Người ta thường nghĩ ngay đến những kim tự tháp hùng vĩ hay những ngôi đền tráng lệ khi nhắc đến Ai Cập cổ đại. Tuy nhiên, đằng sau những công trình vĩ đại đó là những công cụ lao động khiêm tốn nhưng đóng vai trò quyết định, những thứ hiếm khi tồn tại qua hàng ngàn năm để kể lại câu chuyện của chúng.
Mới đây, một khám phá thú vị từ trường Đại học Newcastle và Viện Mỹ thuật Vienna đã làm thay đổi sự hiểu biết của chúng ta về trình độ kỹ thuật của người xưa. Các nhà nghiên cứu đã xác định được một chiếc “dùi khoan cung” (bow drill) có niên đại 5.300 năm, đẩy lùi lịch sử sử dụng máy móc của người Ai Cập về sớm hơn 2.000 năm so với những gì giới khảo cổ từng biết.
Từ “cái dùi” vô danh đến phát kiến lịch sử
Trong những năm 1920 tại Badari, Thượng Ai Cập, các nhà khảo cổ tìm thấy một vật thể nhỏ bằng hợp kim đồng trong ngôi mộ số 3932 của một người đàn ông trưởng thành. Vật thể này chỉ nặng 1,5 gram và dài hơn 5 cm một chút.
Vào thời điểm đó, người ta chỉ mô tả nó một cách đơn giản là “một cái dùi nhỏ bằng đồng, có quấn một ít dây da quanh đó”. Với mô tả kém hấp dẫn này, món đồ đã bị lãng quên và nằm im trong kho lưu trữ suốt 100 năm mà không ai ngó ngàng tới.
Tuy nhiên, mọi chuyện thay đổi khi nhóm nghiên cứu quyết định xem xét lại cổ vật này dưới kính hiển vi. Martin Odler, một thành viên của nhóm nghiên cứu, cho biết họ nhận thấy những vết mòn đặc trưng trên vật thể. Những vết xước mịn, các cạnh tròn và độ cong nhẹ ở đầu mũi khoan cho thấy nó đã chuyển động xoay tròn, chứ không chỉ đơn thuần là đâm thủng như một cái dùi cầm tay.
Chiếc khoan hoạt động như thế nào?
Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng cách người xưa tạo ra lửa bằng cách xoay một que gỗ. Nếu dùng tay xoay que gỗ, tốc độ sẽ chậm và mỏi tay. Nhưng nếu quấn một sợi dây quanh que gỗ và kéo hai đầu dây qua lại (như động tác kéo đàn), que gỗ sẽ xoay tít với tốc độ rất cao.
Chiếc khoan này hoạt động theo nguyên tắc tương tự. Sáu vòng dây da mỏng manh còn sót lại trên thân đồng chính là phần dây cung dùng để truyền lực. Nhờ cơ chế này, người thợ thủ công có thể khoan lỗ trên gỗ, đá hoặc các hạt trang sức nhanh hơn và mạnh hơn rất nhiều so với việc vặn bằng tay.
Đây chính là bằng chứng sớm nhất về khoan kim loại xoay tròn từ thời kỳ Tiền triều đại (Predynastic) – giai đoạn trước khi các Pharaon đầu tiên cai trị Ai Cập.
Tại sao khám phá này quan trọng?
Trước khi có khám phá này, các nhà khảo cổ tin rằng loại dùi khoan cung này chỉ xuất hiện khoảng năm 1500 trước Công Nguyên (TCN). Những hình vẽ trong các lăng mộ thời đó có mô tả loại khoan này. Tuy nhiên, cổ vật từ ngôi mộ ở Badari có niên đại từ cuối thiên niên kỷ thứ tư TCN. Điều này có nghĩa là người Ai Cập đã nắm vững kỹ thuật khoan xoay sớm hơn 2.000 năm so với suy nghĩ trước đây.
Ông Martin Odler nhận định: “Việc phân tích lại đã cung cấp bằng chứng mạnh mẽ rằng vật thể này được sử dụng như một chiếc dùi khoan cung. Điều này gợi ý rằng những người thợ thủ công Ai Cập đã sử dụng thành thạo kỹ thuật khoan xoay đáng tin cậy hơn hai thiên niên kỷ trước khi những bộ khoan được bảo vệ tốt nhất xuất hiện.”
Bí mật bên trong chất liệu
Không chỉ dừng lại ở hình dáng, các nhà khoa học còn phân tích thành phần hóa học của chiếc khoan. Kết quả cho thấy đây không phải là đồng nguyên chất mà là một hợp kim đặc biệt.
Ông Jiri Kmosek, đồng tác giả nghiên cứu, giải thích rằng mũi khoan có chứa thạch tín (arsenic) và niken, cùng với một lượng đáng kể chì và bạc. “Công thức này tạo ra một loại kim loại cứng hơn và có vẻ ngoài khác biệt so với đồng thường,” ông nói.
Sự hiện diện của bạc và chì gợi ý rằng người xưa đã cố tình chọn lựa nguyên liệu để pha trộn hợp kim. Điều này cũng mở ra giả thuyết về một mạng lưới giao thương rộng lớn, kết nối Ai Cập với các vùng khác ở Đông Địa Trung Hải ngay từ thời xa xưa, nơi họ trao đổi vật liệu và kiến thức luyện kim.
Khám phá này nhắc nhở chúng ta rằng, sự tiến bộ của nhân loại đôi khi nằm ẩn giấu trong những vật dụng nhỏ bé nhất, chờ đợi con người với kiến thức và công cụ mới để thấu hiểu giá trị thực sự của chúng.
Nguồn: Popular Mechanics
