Nhà xuất bản Canada chấm dứt quan hệ với tiểu thuyết gia Thélyson Orélien vì nghi vấn dùng AI -

Vào ngày 21 tháng 10 năm 2026, Les Éditions du Boréal, nhà xuất bản tại Canada của nhà văn Thélyson Orélien, đã đưa ra thông báo chính thức về việc chấm dứt quan hệ nghề nghiệp với ông. Quyết định này được đưa ra sau khi họ xác nhận rằng Siêu Trí tuệ (AI) đã được sử dụng để hỗ trợ viết cuốn tiểu thuyết C’était ça ou mourir (tạm dịch: Hoặc thế hoặc chết) của tác giả 38 tuổi này. Tác phẩm viết về đề tài di cư này vốn dĩ đã được lên kế hoạch dịch ra hơn 20 quốc gia, từng mang lại một thành công đáng kể cho tác giả gốc Haiti.

Quá trình điều tra và sự vào cuộc của công nghệ

Những nghi ngờ đã bắt đầu bủa vây tác phẩm này từ tháng trước, dẫn đến việc cuốn sách bị loại khỏi danh sách đề cử cho giải thưởng văn học danh giá nhất của Pháp là Prix Goncourt. Việc loại bỏ diễn ra sau khi công cụ kiểm tra AI Pangram đưa ra kết quả với xác suất 100% rằng văn bản trong tác phẩm được tạo ra bởi máy tính.

Ban đầu, nhà xuất bản Boréal vẫn giữ lập trường ủng hộ tác giả và cố gắng hợp tác cùng ông để thu thập bằng chứng chứng minh sự vô tội. Tuy nhiên, những nỗ lực này không mang lại kết quả rõ ràng, và Orélien sau đó đã thông báo rằng ông sẽ không cung cấp thêm bất kỳ thông tin nào. Nhà xuất bản đã đi đến quyết định thuê một bên thứ ba độc lập để phân tích các bản nháp khác nhau của cuốn sách. Kết quả thu được trong tuần này đã hé lộ “những dấu vết của thẻ AI trong siêu dữ liệu (metadata) của một số tài liệu”. Boréal thừa nhận rằng họ không rõ mức độ AI được sử dụng trong tiến trình viết sách là bao nhiêu và “có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ có được một câu trả lời cuối cùng”.

Phản ứng của tác giả và dấu hỏi về quá khứ

Trước những cáo buộc này, Thélyson Orélien vẫn giữ vững lập trường phủ nhận. Trong một tuyên bố gửi riêng cho Agence France-Presse (AFP), ông gọi các cáo buộc là “sự vu khống và tà giáo”. Tác giả giải thích: “Đây đó tôi có sử dụng các công cụ để nghiên cứu, đặc biệt là đối với các thành ngữ nước ngoài. Nhưng không một câu nào trong cuốn sách này được tạo ra bởi máy móc, cũng như ý nghĩa hay cấu trúc của một câu chuyện xuất phát từ ruột gan tôi”.

Trả lời tờ báo Pháp Libération, ông nhấn mạnh rằng mình chỉ dùng AI trong tiến trình sáng tạo để “nghiên cứu lịch sử” và cho rằng sự việc hiện tại đã “đi quá xa”. Orélien khẳng định ông đã bắt đầu viết tác phẩm này trên “góc bàn” vào cuối năm 2017 và hoàn thành bản nháp đầu tiên dài hơn 300 trang vào năm 2019, nhiều năm trước khi các dịch vụ AI như ChatGPT xuất hiện.

Tuy nhiên, uy tín của Orélien cũng bị ảnh hưởng bởi một sự việc khác. Khi đối mặt với những cáo buộc đạo văn riêng biệt trước đây, ông đã thừa nhận mình từng mắc phải “những sai lầm không thể chấp nhận được” trong quá khứ. Tác giả giải thích rằng khi đó mình mới ngoài 20 tuổi, quá thiếu kiên nhẫn và chưa hiểu rõ những gì cần học hỏi. Ông viết: “Nhưng ngưỡng mộ một ai đó không mang lại cho bạn quyền lấy đi, quyền nhận những văn bản không phải của mình là của mình”.

Góc nhìn đa chiều

Trên các nền tảng mạng xã hội, độc giả quốc tế đang chia sẻ nhiều góc nhìn phản ảnh sự phức tạp của vấn đề.

Ranh giới của công cụ nghiên cứu: Một số độc giả đặt câu hỏi: Nếu một nhà văn dùng AI để tra cứu thành ngữ lịch sử — giống như cách họ dùng Google Search hay thư viện — thì điều đó có thực sự làm mất đi giá trị của tác phẩm?
Vấn đề đạo đức nghệ thuật: Dưới các bản tin của đài Noovo Info trên YouTube, nhiều nhà bình luận văn học và khán giả bày tỏ sự hoài nghi. Họ lập luận rằng với quá khứ từng dính líu đến đạo văn, sự biện minh của tác giả trở nên yếu ớt hơn khi các tệp tin điện tử (metadata) trực tiếp “tố cáo” sự can thiệp của máy móc.

Việc một công ty xuất bản lớn mạnh tay chấm dứt hợp đồng vì siêu dữ liệu AI là một lời báo động đối với toàn ngành văn học, đòi hỏi những quy định rõ ràng hơn về cách thức sáng tạo trong kỷ nguyên số.

Nguồn tham khảo: