Khi quý vị trượt chân trên băng, gặp chấn thương khi chơi thể thao, hoặc thậm chí sau khi phẫu thuật, phản ứng tự nhiên đầu tiên thường là nằm nghỉ và giữ yên chỗ đau. Bác sĩ Ericka Merriwether, một nhà vật lý trị liệu tại Đại học New York, giải thích rằng cơ thể gửi tín hiệu qua hệ thần kinh để báo cho chúng ta biết cần phải dừng lại để các mô tế bào được chữa lành.
Và trong nhiều thập niên, chúng ta đã quen thuộc với phương pháp sơ cứu có tên là RICE. Đây là chữ viết tắt của bốn bước: Rest (Nghỉ ngơi), Ice (Chườm đá), Compression (Băng ép), và Elevation (Kê cao).
Tuy nhiên, giới chuyên môn hiện nay không còn tin rằng RICE là chiến lược tốt nhất để phục hồi. Điểm gây tranh cãi nhất chính là bước đầu tiên: Nghỉ ngơi (Rest). Ngay cả Bác sĩ Gabe Mirkin, người đã sáng tạo ra thuật ngữ RICE vào năm 1978, cũng đã thừa nhận rằng các bằng chứng mới cho thấy những phương pháp khác có hiệu quả cao hơn.
Tại sao nằm yên một chỗ lại không tốt?
Nghỉ ngơi có thể làm giảm cơn đau và cần thiết trong thời gian ngắn, đặc biệt là đối với các chấn thương nặng như rách cơ. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, việc hạn chế cử động không giúp ích cho quá trình chữa lành.
Thực tế, sự bất động khiến cơ bắp suy yếu và mất đi sự ổn định. Một bộ phận cơ thể bị thương nếu nằm yên quá lâu sẽ dễ dàng chuyển từ đau cấp tính sang đau mãn tính (tức là cơn đau kéo dài hơn ba tháng).
Thay vì nghỉ ngơi, các chuyên gia khẳng định: “Vận động chính là liều thuốc”.
Bà Rianne van Boekel, một y tá và phó giáo sư tại Trung tâm Y tế Đại học Radboud ở Hà Lan, cho biết một khi bác sĩ xác định việc cử động là an toàn, bệnh nhân nên áp dụng nguyên tắc “dùng nó hoặc mất nó” (use it or lose it).
Bằng chứng khoa học
Các nghiên cứu đã chứng minh sự hiệu quả của việc vận động sớm:
- Trong một thử nghiệm với các lực sĩ bị chấn thương mô mềm, những người bắt đầu phục hồi chức năng chỉ hai ngày sau chấn thương đã có thể trở lại thi đấu sớm hơn 20 ngày so với những người đợi đến chín ngày mới tập luyện.
- Một nghiên cứu khác cho thấy những người tập luyện sự dẻo dai ít có nguy cơ bị tái chấn thương hơn so với những người chỉ tập kéo giãn cơ (stretching).
Điều này giải thích tại sao một cụm từ viết tắt mới đang dần thay thế RICE, đó là POLICE. Trong đó, chữ P là Protection (Bảo vệ), và cụm từ quan trọng nhất là OL – Optimal Loading (Tải trọng tối ưu). Tải trọng tối ưu nghĩa là đặt một áp lực vừa đủ lên các mô tế bào để kích thích sự thay đổi tích cực và tối ưu hóa quá trình phục hồi. Các bước chườm đá, băng ép và kê cao vẫn được giữ lại.
Tâm lý đóng vai trò quan trọng
Cảm giác đau đớn chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố xã hội và tâm lý. Bác sĩ Esther Pogatzki-Zahn từ Đại học Münster (Đức) cho biết sự chăm sóc thái quá từ gia đình đôi khi làm chậm quá trình hồi phục. Ngược lại, những người buộc phải tiếp tục cuộc sống—như chăm sóc con cái hoặc đi làm—thường báo cáo mức độ đau thấp hơn.
Nỗi lo lắng là một yếu tố nguy hiểm. Người càng sợ đau và càng tránh cử động thì tình trạng bệnh thường trở nên tồi tệ hơn.
Để giải quyết vấn đề này, các nhà nghiên cứu khuyến khích việc giáo dục bệnh nhân. Một thử nghiệm năm 2025 cho thấy những bệnh nhân được tham gia lớp học ảo về cách giảm đau không dùng thuốc (như thiền định, xao lãng) có tinh thần tốt hơn và ít đau hơn sau tám tuần.
Lời khuyên về thuốc giảm đau
Thuốc giảm đau vẫn có tác dụng hỗ trợ, nhưng mục tiêu là uống ít nhất có thể trong thời gian ngắn nhất—chỉ đủ để quý vị có thể cử động, chứ không phải để hết đau hoàn toàn. Các chuyên gia khuyên nên dùng Acetaminophen (Tylenol) thay vì Ibuprofen (Advil) vì Tylenol ít gây phản ứng phụ hơn nếu dùng đúng liều lượng.
Tóm lại, dù vẫn còn nhiều điều cần tìm hiểu về mối liên hệ giữa cơn đau và sự hồi phục, nhưng hiện tại chúng ta có thể áp dụng một câu nói quen thuộc một cách chừng mực: Không đau đớn, không thành công (no pain, no gain).
Theo: Scientific American
