Chỉ mới năm ngoái, Iran còn được xếp hạng là một trong những hệ sinh thái khởi nghiệp đang lên của thế giới. Nhưng hiện nay, quốc gia này đang kẹt giữa một cuộc xung đột, và lệnh cắt internet kéo dài nhiều tuần đang bóp nghẹt nền kinh tế địa phương và làm đóng băng mọi hoạt động kỹ thuật.
Một kỹ sư làm việc cho Digikala, công ty thương mại điện tử lớn nhất Iran, đã chia sẻ với Rest of World trong tình trạng giấu tên vì lo sợ chính quyền trả thù. Anh cho biết: “Chúng tôi không thể thực hiện hầu hết các công việc. Công ty đang cố gắng tạo ra một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) địa phương với các mô hình nguồn mở như DeepSeek, Qwen, hoặc Gema, nhưng bây giờ chúng tôi thậm chí không thể cập nhật các mô hình này.”
Nhiều dịch vụ của Digikala, đặc biệt là những dịch vụ phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo, đã ngưng hoạt động kể từ khi tình trạng mất internet bắt đầu vào ngày 8 tháng Giêng. Digikala, vốn được ví như Amazon của Iran với giá trị ước tính 150 triệu đô la, nay đang phải đối mặt với những trở ngại khổng lồ.
Bức tranh toàn cảnh về sự tàn phá
Iran không phải là trường hợp duy nhất. Từ Tehran đến Kyiv, các công ty công nghệ trẻ và người lao động đang phải trả giá cho những cuộc xung đột. Chiến tranh không chỉ dập tắt những tiếng nói bất đồng mà còn làm gián đoạn nền kinh tế internet. Các nhân viên kỹ thuật từ những quốc gia này buộc phải bỏ trốn, và các ngành công nghiệp khởi nghiệp từng bùng nổ nay thu hẹp lại thành những hệ sinh thái mong manh, chỉ cốt sao để sống sót.
Theo tổ chức #KeepitOn, ít nhất 11 quốc gia đã chứng kiến việc cắt internet liên quan đến xung đột trong năm 2024. Số lượng các vụ việc như vậy đã tăng lên 103 vụ vào năm 2024, so với 74 vụ của năm trước đó.
Từ Sudan đến Ukraine: Khi hạ tầng sụp đổ
Tại Sudan, cuộc nội chiến bắt đầu từ năm 2023 đã làm hư hại nghiêm trọng hạ tầng viễn thông. Nina Saeed, người sáng lập công ty công nghệ tài chính Cashi, hiện điều hành một hoạt động mà cô gọi là “gọn nhẹ” từ Dubai. Cô cho biết lạm phát khổng lồ và sự mất giá của tiền tệ đang đè nặng lên các doanh nghiệp. Rủi ro chiến tranh lan rộng khiến các nhà đầu tư e ngại rót vốn vào bất kỳ phần nào của đất nước.
Trong khi đó, cuộc xâm lăng của Nga vào Ukraine cho thấy sự kết nối mạng có thể trở thành chiến trường nhanh đến mức nào. Cuộc chiến bắt đầu bằng một cuộc tấn công mạng nhắm vào băng thông vệ tinh ở Ukraine. Tại các vùng ngoại ô Kyiv như Bucha và Irpin, quân đội Nga đã lùng sục nhà dân để tìm điện thoại thông minh và máy tính xách tay. Khi không thể chặn thông tin kỹ thuật số, họ nhắm bắn vào các tháp 4G, khiến các khu vực bị chiếm đóng chìm trong bóng tối thông tin.
Công ty tư vấn Global Data nhận định: “Do đại dịch và chiến tranh, ngành công nghiệp khởi nghiệp công nghệ đã thấy mình nhảy từ chảo lửa vào đống lửa.”
Sự ra đi của nguồn trí tuệ
Chiến tranh không chỉ phá hủy máy chủ và tháp viễn thông. Chúng còn thúc đẩy một làn sóng di cư của những người có trí tuệ và tay nghề cao, điều mà có thể mất nhiều năm mới khôi phục được.
Ukraine đã chứng kiến một cuộc di cư ồ ạt của các tài năng công nghệ trong những tháng sau cuộc xâm lăng. Theo Lviv IT Cluster, có tới 65.000 chuyên gia công nghệ Ukraine hiện đang sống bên ngoài đất nước.
Tại Sudan, các nhà sáng lập và đội ngũ nhân viên cũng phải tản mát qua các biên giới để tìm sự an toàn. Ahmed Elmurtada, một đối tác quản lý tại 294startups, cho biết họ phải dựa nhiều vào các thiết lập làm việc từ xa kết hợp gặp mặt trực tiếp, và hạ tầng đám mây để duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, đối với nhiều người lao động, việc ra đi không phải là một lựa chọn dễ dàng. Người kỹ sư Iran được nhắc đến ở đầu bài viết cho biết anh đã tìm kiếm cơ hội làm việc ở ngoại quốc nhưng chưa tìm được chủ nhân nào sẵn sàng gánh chịu chi phí và sự phức tạp khi thuê người ở Iran.
“Hầu hết các công ty không sẵn sàng làm việc với một người ở Iran do các lệnh trừng phạt,” anh chia sẻ, nhấn mạnh rằng sự nghiệp của anh có thể bị chậm lại khi không có kết nối internet để làm việc.
Tại Syria, sau 14 năm nội chiến và các lệnh trừng phạt, quốc gia này cần ít nhất 216 tỷ đô la để tái thiết. Abdulsalam Haykal, bộ trưởng truyền thông và công nghệ thông tin Syria, thừa nhận rằng Syria ngày nay xếp hạng rất thấp về kết nối băng thông rộng. Ông đang thúc đẩy dự án “Con đường tơ lụa kỹ thuật số” để biến đất nước thành một hành lang dữ liệu, nhưng con đường phục hồi vẫn còn rất dài và đầy chông gai.
Theo: Rest Of World
