Vào thứ Ba vừa qua, ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đã đưa ra một lời báo động đáng chú ý: việc gia tăng tốc độ áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đẩy tỷ lệ thất nghiệp tại Hoa Kỳ lên cao hơn trong năm nay. Những dấu hiệu mất việc làm đã bắt đầu xuất hiện rõ rệt tại các ngành nghề dễ bị tự động hóa thay thế.
Theo các chuyên gia kinh tế của Goldman, công nghệ này là nguyên nhân chính gây ra sự sụt giảm ròng từ 5.000 đến 10.000 việc làm mỗi tháng trong các ngành kỹ nghệ chịu ảnh hưởng nặng nhất tại Mỹ vào năm ngoái. Đáng lo ngại hơn, AI chiếm tới 7% tổng số các vụ sa thải đã được các công ty thông báo trong tháng Một.
Tại sao lại có sự thay đổi mạnh mẽ này? Câu trả lời nằm ở sự “hiệu quả” và “lợi tức”. Các công ty tin rằng máy móc và nhu liệu (software) thông minh có thể làm việc nhanh hơn và rẻ hơn con người.
Dưới đây là danh sách các công ty lớn trên toàn cầu đã thông báo kế hoạch cắt giảm nhân sự liên quan đến AI, tính từ tháng 10 năm ngoái đến nay (ngày 25 tháng 2 năm 2026):
Những công ty công nghệ và truyền thông dẫn đầu làn sóng cắt giảm
Amazon (AMZN.O): Vào ngày 28 tháng 1, công ty công nghệ khổng lồ này xác nhận đã cắt giảm 16.000 công việc văn phòng. Họ cũng để ngỏ khả năng sẽ còn giảm bớt người thêm nữa khi công ty theo đuổi cuộc cải tổ dựa trên AI và sự hiệu quả.
Meta (META.O): Công ty mẹ của Facebook và Instagram đang chuyển hướng mạnh mẽ. Họ cắt giảm hơn 1.000 việc làm tại bộ phận Reality Labs để chuyển từ Metaverse sang các thiết bị AI. Ngoài ra, vào tháng 10 năm ngoái, họ cũng đã loại bỏ khoảng 600 vị trí trong phòng thí nghiệm Siêu trí tuệ (Superintelligence Labs).
HP Inc (HPQ.N): Nhà sản xuất máy tính và máy in của Mỹ phỏng định sẽ cắt giảm từ 4.000 đến 6.000 việc làm trên toàn cầu cho đến năm tài chính 2028 để sắp xếp lại việc điều hành và áp dụng AI.
Pinterest (PINS.N): Mạng xã hội hình ảnh này cho biết vào tháng 1 họ sẽ cắt giảm tới 15% lực lượng lao động để dồn nguồn lực vào các vai trò và chiến lược tập trung vào AI.
Autodesk (ADSK.O): Nhà sản xuất nhu liệu thiết kế của Mỹ thông báo vào ngày 22 tháng 1 rằng họ sẽ sa thải khoảng 1.000 người (7% nhân sự) để chuyển ngân sách sang nền tảng đám mây và các sáng kiến AI.
WiseTech (WTC.AX): Mới nhất, vào ngày 25 tháng 2, công ty nhu liệu của Úc này tuyên bố sẽ sa thải khoảng 2.000 nhân viên, tức gần một phần ba lực lượng lao động toàn cầu của họ, khi họ tích hợp AI vào nhu liệu khách hàng và các hoạt động nội bộ.
Các ngành kỹ nghệ khác cũng không đứng ngoài cuộc
Không chỉ có các công ty công nghệ, mà các ngành sản xuất và dịch vụ truyền thống cũng đang thay thế con người bằng máy móc:
SEB (SEBF.PA): Nhà sản xuất thiết bị gia dụng của Pháp hôm nay (25 tháng 2) cho biết họ sẽ mở một kế hoạch tái cấu trúc để tận dụng tối đa khả năng của AI. Điều này có thể ảnh hưởng đến 2.100 việc làm trên toàn thế giới vào năm 2027.
Dow (DOW.N): Nhà sản xuất hóa chất của Mỹ sẽ cắt giảm khoảng 4.500 việc làm (13% nhân sự) để hợp lý hóa các tiến trình công việc bằng cách sử dụng tự động hóa và AI.
Nike (NKE.N): Hãng đồ thể thao khổng lồ đang sa thải 775 nhân viên để gia tăng lợi nhuận và đẩy nhanh việc sử dụng tự động hóa.
Allianz (ALVG.DE): Tập đoàn bảo hiểm Đức có kế hoạch cắt giảm tới 1.800 việc làm trong bộ phận bảo hiểm du lịch vì AI đang dần thay thế các tiến trình thủ công.
British American Tobacco (BATS.L): Hãng thuốc lá này đã công bố một chương trình năng suất mới dựa trên AI vào ngày 12 tháng 2, dự báo sẽ dẫn đến việc cắt giảm nhân sự.
Chegg (Giáo dục trực tuyến): Nền tảng hỗ trợ giáo dục này thông báo sa thải tới 45% lực lượng lao động với lý do họ phải đối mặt với “thực tế mới của AI” và lượng truy cập sụt giảm từ Google khi học sinh bắt đầu dùng AI để học tập thay vì thuê gia sư hay tra cứu tài liệu truyền thống.
Ngoài ra, nhiều công ty khác như Telstra (Viễn thông Úc), Agora (Truyền thông Ba Lan), và MercadoLibre (Thương mại điện tử Brazil) cũng đã thông báo sa thải hàng trăm nhân viên để tái cơ cấu theo hướng kỹ thuật số và AI.
AI là nguyên nhân thực sự hay chỉ là cái cớ?
Trong khi các công ty liên tục ca ngợi sự “hiệu quả” và “năng suất” mà AI mang lại, một số nhà kinh tế học lại có cái nhìn hoài nghi.
Ông Ben May, giám đốc nghiên cứu vĩ mô toàn cầu tại Oxford Economics, cho rằng dù một số công việc thực sự bị AI thay thế, nhưng nhiều công ty có thể đang dùng AI như một “bình phong”.
“Chúng tôi nghi ngờ một số hãng xưởng đang cố gắng tô vẽ việc sa thải như một câu chuyện tốt đẹp về sự đổi mới công nghệ, thay vì thừa nhận sai lầm là họ đã tuyển dụng quá nhiều trong quá khứ,” ông May nhận định.
Đồng tình với quan điểm này, bà Lisa Simon, chuyên gia kinh tế trưởng tại Revelio Labs, chia sẻ: “Các công ty muốn loại bỏ những bộ phận không còn phục vụ cho lợi ích của họ nữa. Và tôi nghĩ, hiện tại, AI là một cái cớ và một tấm lá chắn thuận tiện.”
Suy ngẫm về tương lai người lao động
Dù là lý do thực sự hay chỉ là cái cớ, hậu quả cuối cùng vẫn đè nặng lên vai người lao động. Khi các công ty như SEB (Pháp) hay Telstra (Úc) cũng tham gia vào làn sóng cắt giảm này, chúng ta thấy rằng không có ngành nghề nào là hoàn toàn an toàn trước cơn bão công nghệ tối tân.
Câu hỏi quan trọng lúc này không chỉ là “Ai sẽ bị thay thế tiếp theo?” mà là “Người lao động cần học những kỹ năng gì để tồn tại khi máy móc ngày càng thông minh hơn?”. Ông Challenger dự đoán rằng những thông báo sa thải liên quan đến AI sẽ còn tiếp tục đến, vì “sự đổi mới công nghệ này sẽ ảnh hưởng đến hầu hết mọi ngành kỹ nghệ.”
Tham khảo:
https://hbr.org/2026/01/companies-are-laying-off-workers-because-of-ais-potential-not-its-performance
https://www.cbsnews.com/news/ai-layoffs-2026-artificial-intelligence-amazon-pinterest/
https://www.businessinsider.com/ai-economy-jobs-unemployment-citrini-disruption-openai-anthropic-2026-02
