu phí từ các tàu muốn đi qua, ưu tiên các quốc gia mà Tehran coi là “không thù địch.”
Không chỉ ở Việt Nam, người Việt hải ngoại tại Mỹ cũng đang cảm nhận hệ lụy trực tiếp ở trạm xăng. Giá xăng trung bình toàn quốc vượt 4 USD/gallon vào ngày 31/3 — lần đầu tiên kể từ năm 2022. Riêng tại California, tại một số nơi, giá đã lên đến 5,87 USD/gallon. Diesel — nhiên liệu chạy xe tải chở hàng đến các siêu thị — đạt 5,45 USD/gallon, tăng hơn 1,80 USD so với cùng kỳ năm ngoái. Các chuyên gia cảnh báo giá sẽ còn tăng thêm nếu eo biển Hormuz không sớm được mở lại.
Cục Hàng hải Việt Nam đã lập đường dây hỗ trợ khẩn cấp cho thuyền viên và chủ tàu: 0904.678.978 và 0945.296.595.
Nguồn: VnExpress, Tuổi Trẻ, UN News, NBC News, CBS News, Time
