Trăng xanh tháng Năm sắp xuất hiện -

Vào rạng sáng Chủ Nhật, ngày 31 tháng 5 năm 2026, bầu trời đêm sẽ chào đón một hiện tượng thiên văn thú vị mang tên “Trăng xanh”. Tuy nhiên, trái với tên gọi đầy thơ mộng, hành tinh vệ tinh duy nhất của Trái Đất sẽ không hề thay đổi màu sắc. Đây thực chất là một sự trùng hợp lịch trình thời gian đầy thú vị giữa chu kỳ Mặt Trăng và dương lịch.

Để hiểu rõ hiện tượng này, chúng ta cần đặt ra một câu hỏi: Tại sao lại gọi là “Trăng xanh” nếu nó không có màu xanh?

Trong thiên văn học dân gian, tên gọi này không dùng để chỉ màu sắc mà là một thuật ngữ định nghĩa theo lịch. Thông thường, mỗi tháng dương lịch chỉ có một lần Trăng tròn. Thế nhưng, chu kỳ từ Trăng tròn lần này đến Trăng tròn tiếp theo chỉ kéo dài khoảng 29,5 ngày. Sự chênh lệch nhỏ này dẫn đến việc cứ khoảng 2 đến 3 năm lại có một tháng dương lịch phải “gánh” thêm một lần Trăng tròn thứ hai. Lần Trăng tròn thứ hai trong cùng một tháng đó chính là “Trăng xanh Dương lịch”.

Tháng 5 năm 2026 là một trường hợp như vậy. Lần Trăng tròn đầu tiên (thường gọi là Trăng Hoa) đã diễn ra vào ngày 1 tháng 5. Do đó, lần Trăng tròn tiếp theo vào ngày 31 tháng 5 chính thức được mang danh hiệu Trăng xanh (Blue Moon).

Nguồn gốc lịch sử: Thuật ngữ này có gốc rễ từ thời Trung Cổ. Một tài liệu cổ năm 1528 của hai tu sĩ dòng Phanxicô tại Greenwich đã dùng nhóm chữ “Mặt Trăng màu xanh” như một cách nói mỉa mai về những điều vô lý, ám chỉ việc người dân thời bấy giờ bị buộc phải tin vào bất kỳ điều gì mà giới giáo sĩ đưa ra. Ngoài ra, một giả thuyết ngôn ngữ học khác cho rằng chữ “Blue” bắt nguồn từ chữ belewe trong tiếng Anh cổ, mang ý nghĩa là “phản bội”. Sự xuất hiện bất ngờ của một lần Trăng tròn thêm vào dường như đã “phản bội” lại tiến trình thông thường của lịch mùa.

Hiện tượng “Siêu trăng nhỏ” (Micromoon) đi kèm

Đặc điểm đáng nhớ của sự kiện lần này là Mặt Trăng không những là Trăng xanh mà còn là một “Siêu trăng nhỏ” (Micromoon).

Lý giải cho điều này nằm ở quỹ đạo hình bầu dục của Mặt Trăng quanh Trái Đất. Vì không phải là một đường tròn hoàn hảo, Mặt Trăng sẽ có những thời điểm tiến đến rất gần hành tinh của chúng ta (gọi là cận điểm) và những lúc cách xa nhất (gọi là viễn điểm). Khi hiện tượng Trăng tròn diễn ra trùng vào giai đoạn viễn điểm, nó được gọi là Micromoon.

Vào ngày 31 tháng 5, Mặt Trăng sẽ cách Trái Đất khoảng 252.360 dặm (tương đương hơn 406.000 km). Do khoảng cách xa hơn mức trung bình, diện tích hiển thị của đĩa Mặt Trăng trên bầu trời sẽ nhỏ hơn khoảng 6% đến 7% và giảm độ sáng khoảng 10% so với một lần Trăng tròn thông thường. Sự khác biệt này tương đối nhỏ nên mắt thường của người quan sát khó có thể nhận ra một cách rõ ràng nếu không sử dụng các dụng cụ chụp ảnh chuyên môn để so sánh.

Thời điểm và cách thức quan sát

Theo dữ liệu từ các đài thiên văn, Trăng xanh sẽ đạt độ tròn tuyệt đối vào lúc 1 giờ 45 phút sáng ngày 31 tháng 5 năm 2026 (theo giờ California, tương đương 8 giờ 45 phút sáng UTC).

Thời gian tối ưu: Người yêu thiên văn có thể quan sát từ tối muộn ngày thứ Bảy (30 tháng 5) cho đến rạng sáng ngày Chủ Nhật (31 tháng 5).
Hiệu ứng thị giác: Khi mới mọc ở hướng đông nam ngay sau khi mặt trời lặn, Mặt Trăng có thể trông to hơn bình thường và mang sắc cam ấm áp. Đây là kết quả của hiện tượng ảo giác Mặt Trăng kết hợp với sự tán xạ ánh sáng qua lớp khí quyển dày gần đường chân trời. Khi lên cao, Mặt Trăng sẽ dần chuyển sang màu trắng sáng quen thuộc.
Đoạn kết mùa hè: Chu kỳ thiên văn này sẽ tiếp diễn vào tháng sau với sự xuất hiện của Trăng Dâu Tây vào ngày 29 tháng 6, đây cũng sẽ là một lần Siêu trăng nhỏ tiếp theo.