Xà lách tiếng Anh là Lettuce, tên khoa học làLactuca sativa
Theo UC IPM, vùng South Coast California có thể bắt đầu trồng xà lách từ tháng Tám đến tháng Tư. Đây là lúc người làm vườn có thể bắt đầu chuẩn bị cho những lứa rau xanh của mùa Thu và mùa Đông.
Xà lách là rau ưa mát. Nhiệt độ tốt nhất để hạt nảy mầm vào khoảng 68–77°F. Khi nhiệt độ lên trên khoảng 86°F, sự nảy mầm có thể bị ức chế rất mạnh.
Nếu trời còn nóng, có thể gieo hạt trong khay đặt ở nơi sáng nhưng mát, hoặc gieo ngoài vườn ở chỗ có bóng râm vào buổi chiều. UC IPM khuyên những cây xà lách non trồng trong mùa nóng có thể được che bằng lưới cản khoảng 50% nắng cho đến khi cây có chừng sáu lá.
Các loại xà lách
Xà lách có khá nhiều loại, gồm bốn nhóm chính.
Loose-leaf, hay xà lách lá rời, là loại dễ trồng và nhanh cho thu hoạch. Không cần đợi cây tạo thành búp; có thể hái những lá ngoài và để phần giữa tiếp tục lớn. Những giống như Salad Bowl, Oakleaf hay Red Sails thuộc nhóm này.
Butterhead, còn gọi là Bibb, tạo búp khá lỏng, lá mềm và có vị dịu. Buttercrunch là một giống quen thuộc.
Romaine, còn gọi là cos, mọc đứng, lá dài và giòn. Little Gem là một giống romaine nhỏ, thích hợp khi diện tích trồng không nhiều.
Crisphead, quen thuộc nhất là iceberg, tạo búp tròn và chắc. Nhưng đây lại là loại khó chiều hơn trong vườn nhà vì cần thời gian mát khá dài. Tài liệu UC ANR cũng lưu ý crisphead thường khó trồng hơn đối với người làm vườn tại nhà.
Nếu bắt đầu trồng cuối mùa Hè, nên ưu tiên những giống ghi trên gói hạt là slow-bolting hoặc chịu nóng tốt. Nên tạo một bóng râm nơi trồng.
Cách gieo hạt
Nếu thời tiết đã dịu, có thể gieo hạt trực tiếp xuống đất. Hạt xà lách rất nhỏ, chỉ nên phủ một lớp đất mỏng, khoảng 1/4 inch hoặc ít hơn, rồi giữ cho mặt đất luôn ẩm trong thời gian nảy mầm.
Nhưng vào cuối Tháng Tám, gieo trong khay thường dễ kiểm soát hơn. Có thể đặt khay ở nơi mát, tránh nắng chiều gay gắt. Khi cây có khoảng bốn đến sáu lá thật và thời tiết đã dễ chịu hơn, đem cây ra trồng.
Không cần gieo quá nhiều cùng một lúc. Một mẹo hữu ích là gieo một ít mỗi một hoặc hai tuần. Cách trồng nối tiếp này, thường gọi là succession planting, giúp gia đình có xà lách non liên tục thay vì cả luống cùng trưởng thành rồi cùng lúc… ăn không kịp.
Trồng trong chậu
Xà lách rất thích hợp để trồng trong chậu vì bộ rễ không sâu. Chỉ cần chậu có lỗ thoát nước tốt và đặt ở nơi nhận được ánh sáng nhưng tránh nắng nóng gay gắt buổi chiều.
Vì rễ xà lách tương đối nông, đất không nên để khô lâu. UC Master Gardeners lưu ý cây cần được tưới thường xuyên khi không có mưa. Tuy nhiên, thường xuyên không có nghĩa là để đất lúc nào cũng sũng nước; đất quá ướt có thể gây bệnh ở rễ.
Khi cây con bắt đầu lớn, cần tỉa để mỗi cây có đủ chỗ phát triển.
Nên để cây cách nhau khoảng 6 inch, còn loại tạo búp cần khoảng 12 inch. Những cây nhổ ra khi tỉa, nếu còn non và sạch, hoàn toàn có thể dùng làm salad.
Vì sao xà lách đắng và trổ ngồng?
Một cây xà lách đang đẹp bỗng vươn cao, tạo thân ở giữa rồi chuẩn bị ra hoa được gọi là bolting, hay trổ ngồng.
Nhiệt độ cao là một nguyên nhân chính. Khi trời nóng, xà lách có xu hướng chuyển từ việc tạo lá sang sinh sản. Lá thường trở nên đắng hơn, búp cũng lỏng và kém ngon. UC IPM cho biết nhiệt độ cao có thể gây trổ ngồng và vị đắng.
Vì vậy, vào những tuần đầu mùa thu, hãy cho cây một chút bóng râm buổi chiều, giữ đất đủ ẩm và đừng để cây quá già mới thu hoạch.
Hái từng lá hay cả cây?
Cả hai đều được.
Với loose-leaf, có thể bắt đầu bằng cách hái những lá lớn bên ngoài, để các lá nhỏ ở giữa tiếp tục phát triển. Nhờ vậy một cây có thể cho nhiều lần thu hoạch.
Romaine, butterhead và những loại tạo búp thường được thu cả cây khi đã đạt kích thước mong muốn, nhưng cũng có thể hái dần lá ngoài lúc cây còn trẻ.
Xà lách có thể trưởng thành chỉ trong khoảng 60–70 ngày, tùy giống và nhiệt độ. Đừng nhất thiết chờ đến khi cây thật lớn. Với xà lách, thu hơi sớm thường ngon hơn để quá lâu rồi gặp một đợt nóng, cây trổ ngồng và cả luống rau xanh bỗng hóa… vườn hoa.
Tham khảo:
https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/cultural-tips-for-growing-lettuce/
https://ucanr.edu/site/uc-master-gardeners-santa-clara-county/lettuce
