Tổng thống Donald Trump công bố gói tài trợ 700 triệu USD nhằm giải cứu ngành than Mỹ -

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã chính thức ký sắc lệnh khai triển gói hỗ trợ tài chính liên bang trị giá 700 triệu USD dành riêng cho ngành công nghiệp than đá. Đây được xem là một hành động mạnh mẽ của chính phủ nhằm đảo ngược tình thế suy giảm kéo dài nhiều năm qua của lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch này.

1. Ba trụ cột chính của gói hỗ trợ 700 triệu USD

Chính sách mới từ Tòa Bạch Ốc phân bổ nguồn vốn liên bang thành ba hạng mục vận hành rõ rệt, hướng tới việc bảo vệ hạ tầng hiện tại, xây dựng thêm nguồn cung và thúc đẩy xuất khẩu ra thị trường quốc tế:

425 triệu USD để hiện đại hóa và bảo vệ các nhà máy điện: Phần ngân sách lớn nhất này được cấp trực tiếp thông qua Đạo luật Sản xuất Quốc phòng năm 1950 (DPA). Đạo luật từ thời Chiến tranh Lạnh này cho phép Tổng thống Mỹ chỉ thị các ưu tiên công nghiệp vì lý do an ninh quốc gia. Số tiền này sẽ được phân chia dưới dạng các khoản tài trợ để củng cố và nâng cấp 13 nhà máy điện than hiện có tại 10 tiểu bang (bao gồm West Virginia, Indiana, Kentucky, North Dakota, và một số bang khác), tạo động lực mạnh mẽ để các cơ sở này tiếp tục duy trì hoạt động.
200 triệu USD cho các cơ sở mới và tái khởi động: Nguồn vốn này do Bộ Năng lượng Hoa Kỳ quản lý, dùng để hỗ trợ xây dựng hai nhà máy điện than hoàn toàn mới tại West Virginia và Alaska – đánh dấu những nhà máy than đầu tiên được xây dựng tại Mỹ kể từ năm 2013. Đồng thời, một phần ngân sách sẽ được dùng để tái khởi động một nhà máy đã đóng cửa ở tiểu bang Maryland. Các doanh nghiệp tư nhân tại các địa phương này dự kiến sẽ phải bỏ thêm vốn đối ứng tương đương hoặc cao hơn mức tài trợ của liên bang.
75 triệu USD cho Cảng xuất khẩu Oakland: Đây là khoản ngân sách chiến lược nhằm đẩy nhanh tiến trình xây dựng dự án West Gateway Terminal tại Oakland, California, vốn bị đình trệ từ lâu. Suốt nhiều năm qua, các công ty khai thác than miền Tây nước Mỹ đã phải đấu tranh pháp lý với chính quyền đô thị và các rào cản môi trường tại California để thiết lập một cảng nước sâu vùng bờ Tây, giúp vận chuyển than đá sang các thị trường quốc tế.

2. Vì sao đây là “phao cứu sinh” cho tiểu bang Wyoming?

Wyoming hiện cung cấp khoảng 40% sản lượng than nhiệt điện cho toàn nước Mỹ, chủ yếu khai thác từ vùng bồn địa Powder River Basin. Tuy nhiên, do các quy định khắt khe về môi trường, sự cạnh tranh từ khí đốt giá rẻ và việc nhiều nhà máy điện than đóng cửa, sản lượng khai thác than lộ thiên của bang này đã sụt giảm gần 60% kể từ đỉnh điểm năm 2008.

Thống đốc bang Wyoming, ông Mark Gordon, đã có mặt cùng Tổng thống Trump tại Washington trong buổi công bố. Ông giải thích rõ lý do tại sao dòng vốn liên bang này – đặc biệt là khoản tài trợ cho cảng Oakland – có ý nghĩa sống còn đối với địa phương:

Mở khóa thị trường châu Á: Thống đốc Gordon cùng Nghị sĩ John Barrasso nhấn mạnh rằng các đối tác kỹ nghệ lớn tại châu Á như Nhật Bản và Đài Loan đang rất cần nguồn năng lượng ổn định và muốn mua than từ Wyoming. Tuy nhiên, từ trước đến nay tiểu bang này thiếu một hành lang vận tải đường biển qua Thái Bình Dương. Cảng Oakland sẽ giúp giải quyết triệt để nút thắt tiếp vận đó.
Bảo vệ ngân sách tiểu bang và giáo dục: Tại Wyoming, thuế khai thác than và tiền tác quyền khai thác khoáng sản liên bang đóng góp phần lớn vào ngân sách dành cho hệ thống trường học công lập và hạ tầng địa phương. Việc khôi phục sản xuất than sẽ trực tiếp giúp ổn định nguồn tài chính công này.
Nới lỏng quy định cho nhà máy địa phương: Song song với gói tài chính, Giám đốc Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) Lee Zeldin thông báo điều chỉnh các quy định về hiện tượng mù khói vùng (regional haze rules) nhằm ngăn chặn việc buộc phải đóng cửa nhà máy điện Dave Johnston gần Glenrock, Wyoming, giúp giữ vững hàng trăm việc làm trong ngành khai thác và cung ứng điện địa phương.

3. Động lực thúc đẩy: Trung tâm dữ liệu AI và tình hình Trung Đông

Chính quyền Mỹ và giới lãnh đạo ngành năng lượng giải thích rằng việc quay trở lại mạnh mẽ với nguồn năng lượng than không chỉ là giải pháp cứu vãn kinh tế, mà còn là một yêu cầu cấp thiết về an ninh quốc gia xuất phát từ hai áp lực lớn hiện nay:

Sự bùng nổ nhu cầu điện từ trí tuệ nhân tạo (AI): Các hệ thống máy tính lớn phục vụ mô hình ngôn ngữ tư duy (LLM) và các trung tâm dữ liệu khổng lồ đang đe dọa làm quá tải mạng lưới điện của nhiều khu vực. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum khẳng định than đá là nguồn năng lượng nền tảng “đáng tin cậy, có thể điều phối và an toàn”, đủ sức đáp ứng nhu cầu điện năng tăng vọt của các tập đoàn công nghệ lớn mà không gây ra tình trạng mất điện diện rộng cho người dân.
Căng thẳng địa chính trị liên quan đến Iran: Các vụ phong tỏa hàng hải đang diễn ra tại eo biển Hormuz và sự biến động khó lường của giá dầu thế giới đã gây ra những đứt gãy nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Việc thúc đẩy khai thác nhiên liệu hóa thạch trong nước được chính quyền quảng bá như một tấm khiên bảo vệ người tiêu dùng và các chuỗi sản xuất của Mỹ khỏi những cú sốc năng lượng từ bên ngoài.

Ngay sau khi gói hỗ trợ 700 triệu USD được công bố, các nhà khoa học khí hậu và các tổ chức môi trường lớn như Sierra Club hay Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên (NRDC) đã có phản ứng gay gắt. Họ cho rằng việc trợ cấp cho loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất sẽ dẫn đến gia tăng lượng khí thải bụi mịn, gây tổn hại cho y tế công cộng và làm chất lượng không khí tệ đi.

Nguồn tham khảo: