Liệu việc tự tìm đường đi mỗi ngày có thể giúp chúng ta sở hữu một bộ não khỏe mạnh hơn khi về già? Đây là một câu hỏi gây tò mò được đặt ra từ cuộc nghiên cứu của các chuyên gia thuộc Đại học Harvard, Hoa Kỳ. Khi tiến hành phân tích và xếp hạng khoảng 400 ngành nghề khác nhau dựa trên nguy cơ tử vong vì chứng sa sút trí tuệ, các nhà khoa học đã vô cùng kinh ngạc trước kết quả thu được.
Những con số biết nói từ dữ liệu y tế
Để có được kết quả chính xác, nhóm nghiên cứu đã rà soát hồ sơ công việc và nguyên nhân tử vong của hàng triệu người dân Mỹ. Kết quả cho thấy:
- Tài xế taxi và lái xe cứu thương là những nhóm nghề có tỷ lệ tử vong do bệnh Alzheimer thấp nhất trong số các công việc được khảo sát.
- Ngược lại, những người lái xe buýt lại không nhận được sự bảo vệ tương tự.
Tại sao lại có sự khác biệt này giữa các tài xế? Các nhà khoa học giải thích rằng tài xế xe buýt thường chỉ di chuyển theo những lộ trình cố định có sẵn. Trong khi đó, tài xế taxi và xe cứu thương liên tục phải vận dụng trí óc để giải quyết các thông tin về không gian, tìm kiếm những tuyến đường mới và phản xạ nhanh trước các tình huống giao thông thay đổi liên tục.
Cơ chế sinh học: Rèn luyện não bộ như tập cơ bắp
Để hiểu rõ hơn về hiện tượng này, chúng ta cần xem xét cấu trúc của não bộ. Vùng hải mã (hippocampus) là bộ phận đóng vai trò then chốt trong việc định hướng không gian và lưu trữ ký ức. Đây cũng chính là khu vực đầu tiên có xu hướng bị teo nhỏ và suy giảm chức năng khi bệnh Alzheimer khởi phát.
Giáo sư Hugo Spiers, chuyên gia khoa học thần kinh nhận thức tại Đại học London (UCL), cho biết các nghiên cứu trước đây đối với tài xế taxi tại London cho thấy vùng hải mã của họ thực sự lớn hơn so với người bình thường. Tiến trình học tập và ghi nhớ bản đồ đường phố phức tạp đã rèn luyện cho vùng não này phát triển mạnh mẽ, tương tự như việc bắp tay to lên nhờ tập tạ. Sự phát triển này tạo ra một “nguồn dự trữ nhận thức” dồi dào, giúp não bộ chống chọi tốt hơn trước sự tấn công của bệnh tật khi tuổi già gõ cửa.
Những điểm cần lưu ý
Dù kết quả nghiên cứu mang lại nhiều hy vọng, các chuyên gia y tế vẫn đưa ra những lời khuyên thận trọng nhằm bảo đảm tính khách quan:
- Yếu tố tuổi thọ: Một điểm đáng chú ý là tài xế taxi và xe cứu thương trong tài liệu thống kê thường có xu hướng tử vong ở độ tuổi trẻ hơn so với các ngành nghề khác. Vì Alzheimer là căn bệnh chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi, việc họ qua đời sớm có thể là một lý do khiến tỷ lệ mắc bệnh ghi nhận được ở mức thấp. Tuy nhiên, sau khi các nhà khoa học điều chỉnh phần phân tích để cân bằng yếu tố tuổi tác, sự ảnh hưởng tích cực của công việc này vẫn hiển thị rất rõ ràng.
- Sự thay đổi của công nghệ: Dữ liệu lịch sử được sử dụng trong nghiên cứu chủ yếu thuộc về khoảng thời gian mà các tài xế chưa phụ thuộc vào hệ thống định vị toàn cầu (GPS). Ngày nay, việc lạm dụng các ứng dụng bản đồ trên điện thoại thông minh có thể làm giảm tiến trình tự suy nghĩ và định hướng tự nhiên của con người, từ đó làm thay đổi kết quả bảo vệ não bộ.
Chúng ta có nên tắt ứng dụng bản đồ?
Lời khuyên từ các chuyên gia không phải là chúng ta phải đổi nghề thành tài xế taxi, mà là hãy tích cực vận dụng trí óc nhiều hơn thông qua các hoạt động hàng ngày. Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào công nghệ, bạn có thể cố gắng tự tìm đường khi đi bộ hoặc chạy bộ giữa thiên nhiên, thỉnh thoảng thử thử thách bản thân ở những không gian mới như một khu rừng hoặc một khu phố lạ. Việc kết hợp giữa hoạt động thể chất, giao lưu bạn bè và kích thích khả năng định hướng không gian chính là chiếc chìa khóa vàng giúp làm chậm tiến trình lão hóa của hệ thần kinh.
Nguồn tham khảo:
- Tạp chí Y khoa Anh quốc (The BMJ): https://www.bmj.com/content/387/bmj-2024-082194
- Thống kê và phân tích từ Science Focus (Apple News): https://www.sciencefocus.com/the-human-body/scientists-and-taxi-drivers-may-have-discovered-the-secret-to-beating-dementia
- Ghi nhận y tế từ ScienceDaily: https://www.sciencedaily.com/releases/2024/12/241216184729.htm
- Nhận định chuyên khoa từ Science Media Centre: https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-study-reporting-lower-alzheimers-deaths-in-certain-professions-taxi-drivers-and-ambulance-drivers/
