Dưa leo (Cucumber, Cucumis sativus) là một trong những loại rau quả được nhiều gia đình trồng nhất trong vườn nhà. Cây lớn nhanh, cho trái sớm, có thể trồng trong luống đất, chậu lớn, thùng xốp hoặc trên giàn leo ở sân sau. Chỉ sau khoảng 45–60 ngày kể từ khi gieo hạt, người trồng đã có thể bắt đầu thu hoạch.
Ngoài việc dùng ăn sống, làm gỏi, muối chua hay ép nước, dưa leo còn là loại cây phù hợp với khí hậu ấm áp của Nam California nếu được cung cấp đủ ánh nắng và nước tưới.
Đặc điểm
Dưa leo thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae), là cây thân leo sinh trưởng nhanh trong điều kiện thời tiết ấm.
Một số đặc điểm dễ nhận biết: Thân mềm, có tua cuốn để bám vào giàn, lá lớn, màu xanh đậm, hoa màu vàng, cây có cả hoa đực và hoa cái, trái phát triển rất nhanh sau khi được thụ phấn.
Các giống phổ biến dành cho vườn nhà gồm: Marketmore, Straight Eight, Persian Cucumber, Armenian Cucumber và lemon Cucumber
Khi nào nên trồng?
Dưa leo là cây ưa nhiệt.
Tại Nam California, thời gian trồng thích hợp nhất là mùa xuân: từ Tháng Ba đến Tháng Năm hay cuối hè: từ Tháng Tám đến đầu Tháng Chín.
Hạt thường nảy mầm tốt khi nhiệt độ đất đạt từ 70°F (21°C) trở lên.
Nếu gieo quá sớm khi đất còn lạnh, cây phát triển chậm và dễ mắc bệnh.
Chuẩn bị đất trồng
Dưa leo thích hợp với đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ, thoát nước tốt và có độ pH từ 6.0 đến 7.0.
Trước khi trồng nên trộn compost hoặc phân hữu cơ hoai mục vào đất, làm luống cao nếu khu vực dễ đọng nước, Bón lót bằng phân hữu cơ cân đối. Đất càng giàu hữu cơ, cây càng phát triển khỏe và cho năng suất cao.
Cách gieo hạt
Dưa leo không thích bị xáo trộn bộ rễ khi còn nhỏ nên thường được gieo trực tiếp xuống đất.
Các bước thực hiện: gieo hạt sâu khoảng nửa inch, mỗi hốc gieo 2–3 hạt, giữ ẩm đều cho đến khi hạt nảy mầm và khi cây có vài lá thật, giữ lại cây khỏe nhất.
Khoảng cách trồng khoảng 12–18 inch nếu trồng trên giàn, hay 24–36 inch nếu để bò dưới đất. Thông thường hạt sẽ nảy mầm sau 5–10 ngày.
Nhân giống
Dưa leo thường được nhân giống bằng hạt. Đây là phương pháp đơn giản nhất và cho tỷ lệ thành công cao.
Khác với nhiều loại rau thơm như húng quế, bạc hà hoặc rau răm, dưa leo không thích hợp để nhân giống bằng cành. Mặc dù thân cây có thể hình thành rễ phụ trong điều kiện thuận lợi, việc cắt cành đem giâm thường cho tỷ lệ sống thấp, cây phát triển yếu và ít trái.
Nếu muốn giữ giống cho vụ sau, có thể để lại một vài trái trên cây cho đến khi chín già hoàn toàn. Khi vỏ chuyển sang màu vàng hoặc vàng cam, lấy hạt ra, rửa sạch phần nhớt, phơi khô rồi bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát.
Lưu ý rằng nhiều giống dưa leo bán trên thị trường hiện nay là giống lai (F1). Hạt thu lại từ những giống này có thể không cho cây con giống hệt cây mẹ.
Làm giàn cho cây
Mặc dù có thể để cây bò trên mặt đất, trồng trên giàn thường cho kết quả tốt hơn.
Ưu điểm của giàn leo là tiết kiệm diện tích, trái thẳng và sạch hơn, giảm sâu bệnh, dễ thu hoạch và tăng lưu thông không khí.
Có thể dùng: Lưới mắt cáo, hàng rào kẽm, giàn chữ A và dây leo treo.
Nên dựng giàn ngay từ khi cây còn nhỏ để tránh ảnh hưởng đến bộ rễ.
Tưới nước
Dưa leo chứa phần lớn là nước nên nhu cầu nước khá cao.
Nguyên tắc quan trọng là giữ đất luôn ẩm nhưng không sũng nước, tưới nước sâu thay vì tưới sơ trên mặt, tăng lượng nước khi cây ra hoa và kết trái.
Trái bị đắng hoặc méo mó thường liên quan đến tình trạng thiếu nước kéo dài. Nên tưới vào buổi sáng để hạn chế bệnh nấm.
Bón phân
Dưa leo sinh trưởng nhanh nên cần được bổ sung dinh dưỡng thường xuyên.
Có thể bón compost định kỳ, dùng phân hữu cơ dành cho rau quả, bón thêm phân giàu kali khi cây bắt đầu ra hoa.
Không nên bón quá nhiều phân đạm vì cây sẽ phát triển lá mạnh nhưng ít trái.
Thụ phấn và đậu trái
Hoa đực thường xuất hiện trước hoa cái. Hoa cái có phần bầu nhỏ phía sau hoa, trông giống một trái dưa leo tí hon.Ong và các loài côn trùng thụ phấn giúp chuyển phấn từ hoa đực sang hoa cái.
Nếu cây ra nhiều hoa nhưng không có trái, nguyên nhân có thể là thiếu côn trùng thụ phấn, nhiệt độ quá cao, thiếu nước và cây bị stress trong giai đoạn ra hoa.
Người trồng cũng có thể thụ phấn bằng tay nếu cần.
Những sâu bệnh thường gặp
Rệp (Aphids): Dấu hiệu là lá quăn lại, và xuất hiện nhiều côn trùng nhỏ màu xanh hoặc đen.
Có thể giải quyết bằng cách xịt nước mạnh, dầu neem hay xà phòng diệt côn trùng hữu cơ.
Bọ dưa leo (Cucumber beetles): Loài này cắn lá và có thể truyền bệnh cho cây.
Nên kiểm soát cây thường xuyên để phát giác sớm.
Bệnh phấn trắng (Powdery mildew): Biểu hiện là lá xuất hiện lớp bột trắng và cây suy yếu dần.
Để phòng bệnh nên trồng nơi thông thoáng, không tưới lên lá, tránh trồng quá dày.
Thu hoạch
Dưa leo thường cho thu hoạch từ 45–60 ngày sau khi gieo hạt.
Nên hái khi trái còn non vừa cỡ, như vậy dưa sẽ giòn hơn, ít hạt hơn, ngon hơn và giúp cây tiếp tục ra trái mới.
Nếu để trái quá già, cây sẽ giảm năng suất, trái dễ bị đắng, vỏ cứng hơn.
Trong mùa cao điểm nên thu hoạch mỗi ngày hoặc cách ngày.
Những sai lầm thường gặp
Trồng nơi thiếu nắng, tưới nước không đều, để đất khô kéo dài, bón quá nhiều phân đạm, không làm giàn, để trái già trên cây quá lâu và trồng quá sát nhau khiến cây thiếu thông thoáng.
https://ucanr.edu
https://extension.umn.edu
https://www.almanac.com
https://gardening.cals.cornell.edu
