Ký ức Thiên An Môn: Khi những sợi chỉ đỏ và quả bóng bay đối diện với hàng rào an ninh -

Lịch sử luôn có những cách riêng để lưu lại dấu ấn, ngay cả khi người ta cố gắng che mờ nó. Vào ngày 3 và 4 tháng 6 năm 2026, thế giới lại hướng về sự kiện kỷ niệm 37 năm cuộc trấn áp biểu tình tại Công trường Thiên An Môn năm 1989. Đối với các thế hệ trẻ, đây có thể là một khái niệm xa xôi, nhưng đối với những người trong cuộc, đó là một vết thương chưa bao giờ lành.

Hãy thử tưởng tượng một người nghệ sĩ đứng giữa một ngã tư đông đúc, trên tay chỉ cầm một sợi chỉ màu đỏ. Không có biểu ngữ, không có loa phóng thanh. Liệu một sợi chỉ nhỏ bé có thể làm thay đổi trật tự công cộng? Câu trả lời từ phía cơ quan chức năng là “có”.

Sự im lặng bị giám sát tại Hồng Kông

Tại khu mua sắm Vịnh Đồng La (Causeway Bay) sầm uất của Hồng Kông, nghệ sĩ trình diễn Sanmu Chen đã xuất hiện với một sợi chỉ đỏ dài đúng 6,4 mét – một con số gợi nhớ trực tiếp đến ngày 4 tháng 6. Tuy nhiên, ngay khi ông định buộc sợi chỉ này vào một cột biển báo giao thông, lực lượng cảnh sát đã lập tức áp sát, bao vây và tiến hành lục soát hành lý của ông trước khi yêu cầu ông rời đi.

Khi được các phóng viên phỏng vấn về hành động của mình, ông Chen chia sẻ: “Thật là không bình thường khi người ta cứ giám sát bạn lúc bạn đang nói hoặc làm một điều gì đó.” Mục đích duy nhất của ông chỉ là thể hiện sự phân ưu và lòng tiếc thương đối với những người đã ngã xuống.

Không chỉ có ông Chen, một nghệ sĩ khác là cô Chan Mei-tung cũng bước ra đường với một quả bóng bay mang hình dấu chấm hỏi. Cô cũng nhanh chóng bị cảnh sát chặn lại và áp giải vào ga tàu điện ngầm. Những câu hỏi không lời này cho thấy một thực trạng: không gian dành cho việc tự do bày tỏ ý kiến tại đây đang ngày càng bị thu hẹp. Trước năm 2020, Công viên Victoria tại Hồng Kông từng là nơi duy nhất trên đất Trung Quốc diễn ra các buổi thắp nến tưởng niệm quy mô lớn thu hút hàng chục ngàn người, nhưng hoạt động này đã bị cấm hoàn toàn trong nhiều năm qua.

Nỗi đau thầm lặng của những người mẹ

Tại Bắc Kinh, sự kiểm soát thậm chí còn nghiêm ngặt hơn. Các nguồn tin cho biết cơ quan an ninh đã cảnh báo thân nhân của những nạn nhân trong cuộc trấn áp năm 1989 – thường được biết đến với tên gọi nhóm “Những người mẹ Thiên An Môn” – rằng họ không được phép đến viếng mộ người thân vào ngày kỷ niệm này.

Bà Zhang Xianling, một thành viên của nhóm, đã đăng tải một đoạn video trên mạng xã hội Facebook để bày tỏ bầu tâm sự và kêu gọi công lý. Trong video, bà nghẹn ngào: “Sự hy sinh của người thân là nỗi đau không thể xóa nhòa khắc sâu trong tim chúng tôi. Nước mắt đã cạn, nỗi đau chôn giấu vào trong, những gì còn lại là ký ức vĩnh cửu…” Tổ chức Ân xá Quốc tế đã lên tiếng chỉ trích hành vi ngăn cản các gia đình thăm mộ là một hành động thiếu nhân văn từ phía chính quyền địa phương.

Những góc nhìn đa chiều từ cộng đồng

Sự kiện này đã thu hút sự chú ý và tranh luận sôi nổi trên các nền tảng mạng xã hội trong các cộng đồng người Việt hải ngoại và giới quan sát quốc tế:

Góc nhìn từ các tổ chức quốc tế và chính giới: Trên các mạng xã hội như X (Twitter) và Facebook, nhiều chính trị gia phương Tây đã đồng loạt lên tiếng. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio tuyên bố rằng không có mức độ kiểm duyệt nào có thể xóa nhòa được lịch sử.
Góc nhìn từ phía chính quyền Trung Quốc: Ngược lại, chính quyền Bắc Kinh và Hồng Kông luôn khẳng định các biện pháp an ninh và luật an ninh quốc gia là căn bản để duy trì sự ổn định, an toàn xã hội và trật tự công cộng. Các phương tiện truyền thông chính thống trong nước hoàn toàn không nhắc đến sự kiện này, coi đây là một phần của nỗ lực gìn giữ sự quân bình cho quốc gia.
Phản ứng từ cộng đồng mạng tự do: Nhiều tài khoản trên YouTube và Facebook thuộc các cộng đồng người Hoa và người Việt ở nước ngoài đã chia sẻ lại hình ảnh những ngọn nến điện tử được thắp sáng bên cửa sổ của Lãnh sự quán Mỹ tại Hồng Kông như một biểu tượng của sự ghi nhớ thầm lặng.

Cuối cùng, câu hỏi đặt ra cho mỗi chúng ta là: Làm thế nào để một xã hội có thể đối thoại và hòa giải với những bi kịch trong quá khứ? Việc lựa chọn đối diện hay tìm cách lãng quên sẽ định hình tương lai của thế hệ mai sau. Khi những sợi chỉ đỏ bị cắt đứt và những quả bóng hỏi chấm bị tịch thu, ký ức vẫn tìm được cách tồn tại trong tâm thức của những người ở lại.

Nguồn tham khảo: