Sở Thuế Vụ Hoa Kỳ (IRS) vừa qua đã đưa ra thông báo quan trọng: Tính đến hiện tại, đã có 27 tiểu bang ghi tên tham gia Chương trình Tín thuế Học bổng Liên bang (FSTC). Đây là một kế hoạch giáo dục quy mô được ban hành dưới đạo luật “One, Big, Beautiful Bill Act” do chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy.
Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực mở rộng quyền chọn lựa trường học (school choice) cho phụ huynh và học sinh trên toàn quốc.
Tiến trình hoạt động của chương trình diễn ra như thế nào?
Để hiểu một cách đơn giản, hãy đặt một câu hỏi: Nếu số tiền thuế quý vị phải nộp cho chính phủ liên bang có thể được chuyển thẳng vào một quỹ học bổng để giúp đỡ học sinh, quý vị có sẵn sàng làm điều đó không?
Đó chính là cốt lõi của kế hoạch này. Theo hướng dẫn từ IRS, chương trình hoạt động dựa trên các nguyên tắc căn bản sau:
- Tín thuế tương đương: Các cá nhân đóng góp tài chính cho những Tổ chức Cấp Học bổng (SGO) được công nhận sẽ nhận lại một khoản tín thuế liên bang với tỷ lệ 1:1 (giảm trực tiếp 1 Mỹ kim tiền thuế cho mỗi 1 Mỹ kim đóng góp), với mức tối đa là 1.700 Mỹ kim mỗi năm.
- Đối tượng nhận học bổng: Số tiền từ quỹ này sẽ được phân phối dưới dạng học bổng cho học sinh thuộc các gia đình có mức lợi tức bằng hoặc dưới 300% mức lợi tức trung bình của khu vực.
- Mục đích sử dụng phong phú: Học bổng không chỉ dành riêng để chi trả học phí trường tư thục, mà còn được dùng để thuê giáo viên dạy kèm tại nhà (tutoring), mua sách giáo khoa, học cụ, chi trả dịch vụ chăm sóc trẻ sau giờ học, hoặc đầu tư công nghệ hỗ trợ việc học. Hệ thống này cũng áp dụng cho cả các gia đình chọn phương pháp tự giáo dục tại nhà (homeschooling).
Dù việc ghi danh đang diễn ra trong năm 2026, các khoản đóng góp đủ điều kiện nhận tín thuế sẽ chính thức bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Người dân đóng góp trong năm 2027 sẽ thấy khoản giảm thuế hiển thị khi khai thuế vào đầu năm 2028.
Bức tranh đa chiều từ các địa phương
Mặc dù việc tham gia là hoàn toàn tự nguyện đối với chính quyền từng tiểu bang, tiến trình này đã nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ.
Frank J. Bisignano, Tổng giám đốc điều hành IRS cho biết:
“Thật khuyến khích khi thấy 27 tiểu bang đã sớm ghi tên tham gia chương trình nhằm thúc đẩy và hỗ trợ giáo dục tiểu học cũng như trung học này. Chúng tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều tiểu bang quyết định tham gia trong thời gian tới.”
Nhìn vào danh sách 27 địa phương đầu tiên, có thể nhận thấy hàng ngũ dẫn đầu phần lớn là các tiểu bang do đảng Cộng hòa quản trị như Texas, Florida, Georgia, hay South Carolina. Tuy nhiên, chương trình cũng nhận được sự đồng thuận từ các thống đốc đảng Dân chủ tại một số nơi như Colorado, Virginia, và New Hampshire.
Tại một số khu vực có sự chia rẽ về lập trường chính trị như Kansas, Kentucky và North Carolina, cơ quan lập pháp do đảng Cộng hòa kiểm soát đã phải bỏ phiếu để phủ quyết quyết định bác bỏ của các thống đốc đảng Dân chủ nhằm bảo đảm tiểu bang của họ được tham gia vào hệ thống.
Chuyện gì xảy ra nếu quý vị đóng góp nhưng sống ở tiểu bang không tham gia?
Một câu hỏi thực tế được nhiều người quan tâm là: Nếu tôi sinh sống tại một tiểu bang từ chối tham gia (như California hay Hawaii), nhưng tôi vẫn muốn đóng góp tiền vào quỹ học bổng này thì dòng tiền sẽ đi về đâu?
Ví dụ cụ thể:
Ông An là một kỹ sư phần mềm cư ngụ tại tiểu bang California—một nơi chưa ghi tên tham gia chương trình FSTC. Vào năm 2027, ông An quyết định đóng góp 1.700 Mỹ kim cho một Tổ chức Cấp Học bổng (SGO) hợp pháp được liên bang công nhận.
- Về phía ông An: Khi khai thuế liên bang vào đầu năm 2028, ông vẫn nhận được toàn bộ 1.700 Mỹ kim tiền tín thuế, giúp giảm trực tiếp nghĩa vụ thuế của ông đối với chính phủ liên bang. Quyền lợi cá nhân của ông hoàn toàn được bảo đảm.
- Về phía dòng tiền học bổng: Do California không tham gia, tiểu bang này không nộp danh sách các tổ chức SGO địa phương và học sinh tại đây cũng không đủ điều kiện nhận học bổng từ chương trình. Vì vậy, khoản tiền 1.700 Mỹ kim của ông An sẽ được chuyển sang một tổ chức SGO tại một tiểu bang có tham gia (ví dụ như Texas hoặc Florida) để cấp học bổng cho học sinh tại các địa phương đó.
Như vậy, nguồn tài chính do công dân California đóng góp sẽ “chảy” sang giúp đỡ con em ở các tiểu bang khác, thay vì giữ lại phục vụ cho con em trong cộng đồng địa phương của họ. Theo tổ chức vận động EFTC Credit, các tiểu bang đứng ngoài cuộc có thể sẽ đánh mất tổng cộng gần 23 tỷ Mỹ kim tiền tài trợ giáo dục cho con em xứ mình trong vòng 3 năm tới.
Nhiều người cho rằng quy chế này giải thoát các gia đình có lợi tức thấp hoặc trung bình khỏi sự gò bó của hệ thống trường công lập theo tuyến địa phương. Việc này cho phép phụ huynh có quyền tự do lựa chọn môi trường phù hợp nhất với tư chất và năng khiếu của con em mình. Hơn nữa, vì đây là nguồn vốn tự nguyện từ công dân đổi lấy tín thuế liên bang, chương trình hoàn toàn không gây ảnh hưởng tiêu cực đến ngân sách riêng của các tiểu bang.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích giáo dục bày tỏ sự lo ngại. Họ đặt câu hỏi về tiến trình quản trị và giám sát phẩm chất giáo dục tại các cơ sở tư thục hoặc các tổ chức SGO. Tại tiểu bang Virginia, một số dự luật đã được đề xuất nhằm tăng cường sự can thiệp của chính quyền vào hoạt động của trường tư, dấy lên mối lo ngại về việc liệu sự hỗ trợ tài chính từ liên bang có đi kèm với các điều kiện ràng buộc làm mất đi tính tự chủ vốn có của giáo dục tư thục hay không.
Tiến trình khai triển từ nay đến năm 2027 chắc chắn sẽ còn nhiều điều chỉnh. Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật các thông tin chính xác và tường trình kịp thời đến quý độc giả khi có những động tĩnh mới từ Bộ Ngân khố và các địa phương.
Nguồn tham khảo:
- Sở Thuế Vụ Hoa Kỳ (IRS) – Thông báo thông tin định kỳ: https://www.irs.gov/newsroom/news-releases-for-current-month
- Nhật báo Newsweek – Bài tường trình về danh sách các tiểu bang tham gia hệ thống tín thuế: https://www.newsweek.com/27-states-signed-up-for-trumps-new-school-tax-credit-heres-who-hasnt-12048234
- Thư viện dữ liệu chính trị Ballotpedia – Tài liệu chi tiết về tiến trình lập pháp tại các tiểu bang: https://ballotpedia.org/State_participation_in_the_federal_K-12_education_tax_credit_program
- Tổ chức WFIS – Phân tích về ảnh hưởng giáo dục tư thục và công lập: https://wfis.org/27-states-have-opted-in-to-the-federal-scholarship-tax-credit/
- Kênh truyền thông The Center Square (YouTube) – Thảo luận về lợi ích của hệ thống tín thuế giáo dục tự do: https://www.youtube.com/watch?v=m85Y3iyp33Q
