Việt Nam là đất nước trồng và xuất khẩu ruột hột điều lớn nhứt thế giới. Hột điều Việt Nam đã có mặt tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, giữ vững vị thế quốc gia xuất khẩu điều số một thế giới trong gần hai thập niên qua và Trung Quốc, Hoa Kỳ và Hà Lan là 3 thị trường xuất khẩu hạt điều lớn nhất của Việt Nam.
Theo thống kê sơ bộ từ Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam đã xuất khẩu gần 766.600 tấn hột điều, thu về kỷ 5,23 tỷ Mỹ kim.
Thế nhưng tại một diễn đàn kinh tế mới đây, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), cho biết, ngành điều Việt Nam bắt đầu đối mặt tình trạng “xuất khẩu nhiều nhưng giá trị gia tăng rơi vào tay người khác”. Ông Nhựt cho biết, hiện nguồn nguyên liệu nội địa chỉ đáp ứng 10% còn 90% còn lại phải nhập khẩu từ các nước châu Phi và Campuchia – các quốc gia có sản lượng điều thô dồi dào. Thực trạng nầy đã kéo dài gần 20 năm. Tuy nhiên, khoảng 5 năm trở lại đây, các nước châu Phi đã học được bài toán kinh tế của người Việt: Mua hột điều thô để lấy ruột hột điều rồi xuất khẩu nên giá trị tăng cao hơn rất nhiều so với bán điều thô.
Điều đáng nói, hiện nay các nước ở châu Phi đều đánh thuế xuất khẩu điều thô từ 7-10% và trợ giá xuất khẩu ruột hột điều. Ngược lại, ở Việt Nam nhập khẩu và xuất khẩu hột điều thô đều miễn thuế.
Riêng trong năm 2025, Việt Nam mua gần 1 triệu tấn hột điều của Campuchia. Và chỉ 10 tháng, các doanh nghiệp trong nước đã chi gần 4 tỷ USD để nhập hột điều từ các quốc gia giữa bối cảnh giá nguyên liệu tăng cao.
Một nguyên nhân đáng chú ý chưa được những người quan tâm đề cập tới là vùng trồng điều lấy hột của Việt Nam ngày càng bị thu hẹp do việc phát triển đô thị mạnh đồng thời cũng do giá mua hột điều thấp khiến nông dân không thấy cây điều không kinh tế bằng các loại cây khác. Ngoài ruột, hột điều còn có giá trị kinh tế cao ở phần vỏ hột. Theo các chuyên gia, vỏ hột điều có một hóa chất sản xuất ra một loại sơn cực tốt dùng trong sơn mài. Hiện không rõ Việt Nam có chú trọng đến việc sản xuất loại sơn nầy không?
