Cải làn, tiếng Anh thường gọi là Chinese broccoli hay gai lan, tên khoa học thường ghi là Brassica oleracea var. alboglabra. Thân non, lá và nụ hoa đều ăn được; cây lại có thể cho nhiều đợt thu hoạch nếu cắt đúng cách.
Ở Nam California, đầu Thu là lúc đáng nghĩ đến cải làn. Tháng Chín vẫn còn những ngày nóng, nhưng mùa rau mát đã bắt đầu. Với khí hậu này, điều quan trọng không phải chọn đúng một ngày trên lịch mà là bắt đầu khi những đợt nóng gay gắt đã bớt dần.
Thời gian thích hợp để trồng
Cải làn là rau mùa mát. Nhóm broccoli và các loại cải phát triển tốt nhất khi nhiệt độ trung bình vào khoảng 60–65°F; hột nảy mầm tốt ở nhiệt độ hơi ấm hơn, khoảng 70°F.
Đối với Los Angeles County và những vùng ven biển Nam California, tháng Chín có thể bắt đầu gieo hột. Nếu đang gặp một đợt nóng trên 85–90°F, nên gieo trong khay, giữ khay nơi sáng nhưng tránh nắng chiều gay gắt, rồi transplant khi trời dịu hơn. UC Cooperative Extension Los Angeles cũng khuyên giữ seedbed ẩm và che nắng nóng buổi chiều cho đến khi cây có từ hai đến bốn lá thật.
Muốn có rau ăn liên tục, có thể gieo thêm một đợt mới sau mỗi hai hoặc ba tuần, thay vì gieo cả gói hột một lần.
Chọn hột
Ở nursery hoặc trên mạng, cải làn có thể mang nhiều tên: Gai Lan, Gailon, Kai Lan, Chinese Broccoli hay Chinese Kale.
Không cần quá bận tâm tìm một giống “tốt nhất”. Với vườn nhà, nên chọn hột còn mới và để ý days to maturity trên gói. Nếu mua hai giống có thời gian trưởng thành khác nhau, vụ thu hoạch sẽ tự nhiên kéo dài hơn.
Cách trồng từ hột
Cải làn thường được trồng từ hột hoặc cây con, không cần giâm cành.
Gieo hột sâu khoảng 1/2 inch. Nếu gieo trong khay, dùng seed-starting mix sạch và nhẹ. Giữ ẩm nhưng không để khay sũng nước.
Khi cây có khoảng bốn đến sáu lá thật và thân đã cứng cáp, có thể đem ra trồng. Nếu cây được ươm trong nhà hoặc nơi râm, nên cho làm quen với nắng ngoài trời dần dần trong vài ngày trước khi transplant.
Khoảng cách thích hợp cho cải làn là 8–12 inches giữa các cây.
Nếu gieo thẳng xuống đất, gieo hơi dày rồi tỉa bớt sau khi cây mọc. Cây con bị chen chúc thường cho thân nhỏ và yếu.
Trồng trong chậu
Cải làn trồng chậu khá dễ, thích hợp với patio hoặc những khu vườn nhỏ.
Chọn chậu đủ lớn để đất không khô quá nhanh, tốt nhất khoảng 12 inches sâu trở lên, có nhiều lỗ thoát nước. Một chậu rộng 16–18 inches có thể trồng vài cây nếu vẫn giữ được khoảng cách cần thiết.
Dùng potting mix, không lấy nguyên garden soil ngoài sân bỏ vào chậu. Đất vườn trong container thường bị nén chặt, làm rễ thiếu không khí và nước khó thoát.
Đừng lót một lớp đá hoặc gravel dưới đáy chậu với hy vọng giúp thoát nước. Chỉ cần chậu có lỗ drainage tốt và dùng đúng potting mix.
Trồng xuống đất
Cải làn nên có khoảng 4–6 giờ nắng trực tiếp trở lên mỗi ngày. UC IPM cho biết rau nói chung phát triển tốt với ít nhất 4–6 giờ full sun.
Đất nên tơi, có nhiều organic matter và thoát nước tốt. Trước khi trồng, có thể trộn một lớp compost vào đất. UC IPM khuyến nghị đất cho broccoli có pH khoảng 6.0–6.5.
Nếu sân có đất sét nặng và sau khi tưới nhiều giờ vẫn còn nhão, raised bed sẽ dễ trồng hơn.
Khi transplant, đặt cây vào đất, lấp kín quanh bầu rễ rồi tưới thật đẫm ngay lần đầu để đất áp sát vào rễ.
Cách chăm sóc
Điều cải làn cần nhất là độ ẩm tương đối đều.
Thay vì tưới một ít mỗi ngày, nên tưới đủ sâu rồi kiểm tra đất trước lần tưới tiếp theo. UC IPM khuyên quan sát và dùng tay kiểm tra độ ẩm đất, vì lịch tưới cố định không thể phù hợp với mọi loại đất và mọi thời tiết.
Với cây trồng chậu, chọc ngón tay xuống đất khoảng một inch. Nếu còn ẩm, chưa cần tưới; nếu đã khô, tưới cho đến khi thấy nước bắt đầu chảy ra lỗ dưới đáy.
Cây thiếu nước thường mất độ căng, lá rũ xuống. Nếu đất lúc nào cũng ướt mà cây lại vàng lá, hãy nghĩ đến chuyện tưới quá nhiều hoặc drainage kém trước khi bón thêm phân.
Khi cây đã bén rễ và bắt đầu lớn mạnh, có thể bón nhẹ fertilizer dành cho rau theo đúng liều trên nhãn. Cải làn cần nitrogen để phát triển lá và thân, nhưng bón quá nhiều không làm cây ngon hơn.
Thu hoạch: đừng nhổ cả cây
Đây là một trong những điểm thú vị nhất của cải làn.
Khi cây cao khoảng 18 inches, thân hoa đã hình thành nhưng nụ chưa bung, có thể bắt đầu thu hoạch. Cắt khoảng 6–8 inches phần ngọn, nhưng để lại ít nhất một hoặc hai leaf nodes phía dưới. Từ đó cây sẽ mọc thêm các chồi bên và cho những đợt rau kế tiếp.
Vì vậy, đừng nhổ cả gốc sau bữa cải làn đầu tiên.
Thu hoạch lúc nụ còn khép cũng cho thân non và ngon hơn. Để quá lâu đến khi hoa vàng nở nhiều, thân bắt đầu già và cây nhanh đi vào giai đoạn ra hột.
Những lỗi thường gặp
Gieo rồi để mặt đất khô. Hột cải nhỏ và nằm khá gần mặt đất; một lớp đất mặt khô nhanh có thể làm hột đang nảy mầm chết.
Trồng quá sát. Những cây cải bé xíu trong khay dễ khiến người trồng tiếc không muốn tỉa. Nhưng để quá nhiều cây sẽ khiến cả luống cạnh tranh ánh sáng, nước và dinh dưỡng.
Tưới theo lịch thay vì nhìn đất. Một ngày 82°F có gió khô hoàn toàn khác một ngày 68°F có mây. Cây không biết hôm nay là “ngày tưới thứ Ba”.
Không nhìn dưới mặt lá. Aphids, cabbageworms và các loại sâu ăn lá thường xuất hiện trên cây họ cải. Bắt sâu sớm hoặc rửa aphids bằng tia nước thường dễ hơn nhiều so với chờ đến khi cả luống bị tấn công.
Chờ hoa nở mới thu hoạch. Với cải làn, nụ hoa chưa nở chính là tín hiệu: đã đến lúc mang kéo ra vườn.
Tham khảo
UC Master Gardeners: Gailon / Gai Lan
UC IPM: Cultural Tips for Growing Broccoli
