CHU TẤT TIẾN
Trong khi hầu như cả Âu Châu, Á Châu, và Bắc Mỹ đều hướng về cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran, thì một cuộc bầu cử quan trọng lại diễn ra tại Peru, một quốc gia Nam Mỹ.
Cuộc bầu cử này rất quan trọng trong vùng Nam Mỹ, vì kết quả của cuộc bầu cử này sẽ làm nghiêng cán cân chính trị giữa hai phe tả (Leftist) và phe hữu (Right Wings) tại phần lục địa này. Phe thắng không những sẽ dẫn quốc gia này đến một đường lối chính trị mới trong phạm vi nước mình mà còn làm ảnh hưởng đến khuynh hướng chính trị của các quốc gia lân bang.
Điểm quan trọng chính yếu làm cho cuộc bầu cử lần này thêm căng thẳng vì sự thay đổi chính phủ liên tục của Peru. Chỉ trong mười năm, đã có chín cuộc bầu cử, có nghĩa là có vị lãnh đạo kéo dài được vài năm và cũng có lãnh đạo chỉ tồn tại vài tháng. Vì thế, không kể các nhà lãnh đạo dân sự và quân sự của Peru đã gần như bất động trong việc thi hành chính sách vì chính phủ thay đổi thường xuyên mà sự liên lạc, giao thương giữa Peru và thế giới cũng hầu như ngưng đọng. Các quốc gia có giao thương với Peru cảm thấy rất bất an khi mua bán hàng hóa với Peru, họ không tin tưởng vào chính sách thuế quan (Tariff) cũng như giá trị đồng tiền Peru, một khi tình hình chính trị bất an, chắc chắn giá trị đồng tiền Peru sẽ bị giảm đến một mức mà không ai có thể tiên đoán được.
Do đó, có thể nói toàn thể các quốc gia Châu Mỹ La Tinh đang hồi hộp chờ tin bầu cử tại Peru nhiều hơn là chú ý đến cuộc chiến Iran đang tàn dần.
Theo lịch trình, cuộc bầu cử sơ bộ (General Election) đã được xúc tiến từ ngày 12 đến ngày 13 tháng Tư, năm 2026, để chọn lựa một Tổng Thống, Phó Tổng Thống cùng hệ thống làm luật cấp quốc gia (National Legislature), gồm tổ chức Quốc Hội Peru, với hai viện là Thượng Viện (Senate) và Hạ Viện (Chamber of Deputies).
Theo những phân tích của báo chí trong nước và của quốc tế, sân khấu chính trị của Peru hiện nay, gần như mất giá trị đảng phái vì các cuộc bầu cử rồi lật đổ liên tiếp, do đó, Peru được coi như là một “chế độ dân chủ không đảng phái”. Các ứng cử viên phải dựa vào nỗ lực của mình, vào thành thích của mình hơn là dựa vào đảng phái, vì dân chúng Peru đã chán nản với các lời quảng cáo, tuyên truyền cho đảng mình.
Trở lại vấn đề bầu cử Tổng Thống Peru, đất nước này có 27 triệu 300 ngàn người có đủ tiêu chuẩn đi bầu. Trong vòng đầu, với 35 ứng cử viên, chỉ hai người nhiều phiếu nhất được vào vòng trong. Kết quả cuộc bầu cử sơ bộ, hai ứng cử viên sáng giá nhất là Keiko Fujimori, lãnh đạo cánh hữu (Popular Force Party) và Roberto Sanchez, cánh tả (Together for Peru).
Bà Fujimori, con gái của cựu Tổng Thống Alberto Fujimori, Dân Biểu Quốc Hội, là thủ lãnh đảng cánh hữu, nắm cử tri ở Lima, thủ đô Peru, đã từng thất bại qua ba lần ứng cử trước đây, nhưng trong vòng sơ bộ, bà chiếm được 17% phiếu bầu. Còn Roberto, được 12%. Sau đó, cuộc tranh đấu giữa hai người thắng sơ bộ vào tháng Tư, bà thắng hơn 50% số phiếu cử tri.
Với nhân dáng dịu dàng, Fujimori có quan điểm rất mạnh về việc bài trừ tham nhũng và băng đảng. Ngược lại, Sanchez, đối thủ của Fujimori, người chuyên đội mũ cao bồi trắng, là nhân vật không có tiếng tăm mấy tại các quốc gia láng giềng, trừ việc ông ta được cựu Tổng Thống Pedro Castillo ủng hộ, mà nhân vật này lại từng bị cách chức vào năm 2022 sau khi ông ta tìm cách giải tán Quốc Hội, cho nên chỉ được hơn 47% số phiếu trong cuộc bỏ phiếu tháng Tư vừa qua.
Đa số phiếu bầu cho Pedro đến từ các vùng quê, nơi dân chúng thiếu thông tin hơn ở thành thị, họ tin tưởng vào các lời phát biểu mạnh mẽ về lương bổng và tài chính sẽ được cải tiến, một khi ông ta thắng cử. Thực tế, nhìn vào các bảng ghi nhận số phiếu bầu, người ta thấy các con số này thay đổi liên tục, với những phiếu bầu trễ làm cho người dân Peru càng thêm căng thẳng.
Có lúc Pedro được 50,3% và Fujimori được 49,7%. Tuy nhiên, vì kết quả của cuộc bầu cử vào tháng Tư cho thấy không phe nào chiếm đại đa số, nên cuộc bầu cử lần hai được quyết định vào ngày 7/6/2026 để tìm ra một Tổng Thống và một Phó Tổng Thống mới.
Trong ngày này, các phiếu bầu ồ ạt chuyển đến trung tâm bầu cử, nhưng vì kỹ thuật đếm phiếu còn thô sơ, cũng như sự giám sát chặt chẽ của hai phe ứng cử viên, nên có thể mãi đến trung tuần tháng Bảy này, mới có kết quả chính thức.
Hiện nay, Peru đang được điều hành bởi Balcázar, môt tổng thống tạm thời do quốc hội bổ nhiệm vào ngày 18/2/2026. Ông này sẽ ra đi, sau khi có kết quả chính thức và một Tổng Thống dân cử tuyên thệ nhậm chức trước quốc dân Peru. Balcázar mới được quốc hội bổ nhiệm sau khi một Tổng Thống tạm thời tên José Jerí lên ngôi được có vài tháng thì bị trục xuất vì tham nhũng.
Theo dõi tình hình thay đổi chức vụ lãnh đạo liên tiếp như thế, dư luận thế giới thấy không còn ngôn từ nào để chỉ tâm lý chung của các lãnh đạo Peru ngoài nhóm chữ: Tâm lý thích hưởng thụ, bất chấp hậu quả.
Nhìn lại lịch sử Peru, từ khoảng 15,000 năm trước, thời gian những “con người” đầu tiên đến tụ tập, cư ngụ tại vùng này, và khai thác thiên nhiên để biến thành môt “quần thể săn bắn và hái-lượm” (hunting and gathering) có đặc tính chung, để sau này mang tên gọi là Peru. Tên gọi “Perú” bắt nguồn từ ngôn ngữ “Quechua” của thổ dân, “Biru”, có nghĩa là “thung lũng sông” hoặc “bình nguyên lụt”. Sau khi người Spanish chiếm lĩnh vùng này, đất nước “Peru” đã được người Spanish đặt tên dựa theo âm của thổ dân.
Vì đại đa số dân Peru là nhà nông, chuyên săn bắn và hái lượm, nên cho dù đã xuất hiện ở giải đất này từ khoảng 15,000, sớm hơn một số lớn các dân tộc khác trên địa cầu, nhưng mãi đến khoảng 3000 năm trước Thiên Chúa, mới có một nền văn minh gọi là “Văn Minh Peru”, hiện diện trước các nền văn minh khác như Văn Minh Mesopotamia (gồm Kuwait và Syria) có từ 4000 năm, Văn Minh Ai Cập có từ 3100 năm, Văn Minh Ấn Độ vào khoảng 3300 năm, Văn Minh Trung Hoa cũng 3000 năm,và Văn Minh Đồng Sơn Việt Nam là 3000 năm (Văn Minh Lúa Nước Việt Nam hơn 4000 năm).
Một thực thể cần ghi nhận là Văn Minh Peru không chỉ thuần là một nền văn minh duy nhất trên đất nước này. Có tới năm nền văn minh tụ họp tại đây: Norte Chico Civilization, Chavín Culture, Moche Civilization, The Nazca civilization, và Inca Culture.
Norte Chico Civilization: Cũng được gọi là Caral-Supe civilization, nền văn minh lâu đời nhất Châu Mỹ, hiện diện khoảng 3000 năm trước Thiên Chúa. Nền văn minh này tụ họp tại Supe Valley, nổi tiếng về các kiến trúc cổ và Pyramids (nhỏ hơn của Ai Cập) và các kế hoạch nông thôn, không dùng đến đồ gốm hoặc kim loại.
Chavín Culture: Nổi bật giữa 900 và 200 năm trước Thiên Chúa, đặc biệt là về tín ngưỡng và nghệ thuật. Nhiều kiến trúc thờ phượng được đục đẽo bằng đá để cho dân đến cầu khẩn long trọng.
Moche Civilization: Xuất hiện khoảng 100 đến 700 năm sau Thiên Chúa, nổi tiếng về kỹ nghệ làm đồ gốm, và những kiến trúc xây bằng đất sét mà tồn tại cả ngàn năm. Nền văn minh này biết tạo ra hệ thống tưới nước, và những đồ trang sức, trang trí bằng vàng và bạc.
Nazca Culture: Đồng thời với Moche Civilization, tại những vùng sa mạc, tổ tiên Peru ngày nay biết tạo ra những hình học trên cát sa mạc khổng lồ với hình thú vật và những đường kẻ bằng chất liệu mà gió sa mạc không thể thổi bay, được gọi là Nazca Lines. Nền văn minh này chú trọng đến phẩm chất của đồ gốm và vải vóc.
Inca Empire: Nền văn minh nổi danh nhất của Peru, đế quốc Inca lừng lẫy vào thế kỷ 13 và trở thành đế quốc lớn nhất tại Nam Mỹ, đồng thời cũng nổi tiếng với hệ thống chính trị đặc biệt, hệ thống đường xá và các kiến trúc lớn.
Đất nước Peru, với các nền văn minh cổ đại và hiện đại như thế có thể sẽ tiếp tục phát triển thành một nền văn minh độc đáo, nếu không có sự xâm lăng của người Spanish bắt đầu từ 1532. Từ đó, đất nước này đã lao vào những cuộc chiến tranh chống xâm lược, các cuộc khởi nghĩa và các chính quyền thực dân mọc lên trên quốc gia này. Thoạt đầu là một tay thực dân tên là Francisco Pizarro đến và cướp miền Atahualpa, rồi thành lập thủ đô là Lima.
Hơn hai trăm năm sau, trước sự cai trị tàn bạo của người Spanish, dân Peru đã làm cách mạng chống thực dân vào năm 1780 rồi thành lập quốc gia độc lập, đánh đuổi người Spanish ra khỏi biên giới. Tưởng là yên bình, nhưng không ngờ, môt cuộc xâm lăng mới lại đến từ nước láng giềng, Chile. Cuộc chiến này dằng dai nhiều năm, và Peru thất bại, mất đi một số lãnh địa cho Chile. Đến thế kỷ 20, năm 1924, một phong trào cách mạng nổi lên và một chính thể mới được thành lập bởi một nhân vật tên Victor Raul de la Torre. Tiếp theo đó là các sự kiện chính trị liên tục thay đổi, đến năm 1990, Tổng Thống Fujimori đã thành lập chính phủ, nhưng vì độc tài nên bị hất đi vào năm 2000.
Nền dân chủ của Peru đã định hình vững chãi với những lãnh đạo thuộc phái nam, nhưng đến năm 2022, một sự kiện lạ lùng đã xảy ra: Bà Dina Boluarty đã được dân chúng Peru bỏ phiếu cho bà lên ngôi Tổng Thống. Bà là người phụ nữ duy nhất và đầu tiên được bầu vào chức vụ cao nhất quốc gia: Tổng Thống Peru. Bà cũng là một trong hai phụ nữ được đất nước Peru tôn sùng như thần tượng. Người thứ hai là Micaela Bastidas (1744-1781), lãnh tụ kháng chiến quân. Bà là vợ của Túpac Amaru II, một lãnh đạo quân khởi nghĩa chống lại thực dân Spanish. Cùng với chồng, và được sự tin cậy của dân chúng, bà Micaela Bastidas đã lên kế hoạch cách mạng rất chu đáo, khởi đầu chống việc buộc dân đi khai mỏ, bất chấp sinh mạng của dân nghèo, bà cũng chống sưu cao, thuế nặng mà chế độ thực dân Spanish áp đặt lên quê hương bà. Tuy nhiên, với vũ khí thô sơ, lực lượng khởi nghĩa của bà thất bại, bà bị bắt và bị chặt đầu năm 1781.
Hiện nay, trên đất nước Peru, hình ảnh hai người phụ nữ vẫn được dân kính trọng, một người được bầu, một người tự đứng lên khởi nghĩa.
Thế giới đang chờ kết quả cuộc bầu cử vào tháng Bảy năm nay, để xem có thêm một người phụ nữ thứ hai trở thành Tổng Thống Peru hay không?
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/q-to-z/chu-tat-tien/
Tham khảo
https://en.wikipedia.org/wiki/Micaela_Bastidas
https://www.as-coa.org/articles/poll-tracker-perus-2026-presidential-election
https://en.wikipedia.org/wiki/Dina_Boluarte
