Vào sáng thứ Hai, ngày 2 tháng 3 năm 2026, Iran bước sang ngày thứ ba của đợt cắt Internet nghiêm trọng nhất lịch sử. Dữ liệu từ các tổ chức theo dõi mạng toàn cầu cho thấy khả năng kết nối của quốc gia này chỉ còn vỏn vẹn 1% so với mức bình thường.
Sự kiện này không phải là một sự cố kỹ thuật ngẫu nhiên. Nó bắt đầu ngay sau ngày thứ Bảy, 28 tháng 2, khi các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel đánh trúng một khu quân sự tại Tehran. Vụ tấn công đã khiến hàng chục nhân vật cấp cao của chế độ thiệt mạng, trong đó có cả Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei.
Ngay lập tức, nhà cầm quyền Iran đã “rút phích cắm” toàn bộ quốc gia khỏi thế giới bên ngoài.
Tại sao Internet bị cắt và VPN trở nên vô dụng?
Nhiều người thường tưởngrằng chỉ cần bật Mạng Riêng Ảo (VPN) là có thể vượt qua tường lửa. Tuy nhiên, tình hình tại Iran hiện nay khác hoàn toàn.
Hãy tưởng tượng Internet giống như hệ thống đường bộ. VPN giống như một chiếc xe ngụy trang giúp bạn đi qua các trạm kiểm soát mà không bị phát hiện. Nhưng khi nhà cầm quyền phá hủy hoàn toàn con đường (ngắt kết nối vật lý hoặc chặn toàn bộ lưu lượng ra quốc tế), thì dù chiếc xe có hiện đại đến đâu cũng không thể di chuyển.
Ông Doug Madory từ công ty phân tích Internet Kentik xác nhận rằng các mạng lưới tại Iran đã ngừng trao đổi dữ liệu. Điều này khiến ngay cả những công cụ vượt kiểm duyệt tối tân nhất như Psiphon hay Tor cũng không thể hoạt động.
Cuộc chiến sinh tử của giới báo chí
Mostafa Zadeh, một nhà báo quốc tế tại Tehran, cho biết ông không hề ngạc nhiên khi mạng điện thoại và Internet biến mất ngay sau vụ tấn công.
“Mục tiêu chính của nhà cầm quyền là ngăn chặn sự liên lạc giữa tình báo Israel và các đầu mối bên trong đất nước,” Zadeh giải thích. “Nhưng gánh nặng lớn nhất lại đè lên vai các nhà báo.”
Với những luật lệ mới về gián điệp được thông qua vào cuối năm 2025, rủi ro đối với các phóng viên là cực kỳ lớn. Bất kỳ ai bị buộc tội làm gián điệp cho Israel hoặc Mỹ đều phải chịu bản án tử hình và bị tịch thu tài sản. Tổ chức Ân xá Quốc tế ghi nhận số vụ hành quyết tại Iran đã tăng vọt trong năm qua.
Họ đưa tin bằng cách nào?
Trong bóng tối thông tin, các nhà báo và nhà hoạt động nhân quyền buộc phải dùng đến những phương thức sáng tạo nhưng đầy nguy hiểm:
- Internet Vệ tinh (Starlink): Đây là cứu cánh duy nhất để duy trì kết nối thời gian thực. Erfan Khorshidi, người đứng đầu một tổ chức nhân quyền, cho biết nhóm của ông đã lén đưa các thiết bị Starlink vào Iran. Tuy nhiên, để tránh bị lực lượng an ninh định vị sóng, họ phải liên tục di chuyển thiết bị đến các địa điểm khác nhau, bất chấp các chốt kiểm soát dày đặc trên đường phố.
- Hình ảnh từ không gian: Để tránh rủi ro khi tiếp cận hiện trường, các tòa soạn tin tức sử dụng hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao từ các công ty như Maxar Technologies. Bằng cách so sánh hình ảnh trước và sau vụ nổ, họ có thể xác định mức độ tàn phá của các tòa nhà mà không cần đặt chân đến đó.
- Mạng lưới vận chuyển vật lý: Khi không thể gửi tập tin qua mạng, các phóng viên nén video, tạo mã xác thực kỹ thuật số (hash) để bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu, rồi sao chép ra các thiết bị lưu trữ. Những dữ liệu này sau đó được bí mật chuyển ra biên giới hoặc đến các khu vực có sóng điện thoại của nước láng giềng như Iraq để gửi đi.
Baqir Salehi, một nhà báo làm việc cho hãng tin châu Âu, chia sẻ: “Chúng tôi phải cắt giảm mọi thứ xuống mức tối thiểu. Video được nén nhỏ hoặc chuyển thành ảnh tĩnh để tiết kiệm chút dung lượng quý giá.”
Dù có thể gặp nguy cơ bị bắt giữ hoặc tệ hơn, các nhà báo tại Iran vẫn đang nỗ lực từng giờ để thế giới không bị mù lòa trước những biến động lịch sử đang diễn ra bên trong đất nước này.
Nguồn tham khảo:
https://www.wired.me/story/how-journalists-are-reporting-from-iran-with-no-internet
