Vào ngày thứ Năm vừa qua, dân chơi thị trường chứng khoán Hoa Kỳ đã chứng kiến một ngày thót tim: Cổ phiếu của công ty Microsoft đã lao dốc một cách thảm hại, đánh dấu mức sụt giảm tồi tệ nhất trong một ngày kể từ khi đại dịch bùng phát vào tháng Ba năm 2020. Đây không chỉ đơn thuần là một sự điều chỉnh của thị trường, mà là một cú rơi tự do kinh hoàng khiến hơn 400 tỷ Mỹ kim giá trị vốn hóa của công ty bốc hơi chỉ trong nháy mắt.
Điều đáng nói ở đây là sự sụt giảm này chứa đựng một nghịch lý khiến bất cứ ai quan tâm đến tài chính cũng phải chau mày suy nghĩ. Nếu quý vị nhìn vào bản tường trình kết quả kinh doanh, những con số bề mặt trông rất đẹp mắt, thậm chí là rực rỡ. Lợi tức ròng (net income) của Microsoft đã tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức gần 31 tỷ Mỹ kim. Tổng doanh thu cũng tăng 17%, đạt 81.3 tỷ Mỹ kim – con số này thậm chí còn cao hơn khoảng 1 tỷ so với những gì các nhà phân tích tại Phố Wall đã phỏng định.
Vậy thì, tại sao các nhà đầu tư lại bán tháo cổ phiếu Microsoft như thể công ty sắp gặp đại họa? Tại sao một công ty làm ăn có lợi tức vượt mức mong đợi lại bị thị trường trừng phạt nặng nề đến thế?
Câu trả lời nằm ở hai chữ: Tương lai. Hay cụ thể hơn là cái giá quá đắt đỏ mà Microsoft đang phải trả cho giấc mơ thống trị lĩnh vực Trí Tuệ Nhân Tạo (AI).
Giới đầu tư, vốn dĩ là những người rất nhạy bén với sự rủi ro, đã bắt đầu đặt dấu hỏi lớn về phương hướng của Microsoft. Trong quý vừa qua, công ty này đã chi tiêu một cách không tiếc tay. Chi phí đầu tư (capital expenditures) của họ đã tăng vọt 66%, đạt mức kỷ lục 37.5 tỷ Mỹ kim chỉ trong vỏn vẹn ba tháng. Phần lớn số tiền khổng lồ này được đổ vào việc xây dựng các trung tâm dữ liệu để phục vụ cho tham vọng điện toán đám mây Azure và các ứng dụng AI.
Việc chi tiêu mạnh tay này sẽ không phải là vấn đề nếu như Microsoft có thể chứng minh được rằng tiền đẻ ra tiền một cách nhanh chóng. Nhưng thực tế lại phũ phàng hơn nhiều. Doanh thu từ mảng Azure, dù có tăng 38%, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại so với năm trước. Điều này tạo ra một nỗi lo âu sâu sắc trong lòng các cổ đông: Liệu công ty có thể thu hồi lại hàng chục tỷ Mỹ kim đã đổ vào các trung tâm dữ liệu hay không? Đáng lo ngại hơn, theo một bản tin từ The Information vào tháng Mười Hai, mảng Azure đang gặp khó khăn trong việc bán các “tác nhân AI” tự động (AI agent) cho các khách hàng công ty, đến mức họ phải cắt giảm định suất (quotas) lên đến 50%.
Ông Matthew Maley, trưởng ban chiến lược thị trường tại Miller Tabak + Co, đã nêu ra một nhận định khó quên với Bloomberg trước khi thị trường mở cửa: “Khi ngày càng rõ ràng rằng Microsoft sẽ không đạt được mức hoàn vốn (ROI) mạnh mẽ từ khoản đầu tư AI khổng lồ của họ, cổ phiếu của họ cần được định giá lại xuống mức phù hợp hơn với giá trị thực tế trong lịch sử.”
Một vấn đề khác khiến giới đầu tư đứng ngồi không yên là sự phụ thuộc quá lớn của Microsoft vào OpenAI. Trong bản tường trình lợi tức mới nhất, Microsoft khoe rằng họ có hơn 625 tỷ Mỹ kim trong các hợp đồng kinh doanh đám mây cần phải thực hiện. Tuy nhiên, gần một nửa số đó – một con số khổng lồ 350 tỷ Mỹ kim – lại đến từ OpenAI. Điều này dấy lên lo ngại rằng Microsoft đang “bỏ quá nhiều trứng vào cùng một giỏ”. Nếu OpenAI gặp trở ngại, Microsoft sẽ lãnh đủ hậu quả.
Hơn thế nữa, các sản phẩm AI của chính Microsoft cũng đang chật vật tìm chỗ đứng. Trợ lý ảo Copilot, vốn được xây dựng dựa trên kỹ thuật của OpenAI, đang bị nhiều người đam mê công nghệ đánh giá là một phiên bản kém cỏi hơn so với ChatGPT. Mặc dù công ty vừa tiết lộ rằng Microsoft 365 Copilot có 15 triệu người dùng hàng năm, nhưng con số đó dường như chưa đủ để xoa dịu nỗi lo lắng của thị trường về phẩm chất thực sự và sức hấp dẫn của sản phẩm này.
Giám đốc điều hành Satya Nadella đã cố gắng trấn an các nhà đầu tư. Ông nói: “Chúng tôi không muốn chỉ tối đa hóa một mảng kinh doanh duy nhất. Chúng tôi muốn có thể phân bổ khả năng… để xây dựng danh mục đầu tư tốt nhất.” Tuy nhiên, lời giải thích này dường như chưa đủ sức thuyết phục trước con số chi tiêu khổng lồ mà chưa thấy rõ ngày hái quả.
Tóm lại, Microsoft đang đánh cược một ván bài lịch sử vào trí tuệ nhân tạo. Họ đang đốt tiền với tốc độ chóng mặt để xây dựng cơ sở hạ tầng cho một tương lai mà họ tin là rực rỡ. Nhưng thị trường chứng khoán thì không kiên nhẫn đến thế. Họ nhìn thấy tiền ra đi nhiều hơn tiền mang về từ AI, họ nhìn thấy sự phụ thuộc vào đối tác bên ngoài, và họ nhìn thấy những sản phẩm chưa thực sự tối tân hay vượt trội như kỳ vọng. Cú sụt giảm 12% vừa qua chính là tiếng chuông cảnh báo: Giấc mơ AI rất đẹp, nhưng cái giá phải trả để chạm tay vào nó thì không hề rẻ (hay nói theo ngôn ngữ bình dân là không hề “bèo”) chút nào.
Vũ Quốc Nam
Tham khảo:
https://www.fool.com/investing/2026/02/01/why-microsoft-stock-dropped-this-week
https://www.forbes.com/sites/greatspeculations/2026/01/30/how-low-can-microsoft-stock-go
