Trong một cuộc cạnh tranh thương mại toàn cầu, việc các chính phủ hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp nội địa luôn là một chủ đề nóng bỏng. Nhưng nếu một vận động viên thể thao sử dụng chất kích thích để giành chiến thắng, liệu kết quả đó có được coi là công bằng? Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) mới đây đã dùng chính hình ảnh “doping trong thể thao” này để mô tả về thực trạng trợ cấp công nghiệp hiện nay.
Theo thông tin mới nhất từ cơ sở dữ liệu mang tên OECD MAGIC (Manufacturing Groups and Industrial Corporations) vừa được công bố tại Paris, các công ty Trung Quốc thuộc một số nhóm ngành chiến lược đã nhận được khoản trợ cấp từ chính phủ cao gấp từ 3 đến 8 lần so với các công ty cùng ngành tại các quốc gia thuộc khối OECD trong suốt hai thập kỷ qua (từ năm 2005 đến 2024).
Bức tranh toàn cảnh từ những con số biết nói
Cơ sở dữ liệu OECD MAGIC đã thu thập dữ liệu tài chính của 525 công ty lớn trên toàn cầu thuộc 15 ngành kỹ nghệ khác nhau. Kết quả cho thấy một thực tế đáng kinh ngạc: các công ty Trung Quốc chiếm tới 147 doanh nghiệp (tương đương 28% tổng số công ty được khảo sát), gần như trùng khớp với tỷ trọng 27% giá trị sản xuất kỹ nghệ toàn cầu của quốc gia này.
Tại sao việc này lại khiến các chuyên gia kinh tế lo lắng? Câu trả lời nằm ở tác động của nó đối với thị trường. Trợ cấp quá lớn có thể bóp méo thị trường quốc tế, tạo ra ưu thế cạnh tranh bất bình đẳng và khiến các doanh nghiệp kém hiệu quả hơn chiếm lĩnh thị trường mà không cần tăng cường năng suất. Theo mô hình thống kê của OECD, khoảng 22% mức tăng trưởng thị phần toàn cầu của các công ty trong giai đoạn 2005-2023 có thể được giải thích bằng các khoản trợ cấp. Tuy nhiên, riêng đối với các công ty Trung Quốc, con số này nhảy vọt lên tới 60%.
Những ngành nào nhận được nhiều trợ cấp nhất?
Theo tường trình của OECD, năm ngành kỹ nghệ nhận được mức trợ cấp cao nhất tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu bao gồm:
- Tấm pin năng lượng mặt trời
- Chất bán dẫn (semiconductor)
- Nhôm
- Thép
- Đóng tàu
Riêng đối với ngành sản xuất xe hơi, các hãng xe Trung Quốc liên tục nhận được nguồn trợ cấp lớn hơn cả về mặt giá trị tuyệt đối lẫn tỷ lệ tương đối so với các công ty phương Tây. Khoản hỗ trợ này chủ yếu đến dưới dạng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và các khoản tài trợ trực tiếp. Đặc biệt, từ năm 2019, OECD ghi nhận sự tăng cường đáng kể các khoản vay dưới mức lãi suất thị trường dành cho các hãng xe Trung Quốc, phản ảnh nỗ lực thúc đẩy ngành “xe năng lượng mới” của Bắc Kinh.
Hệ quả của việc đổ tiền vô tội vạ
Sự hỗ trợ khổng lồ từ chính phủ không phải lúc nào cũng mang lại kết quả bền vững. Ông Mathias Cormann, Tổng thư ký OECD, đã đưa ra ví dụ điển hình về ngành sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời. Từ chỗ gần như không có gì vào năm 2005, nhờ trợ cấp, Trung Quốc đã nắm giữ hơn 80% thị trường toàn cầu vào năm 2024. Thế nhưng, hệ quả hiện nay là ngành này đang phải đối mặt với tình trạng sụt giảm doanh thu, giảm lợi tức và cắt giảm nhân công do nguồn cung vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường.
Bên cạnh đó, việc các công ty Trung Quốc ngày càng giảm tính minh bạch trong việc công bố thông tin trợ cấp cũng là một trở ngại lớn. Ví dụ như công ty sản xuất pin hàng đầu CATL đã bất ngờ ngừng công bố chi tiết về các khoản tài trợ của chính phủ trong thông báo thường niên năm 2024, sau khi bị phát hiện là doanh nghiệp nhận trợ cấp lớn nhất Trung Quốc vào năm 2023.
Mặc dù OECD lên tiếng cảnh báo, xu hướng trợ cấp công nghiệp được dự báo vẫn sẽ khó giảm nhiệt khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, buộc các quốc gia phải áp dụng các chính sách kinh tế gắn liền với an ninh quốc gia. Tổng số tiền trợ cấp toàn cầu được ghi nhận trong năm 2024 vẫn ở mức rất cao, đạt khoảng 108 tỷ USD.
Nguồn: Nikkei Asia
