Một tòa liên bang tại tiểu bang Rhode Island ngày 5/6/2026, ra phán quyết hủy bốn chính sách của Sở Di Trú và Nhập Tịch Hoa Kỳ, USCIS, liên quan đến việc đình chỉ hoặc trì hoãn xét duyệt hồ sơ di trú của người đến từ 39 quốc gia bị chính quyền Trump đưa vào diện hạn chế nhập cảnh.
Phán quyết do Chánh án John J. McConnell Jr. ban hành trong vụ Dorcas International Institute of Rhode Island v. USCIS. Tòa cho rằng USCIS đã hành động trái luật khi ngưng xét hàng loạt hồ sơ xin quyền lợi di trú, bao gồm hồ sơ tị nạn, giấy phép làm việc, thẻ xanh, nhập tịch và một số loại đơn khác, chỉ vì người nộp đơn có quốc tịch hoặc xuất thân từ các quốc gia nằm trong danh sách bị nhắm tới.
Bốn chính sách bị hủy gồm: đình chỉ việc xét hồ sơ quyền lợi di trú; tạm ngưng xét đơn tị nạn; mở lại việc rà soát một số hồ sơ đã được chấp thuận; và coi quốc tịch của người nộp đơn là yếu tố bất lợi khi xét hồ sơ.
Tòa cho rằng USCIS không có thẩm quyền pháp lý để đình chỉ vô thời hạn việc xét hồ sơ di trú theo cách này. Phán quyết cũng nhận định cơ quan di trú đã không đưa ra giải thích hợp lý, không cân nhắc đầy đủ hậu quả đối với những người đã nộp đơn, đóng lệ phí, lấy dấu tay, dự phỏng vấn hoặc đang chờ quyết định theo thủ tục thông thường.
Phán quyết không có nghĩa là các hồ sơ bị đình lại sẽ được tự động chấp thuận. Những người nộp đơn vẫn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật di trú Hoa Kỳ, bao gồm kiểm tra lý lịch, an ninh, phỏng vấn và các yêu cầu hồ sơ khác. Tuy nhiên, USCIS không được tiếp tục để hồ sơ nằm yên chỉ vì quốc tịch hoặc nơi sinh của người nộp đơn thuộc danh sách 39 quốc gia.
Danh sách 39 quốc gia gồm Afghanistan, Angola, Antigua and Barbuda, Benin, Burkina Faso, Burundi, Chad, Republic of Congo, Côte d’Ivoire, Cuba, Dominica, Equatorial Guinea, Eritrea, Gabon, Gambia, Haiti, Iran, Laos, Libya, Malawi, Mali, Mauritania, Myanmar, Niger, Nigeria, Palestinian Authority, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Sudan, Sudan, Syria, Tanzania, Togo, Tonga, Turkmenistan, Venezuela, Yemen, Zambia và Zimbabwe.
Vụ kiện do một nhóm tổ chức phục vụ di dân và công đoàn đứng đơn, trong đó có Dorcas International Institute of Rhode Island, Refugee Dream Center, Service Employees International Union, United Auto Workers và một số tổ chức khác. Các nguyên đơn cho biết nhiều thân chủ và thành viên của họ bị ảnh hưởng trực tiếp vì hồ sơ bị ngưng xét trong thời gian dài, dẫn đến mất giấy phép làm việc, mất tình trạng hợp pháp, chậm đoàn tụ gia đình hoặc gặp khó khăn tài chính.
Các chính sách bị kiện được ban hành sau khi chính quyền Trump mở rộng các biện pháp hạn chế nhập cảnh và siết xét hồ sơ di trú đối với công dân từ một số quốc gia. Chính quyền viện dẫn lý do an ninh quốc gia và nhu cầu thẩm tra kỹ hơn.
Tuy nhiên, tòa cho rằng lý do an ninh không cho phép USCIS đình chỉ hàng loạt hồ sơ của những người đang ở trong Hoa Kỳ và đã nộp đơn theo đúng tiến trình luật định. Tòa nhận định chính phủ vẫn có quyền kiểm tra từng hồ sơ, yêu cầu thêm bằng chứng, phỏng vấn hoặc bác đơn nếu người nộp không đủ điều kiện, nhưng không thể dùng chính sách đình chỉ chung để không ra quyết định.
Một điểm cần phân biệt là phán quyết này áp dụng đối với các chính sách của USCIS về xét hồ sơ quyền lợi di trú. Phán quyết không trực tiếp hủy các hạn chế nhập cảnh riêng của Tổng thống, cũng không hủy các chính sách riêng của Bộ Ngoại Giao liên quan đến việc cấp visa tại lãnh sự quán.
Theo các tổ chức theo dõi di trú, phán quyết có thể ảnh hưởng đến nhiều loại hồ sơ đang chờ USCIS xét duyệt, trong đó có đơn xin tị nạn, giấy phép làm việc, điều chỉnh tình trạng để lấy thẻ xanh, đơn xin nhập tịch và một số hồ sơ bảo lãnh hoặc quyền lợi di trú khác. Tác động cụ thể còn tùy vào cách USCIS thi hành phán quyết và việc chính phủ có kháng cáo hoặc xin tạm hoãn hiệu lực phán quyết hay không.
Đối với người có hồ sơ bị ảnh hưởng, các tổ chức pháp lý khuyến cáo nên giữ lại tất cả biên nhận, thư báo, giấy hẹn lấy dấu tay, giấy hẹn phỏng vấn và các thông báo từ USCIS. Người nộp đơn cũng nên theo dõi thông báo chính thức từ USCIS hoặc hỏi luật sư di trú, đặc biệt nếu giấy phép làm việc, tình trạng cư trú hoặc thời hạn hồ sơ đang bị ảnh hưởng.
Việt Nam không nằm trong danh sách 39 quốc gia trong vụ kiện này. Tuy nhiên, phán quyết vẫn được các tổ chức di trú theo dõi vì liên quan đến giới hạn quyền của chính phủ trong việc đình chỉ xét hồ sơ di trú theo quốc tịch.
Sau phán quyết ngày 5/6, USCIS được yêu cầu ngưng áp dụng các chính sách bị tòa hủy và tiếp tục xét các hồ sơ liên quan theo thủ tục thông thường.
Nguồn
https://www.govinfo.gov/content/pkg/USCOURTS-rid-1_26-cv-00132/pdf/USCOURTS-rid-1_26-cv-00132-0.pdf
https://www.americanimmigrationcouncil.org/blog/court-blocks-uscis-immigration-pause-39-countries/
https://www.asianlawcaucus.org/news-resources/guides-reports/travel-ban-asylum-immigration-benefits
