Công ty công nghệ Meta đang trực diện với một vụ kiện pháp lý đặc biệt khi 26 nhân viên đồng loạt cáo buộc công ty này sử dụng các công cụ AI để tự động lựa chọn người phải nghỉ việc, gây thiệt hại trực tiếp đến những nhân sự nghỉ phép vì lý do y tế hoặc người khuyết tật.
Làm thế nào một thuật toán máy tính có thể quyết định tương lai công việc của một con người? Hãy thử suy nghĩ về một hệ thống tự động theo dõi từng cú gõ bàn phím, từng dòng thư điện tử và thậm chí là tần suất sử dụng các trợ lý ảo để chấm điểm hiệu suất làm việc. Đối với một nhân viên làm việc liên tục tại văn phòng, các con số này luôn được ghi nhận. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu một nhân sự buộc phải nghỉ phép để điều trị bệnh, sinh con hoặc chăm sóc người thân?
Câu trả lời nằm chính trong nội dung đơn kiện dài 71 trang được nộp lên Tòa án Liên bang tại Oakland, bang California. Nhóm 26 nhân viên ẩn danh cho biết công ty Meta đã dựa vào các dữ liệu đo lường máy móc như mức độ tiêu thụ mã “token AI” và điểm số năng suất để lập danh sách cắt giảm nhân sự. Việc nghỉ phép hoàn toàn hợp pháp lại vô tình trở thành nguyên nhân khiến các chỉ số của họ giảm mạnh hoặc về mức không trên hệ thống, biến họ thành mục tiêu hàng đầu phải rời công ty trong đợt giảm 10% nhân sự (khoảng 8.000 người) vừa qua.
Các điểm đáng lưu ý trong đơn kiện bao gồm:
- Đơn kiện cáo buộc Meta sử dụng nhu liệu nội bộ mang tên “Metamate” và các chương trình quét nội dung màn hình xem được, lịch sử trình duyệt để chấm điểm nhân viên.
- Những nhân sự nghỉ thai sản hoặc điều trị chấn thương không thể tạo ra dữ liệu trên máy tính trong thời gian nghỉ phép. Do đó, thuật toán tự động xếp họ vào nhóm kém hiệu quả.
- Đơn kiện khẳng định Meta vi phạm các luật liên bang và tiểu bang về cấm phân biệt đối xử với người khuyết tật, thai sản, đồng thời không thử nghiệm hệ thống AI để phát hiện thiên vị theo luật mới của California và thành phố New York.
Hiện tại, các nguyên đơn đang đề nghị tòa án đưa ra lệnh tạm thời ngăn chặn việc chấm dứt hợp đồng lao động vốn được ấn định bắt đầu có hiệu lực từ ngày 22 tháng 7 năm 2026. Việc này giúp bảo vệ quyền lợi về chăm sóc sức khỏe và phúc lợi y tế cùng quyền lợi cổ phiếu của họ trước khi bước vào tiến trình phân xử bằng trọng tài độc lập.
Phía công ty Meta đã đưa ra thông tin trả lời chính thức. Người phát ngôn của Meta khẳng định các cáo buộc trên hoàn toàn không có căn cứ thực tế. Họ cho biết: “Công tác quản trị nhân sự và các quyết định tổ chức bộ máy đã và đang do con người thực hiện, không phải do AI”.
Các chuyên gia công nghệ bày tỏ sự lo ngại, cho rằng nếu các thuật toán không được thiết kế để loại trừ các khoảng thời gian nghỉ phép hợp pháp, hậu quả tất yếu là những người có hoàn cảnh đặc biệt sẽ chịu thiệt thòi. Nhiều người đặt ra câu hỏi lớn về quyền riêng tư khi mọi hoạt động thiết bị của nhân viên đều chịu sự giám sát chặt chẽ.
Nguồn tham khảo:
- https://www.cbsnews.com/news/26-meta-workers-sue-ai-aided-layoffs-medical-family-leave/
- https://apnews.com/article/meta-lawsuit-workers-target-ai-layoffs-leave-019fb9c7fdc09167e91547546bce5be8
- https://tuoitre.vn/meta-bi-kien-voi-cao-buoc-dung-ai-de-chon-nhan-vien-can-sa-thai-100260715143911099.htm
- https://baovephapluat.vn/quoc-te/phap-luat-5-chau/meta-bi-kien-vi-bi-cao-buoc-dung-ai-danh-dau-nhan-vien-nghi-phep-de-sa-thai-202520.html
