Ngày 22/5/2026, Sở Di Trú và Nhập Tịch Hoa Kỳ, USCIS, loan báo một thay đổi lớn đối với thủ tục xin thẻ xanh cho người đang ở trong lãnh thổ Hoa Kỳ.
Theo thông báo chính thức, USCIS sẽ chỉ chấp thuận thủ tục “adjustment of status,” tức xin chuyển sang thường trú nhân ngay tại Hoa Kỳ, trong những “trường hợp ngoại lệ.”
Nói một cách dễ hiểu: con đường xin thẻ xanh ngay trong nước Mỹ, vốn được nhiều gia đình di dân sử dụng trong nhiều thập niên qua, nay bị thu hẹp mạnh. Thay vì nộp đơn và chờ cứu xét tại Hoa Kỳ, người xin thẻ xanh sẽ phải đi qua tiến trình thông thường là nộp hồ sơ qua Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ và phỏng vấn tại lãnh sự ngoài Hoa Kỳ, trừ khi USCIS xét thấy hồ sơ có hoàn cảnh đặc biệt.
Reuters và AP đều tường thuật chính sách mới theo hướng này: người đang ở Hoa Kỳ muốn xin thẻ xanh sẽ phải trở về quốc gia của họ, hoặc ra ngoài Hoa Kỳ, để làm thủ tục qua lãnh sự quán.
Đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ, thay đổi này có thể chạm đến hồ sơ bảo lãnh của cha mẹ, giấy kết hôn của con cái, visa du học của cháu, hồ sơ lao động của người thân, hoặc một bộ giấy tờ đã nằm trong ngăn kéo nhiều năm, chỉ chờ ngày được gọi phỏng vấn.
“Adjustment of status” là gì?
Từ trước đến nay, nhiều người đang có mặt tại Hoa Kỳ, nếu hội đủ điều kiện, có thể xin chuyển sang quy chế thường trú nhân mà không cần phải rời khỏi nước Mỹ. Thủ tục này gọi là “adjustment of status.”
Thí dụ, một người vào Mỹ bằng visa du học, sau đó kết hôn với công dân Hoa Kỳ và đủ điều kiện xin thẻ xanh, có thể nộp hồ sơ tại Hoa Kỳ. Một người đang làm việc bằng visa lao động và được công ty bảo lãnh cũng có thể xin chuyển diện khi đang làm việc ở đây. Một số hồ sơ gia đình, nhân đạo, hoặc diện đặc biệt khác cũng từng dựa vào thủ tục này để khỏi phải rời Hoa Kỳ trong lúc chờ đơn được cứu xét.
Khác với “adjustment of status” là con đường “consular processing,” tức tiến trình xin visa di dân qua các tòa lãnh sự. Điều này có nghĩa là người nộp đơn phải làm hồ sơ qua Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, đi phỏng vấn tại một toà lãnh sự ở nước ngoài, rồi nếu được chấp thuận mới trở lại Hoa Kỳ với tư cách thường trú nhân.
Về mặt thủ tục hai con đường ấy chỉ khác nhau ở địa điểm nộp hồ sơ. Nhưng trong thực tế, khác biệt ấy có thể là phải xa gia đình nhiều tháng, mất việc, tốn tiền vé máy bay, tốn chi phí luật sư, bị kẹt lại ở nước ngoài, hoặc trong một số trường hợp, không thể trở lại Hoa Kỳ trong nhiều năm.
Chính sách mới nói gì?
Trong bản ghi nhớ chính sách đề ngày 21/5/2026, USCIS viết rằng “adjustment of status” là một vấn đề thuộc quyền tuỳ nghi và là một hình thức cứu xét đặc biệt, cho phép người nộp đơn khỏi phải đi qua tiến trình visa lãnh sự thông thường.
Điểm then chốt nằm ở cách USCIS ngày nay nhìn thủ tục này. Thay vì xem việc xin chuyển diện trong nước như một lối đi hành chánh quen thuộc cho người hội đủ điều kiện, USCIS nhấn mạnh rằng đây là một sự cứu xét có tính ngoại lệ, không phải quyền đương nhiên của đương đơn.
Thông cáo của USCIS ngày 22/5/2026, dùng câu rất rõ: cơ quan này sẽ chỉ chấp thuận “adjustment of status” trong những “extraordinary circumstances,” tức trường hợp ngoại lệ.
Reuters cho biết Bộ Nội An Hoa Kỳ, cơ quan giám sát USCIS, nói thay đổi này nhằm đưa hệ thống di trú trở lại đúng tiến trình thông thường là xin visa di dân qua Bộ Ngoại Giao và các tòa lãnh sự.
Nhưng chính điểm đó cũng làm giới luật sư di trú và các tổ chức hỗ trợ di dân lo ngại. AP ghi nhận chính sách mới tạo ra nhiều bất định cho người đang ở Hoa Kỳ một cách hợp pháp, trong đó có người kết hôn với công dân Mỹ, sinh viên, người lao động, người tị nạn và người xin tị nạn.
Ai cần đặc biệt chú ý?
Những người đang hoặc sắp nộp đơn xin thẻ xanh từ trong lãnh thổ Hoa Kỳ cần đọc kỹ thay đổi này. Nhóm có thể bị ảnh hưởng gồm người được thân nhân bảo lãnh, người kết hôn với công dân Hoa Kỳ, người đang giữ visa lao động, du học sinh chuyển sang diện khác, người đang xin thẻ xanh qua việc làm, hoặc những người có hồ sơ di trú phức tạp.
Điều đáng lo nhất không phải chỉ là phải ra khỏi Hoa Kỳ để phỏng vấn. Điều đáng lo là một khi ra khỏi Hoa Kỳ, một số người có thể vướng vào những rủi ro pháp lý khác, nhất là nếu trong quá khứ từng ở quá hạn visa, từng có thời gian cư trú không hợp lệ, hoặc có hồ sơ cần xin miễn trừ.
Với một số người, chuyến bay rời nước Mỹ không chỉ là một chuyến đi phỏng vấn. Nó có thể mở ra một loạt vấn đề mới: lệnh cấm nhập cảnh ba năm hoặc mười năm, hồ sơ bị kéo dài, lãnh sự quán tại quê nhà đóng cửa hoặc chậm cho hẹn, hay hoàn cảnh gia đình tại Hoa Kỳ bị đảo lộn.
Đó là lý do lời khuyên quan trọng nhất lúc này là: đừng tự ý rời Hoa Kỳ chỉ vì nghe một bản tin, một video YouTube, hoặc lời truyền miệng trong tiệm phở. Di trú là lãnh vực mà một bước đi sai có thể biến một hồ sơ đang khó thành một hồ sơ rắc rối hơn.
Hồ sơ đang chờ thì sao?
Đây là phần còn nhiều câu hỏi. Những bản tin hiện nay cho thấy chính sách mới đã được USCIS công bố, nhưng cách áp dụng cụ thể đối với từng nhóm hồ sơ, nhất là các hồ sơ đã nộp và đang chờ cứu xét, vẫn cần được theo dõi cẩn thận.
AP ghi nhận rằng giới luật sư di trú lo ngại về sự mơ hồ trong cách thực hiện, trong khi Reuters cho biết thay đổi này là một phần trong hướng siết chặt chính sách di trú hơn của chính quyền Trump.
Điều này không có nghĩa mọi hồ sơ đang chờ sẽ bị bác. Cũng không có nghĩa ai đang xin thẻ xanh trong nước Mỹ đều phải xách vali ra phi trường ngay. Nhưng nó có nghĩa là người đang có hồ sơ cần đọc kỹ mọi thư từ USCIS gửi đến, giữ liên lạc với luật sư, và không bỏ qua bất cứ yêu cầu bổ túc nào.
Bỏ sót một hạn trả lời, nộp thiếu một bằng chứng, hoặc hiểu sai một chữ trong thư USCIS có thể làm hồ sơ rẽ sang hướng khác.
Vì sao cộng đồng Việt cần quan tâm?
Cộng đồng Việt tại Hoa Kỳ có rất nhiều gia đình sống trong nhiều lớp tình trạng di trú khác nhau. Cha mẹ đã là công dân, con đang bảo lãnh vợ hoặc chồng. Một người anh có thẻ xanh, người em đang du học. Một cô dâu mới qua Mỹ, một người cháu đang chờ công ty bảo lãnh. Có gia đình trong cùng một bàn ăn mà mỗi người mang một tình trạng pháp lý khác nhau.
Thay đổi về “adjustment of status” không chỉ là chuyện của luật sư. Nó là chuyện của bữa cơm gia đình, của tiền thuê nhà, của công việc mỗi ngày, của người mẹ già cần con đưa đi bác sĩ, của đứa trẻ không hiểu vì sao ba hoặc mẹ phải “về phỏng vấn” mà chưa biết ngày trở lại.
Chính sách mới có thể làm tăng nỗi lo cho nhiều gia đình, không chỉ vì thủ tục khó hơn, mà vì sự bất định. Di trú vốn đã là một hành lang dài, nhiều cửa, nhiều bảng chỉ dẫn khó hiểu. Nay hành lang ấy có thêm một bảng mới: phải đi qua lãnh sự ngoài Hoa Kỳ, trừ trường hợp ngoại lệ.
Nhưng cũng cần bình tĩnh. Không nên nghe lời đồn rằng mọi hồ sơ đều “chết.” Cũng không nên tin lời trấn an rằng không có gì thay đổi. Sự thật nằm ở giữa: USCIS đã đổi cách nhìn và cách cứu xét thủ tục chuyển diện trong nước theo hướng khắt khe hơn; mức độ ảnh hưởng cụ thể sẽ tuỳ từng hồ sơ, từng diện, từng lịch sử di trú và cách cơ quan này áp dụng trong thời gian tới.
Người có hồ sơ nên làm gì?
Trước hết, người đã nộp hoặc chuẩn bị nộp đơn I-485, tức đơn xin chuyển diện thường trú tại Hoa Kỳ, nên kiểm tra lại hồ sơ của mình. Hồ sơ đang ở giai đoạn nào? Đã có biên nhận chưa? Có yêu cầu bổ túc không? Có lịch phỏng vấn không? Luật sư có nhận được thông báo mới nào từ USCIS không?
Thứ hai, tuyệt đối không rời Hoa Kỳ nếu chưa hỏi luật sư di trú có kinh nghiệm về chính hồ sơ của mình. Với một số người, rời Mỹ có thể kích hoạt các lệnh cấm nhập cảnh. Với người khác, đi ra khỏi Hoa Kỳ trong lúc hồ sơ đang chờ có thể làm hồ sơ bị xem như bỏ dở, nếu không có giấy phép thích hợp.
Thứ ba, giữ tất cả giấy tờ liên quan đến tình trạng di trú: I-94, visa cũ, giấy nhập cảnh, giấy chấp thuận hồ sơ, biên nhận USCIS, giấy phép làm việc, giấy phép du lịch, giấy tờ hôn nhân, khai sanh, khai thuế, và thư từ với cơ quan di trú.
Khi chính sách trở nên khắt khe hơn, hồ sơ càng cần được sắp xếp kỹ lưỡng để tiện việc theo dõi.
Sau cùng, cần nhớ rằng bài viết này chỉ nhằm cung cấp thông tin báo chí, không phải tư vấn pháp lý. Mỗi hồ sơ di trú là một câu chuyện riêng. Hai người cùng kết hôn với công dân Hoa Kỳ chưa chắc có cùng kết quả, vì lịch sử nhập cảnh, thời gian cư trú, tình trạng visa và hồ sơ cá nhân có thể khác nhau hoàn toàn.
Một chính sách, nhiều phận người
Trên giấy tờ, “adjustment of status” chỉ là một thuật ngữ hành chánh. Trong đời sống, nó có thể là trong lúc được xét đơn, quyền được ở cạnh vợ chồng, được tiếp tục đi làm, được chăm sóc cha mẹ già, được đưa con đến trường mỗi sáng, quyền được sống mà không nơm nớp lo một chuyến đi ra khỏi nước Mỹ sẽ trở thành chuyến đi một chiều.
Chính sách mới của USCIS chưa trả lời hết mọi câu hỏi, nhưng đã làm rõ một điều: xin thẻ xanh từ trong nước Mỹ không còn là con đường dễ dự đoán như trước. Tiến trình qua Bộ Ngoại Giao và tòa lãnh sự ngoài Hoa Kỳ sẽ trở thành con đường chính, còn chuyển diện trong nước chỉ được cứu xét như trường hợp ngoại lệ.
Với một cộng đồng từng hiểu rất rõ giá trị của một tờ giấy hợp pháp, một con dấu nhập cảnh, một ngày phỏng vấn, tin này không phải chuyện xa lạ. Nó chạm vào ký ức di dân rất sâu: ký ức của những người từng chờ được gọi tên, từng sợ bị bỏ lại, từng biết rằng giữa đời sống bình thường và bất trắc đôi khi chỉ cách nhau một phong bì của chính phủ.
Điều cần làm lúc này là bình tĩnh, đọc kỹ, hỏi đúng người, và đừng để nỗi sợ dẫn đường. Trong di trú, bước chậm mà đúng còn hơn bước nhanh rồi lạc lối.
Tham khảo
USCIS, Reuters và AP
