Hà Hương Phong Nguyệt: vụ án văn chương đầu thế kỷ XX, Kỳ 10

TRẦN NHẬT VY

Có một điều rất kỳ lạ khi đời sau viết về vụ Hà Hương Phong Nguyệt, hầu hết các nhà “nghiên cứu” ở thế kỷ XXI đều viết nhiều chi tiết “sai giống nhau” như đúc! Tất cả đều xác định tiểu thuyết Hà Hương Phong Nguyệt là “dâm thơ,” “làm bại hoại gia phong”! Tất cả đều nhất định “ông Nguyễn Háo Vĩnh là chủ bút Nam Kỳ Kinh Tế Báo” là người hùng “chống văn hóa độc hại”! Tất cả đều “không xác định được thời điểm” sự việc xảy ra! Tất cả đều “không có một dòng liên quan đến Công Luận Báo!” Tất cả đều “không nói được nguyên nhân”… Sự giống nhau ở các chi tiết này xuất phát từ đâu? Và do đâu?

Việc phong sát Hà Hương Phong Nguyệt của nhóm biên tập Công Luận Báo gồm các ông Huỳnh Văn Chính, Tổng lý; Cao Hải Để, phó chủ bút, do ông Nguyễn Háo Vĩnh dẩn đầu vào thập niên thứ hai của thế kỷ XX chúng ta có thể hiểu được, dù nguyên nhân rất ư là…vớ vẩn, là tranh giành độc giả mua báo!

Bởi khi ấy, bằng cái nhìn hủ lậu, phong kiến, người đương thời dễ dàng cho rằng cuốn tiểu thuyết ngôn tình chữ quốc ngữ đầu tiên của nước ta có tác động vào nữ giới và ảnh hưởng xấu đến phong tục, tập quán! Dù ông Lê Hoằng Mưu đã nói rõ “Tôi thầm nghĩ nếu phong hóa vì tiểu thuyết tình tự lả lơi mà ra, thì phong hóa các nước si đồi biết mấy. Thoảng lại, phong hóa nhà Nam si đồi từ chưa có bộ Hà Hương phong nguyệt.” [bài Về Hà Hương Phong Nguyệt trên báo Lục Tỉnh Tân Văn ngày 12-7-1926].

Song hai thập niên sau đó, thậm chí đến đầu thế kỷ 21, vẫn còn nhiều người thấy việc ông Vĩnh làm là đúng và tiếp tục vùi dập Hà Hương Phong Nguyệt! Và một bài báo mang cách nghĩ như vậy đã tạo ra dư luận rất xấu cho cuốn tiểu thuyết này mãi về sau đã xuất hiện trên một tờ báo ở Hà Nội!

Đầu năm 1941, vào lúc cả hai ông Lê Hoằng Mưu và Nguyễn Háo Vĩnh dù còn sống nhưng sức đều đã suy kiệt sức khỏe và đều sắp mãn phần, ông Vĩnh mất vào tháng Tám năm 1941, còn ông Mưu cũng mất trong năm này, báo Trung Bắc Tân Văn Chủ Nhật xuất bản ở Hà Nội, “xới” lại vụ Hà Hương Phong Nguyệt với lời khẳng định chắc nịch “chính là truyện hối dâm cả trăm phần trăm.”

Trên báo Trung Bắc Tân Văn chủ nhật xuất bản ở Hà Nội ngày 23/3/1941, tác giả Quán Chi đã viết bài “Nhớ chuyện Hà Hương Phong Nguyệt bị đốt.” Bài viết gần 1500 chữ tập trung đánh vào “sách nhảm, dâm thư” đang xuất hiện nhiều ở miền Bắc và chỉ có một đoạn ngắn 261 chữ nói về tiểu thuyết Hà Hương dù cái tựa thì… Và dù cái tựa bài báo bắt đầu bằng chữ “nhớ” nhưng nội dung bài báo chỉ thể hiện việc “nghe” chứ “không thấy” sự kiện xảy ra trước đó gần 20 năm! Mà đã “nghe” rồi kể lại thì phải “thêm mắm dặm muối” do không hiểu nội tình, không chứng kiến tận mắt khiến câu chuyện kể trở nên “tam sao thất bổn!”

Đoạn viết về vụ Hà Hương Phong Nguyệt trong bài báo như sau:

“(…) Hồi ấy, hình như vào khoảng 1923 hay 1924, ông Lê Hoằng Mưu, một nhà văn hay viết tiểu thuyết có vần có điệu như văn tuồng, cho ra kế tiếp hai bộ tiểu thuyết Hà Hương Phong Nguyệt và Ba Mươi Sáu Đêm, làm cau mày những gia đình còn trọng thuần phong mỹ tục. Vì chính là truyện hối dâm cả trăm phần trăm.

Phải biết, ở Nam-Trung hai chục năm trước, ông Lê Hoằng Mưu có địa vị vững vàng, có ngòi bút sâu sắc ở trong làng văn làng báo; động tới ông ta cũng như nắm tới con dao hai lưỡi hay là thọc tay vào trong giỏ cua.

Lúc bấy giờ chỉ có ông Nguyễn Háo Vĩnh, chủ trương tờ báo Nam Kỳ Kinh Tế, nổi lên công kích nhà văn họ Lê một cách hết sức kịch liệt. Luôn ba tháng trường, dưới đề mục “Gỡ mặt nạ LHM”, ông chỉ vạch đủ điều tai hại của những sách hối dâm do họ Lê viết ra, và hăng hái yêu cầu nhà đương cuộc phải cấm tuyệt, cho khỏi đầu độc tinh thần của đám thanh niên nam nữ Việt Nam. Ai từng đọc Nam Phong hồi 1921, hẳn được biết cái giọng văn gây gộc của ông Nguyễn Háo Vĩnh ra thế nào?

Kết quả sự yêu cầu của ông được nhà đương cuộc nhận là chánh đáng: gần mười nghìn quyển Hà Hương Phong Nguyệt vừa mới in ra chưa kịp phát hành, bị tịch thu và đốt tiêu hết (…).”
___

Chúng ta tìm hiểu xem ông Quán Chi là ai? Và những điều ông nói về vụ Hà Hương Phong Nguyệt có chính xác không?

Quán Chi là tên tự kiêm bút danh của nhà báo nổi tiếng trong thập niên 1930 là ông Đào Trinh Nhất [1900-1951]. Ông Nhất vào Sài Gòn làm báo vào cuối thập niên 1920 và từng là chủ bút tờ Phụ Nữ Tân Văn hai năm 1929-1930, Đuốc Nhà Nam vào hai năm 1933-1934 và chủ trương báo Mai từ năm 1936. Nói cách nào đó, về tuổi đời lẫn tuổi nghề, ông thuộc hàng em cháu của ông Lê Hoằng Mưu [1879-1941].

Năm 1925, sau một thời gian làm báo ở Hà Nội, ông Quán Chi vô Sài Gòn làm việc và viết bài cộng tác với các báo ở Sài Gòn. Theo nhà báo Thiếu Sơn [1908-1978], một nhà báo nổi tiếng ở Sài Gòn từ thập niên 1930, khi mới vô Sài Gòn ông Quán Chi viết nhiều bài gửi cho các báo Sài Gòn nhưng không báo nào đăng. Một ngày nọ ông đến một tòa soạn hỏi “tại sao?” thì được người ta trả lời “Ông viết gì mà ngay chúng tôi đọc cũng không hiểu thì làm sao đăng được!”.

Như chúng ta biết, trên đất nước hình chữ S này, cho tới nay người Việt dù nói tiếng Việt nhưng mỗi vùng đều có cách nói riêng rất khác nhau giữa các vùng, miền. Chỉ có một con cá mà miền Bắc kêu là “cá quả,” miền Trung kêu là “cá tra” còn miền Nam kêu là “cá lóc.” Một hột đậu miền Bắc kêu là “đậu lạc,” miền Trung đặc biệt là vùng Hà Tĩnh kêu là “đậu cu đơ,” còn miền Nam kêu là “đậu phọng.” Thời nay, thế kỷ XXI rồi sự khác nhau ấy vẫn còn khiến nhiều người ít giao tiếp giữa các miền vẫn còn khó hiểu, huống hồ thời ông Quán Chi khi cả ba miền còn nhiều cách trở chưa giao tiếp nhiều. Ông Quán Chi sinh sống và trưởng thành ở miền Bắc, khi vào Sài Gòn dĩ nhiên là ông viết chữ bằng tiếng miền Bắc. Mà nghề viết báo là viết cho người mua báo đọc. Báo chí Sài Gòn thuở ấy cũng chỉ bán cho người Sài Gòn và miền Nam đọc. Vì vậy, để có thể viết báo cho người miền Nam đọc được, dù có nghề tu nghiệp ở Pháp về, ông Quán Chi cũng phải bỏ công học “tiếng Sài Gòn” một năm tròn để có thể viết báo ở Sài Gòn được.

Giữa năm 1929, ông bắt đầu chính thức làm việc ở tờ báo Phụ Nữ Tân Văn và những năm sau đó ông cộng tác với nhiều tờ báo khác như Công Luận, Đuốc Nhà Nam…Năm 1936 ông chủ trương báo Mai và năm 1939 ông bị nhà cầm quyền Pháp ở Nam kỳ trục xuất về Hà Nội.

Là cây viết có nghề các tác phẩm của ông, đặc biệt là những bài khảo cứu lịch sử và các tiểu phẩm, được người đọc ưa thích và tin cậy.

Trên trang tự điển mở wikipedia ghi nhận “Ông được người trong giới cầm bút đánh giá là người có cách làm việc nghiêm túc, thận trọng và là người đã biết dùng ngòi bút nghệ thuật làm sống lại nhiều tư liệu đã mai một trong lịch sử cận đại Việt Nam.”

Tự điển Văn học bộ mới đánh giá “Đào Trinh Nhất có cách làm việc nghiêm túc, thận trọng, cho nên dù không rõ xuất xứ, ta vẫn có được một sự tin cậy. Nhìn ở cả hai phương diện: sáng tác và biên khảo, ông đều có những đóng góp nhất định.”

Còn Vũ Ngọc Phan thì nhận định “ông là một nhà văn thận trọng: những việc ông thuật lại đều là những việc có căn cứ, không vu vơ, không tưởng tượng.” [https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_Trinh_Nh%E1%BA%A5t]

Trong 10 năm làm báo ở Sài Gòn chắc chắn ông đã “nghe” nhiều về vụ Hà Hương Phong Nguyệt. Nhưng nghe rồi có lẽ là không tìm hiểu nên khi ông “kể lại” rất ư là…“tầm bậy!”

Với sự đánh giá và nhận định như trên, nên khi đọc tựa bài báo ông viết trên báo Trung Bắc Tân Văn Chủ Nhật người đọc, đặc biệt là giới nghiên cứu đời sau, cứ tưởng rằng một nhà báo nổi tiếng và được tin cậy đã “chứng kiến” tận mắt vụ việc! Song sự kiện đã xảy ra gần 20 năm trước và ông chỉ vô Sài Gòn sau sự kiện 5 năm thì làm sao ông chứng kiến được! Thậm chí, có thể ông không đọc được cuốn Hà Hương Phong Nguyệt, không biết nội dung nó thế nào nhưng ông vẫn cứ viết như đã đọc rồi!

Sự kiện Công Luận Báo vì cạnh tranh trong việc phát hành báo với tờ Lục Tỉnh Tân Văn mà đả kích ông Lê Hoằng Mưu cùng tiểu thuyết của ông Mưu viết từ năm 1912 xảy ra vào ba tháng cuối năm 1923, thì ông Quán Chi “nhớ” “hình như vào khoảng 1923 hay 1924” một cái “nhớ” kỳ lạ của một nhà báo nổi tiếng là thận trọng trong việc khảo cứu! Rồi ông lại nhớ tiếp “(…) ông Lê Hoằng Mưu, một nhà văn hay viết tiểu thuyết có vần có điệu như văn tuồng, cho ra kế tiếp hai bộ tiểu thuyết Hà Hương Phong Nguyệt và Ba Mươi Sáu Đêm, làm cau mày những gia đình còn trọng thuần phong mỹ tục. Vì chính là truyện hối dâm cả trăm phần trăm (…)”.

Ở đoạn này, ông Quán Chi “nhớ” rất lạ! Hà Hương Phong Nguyệt không phải ông Mưu “cho ra vào năm 1923 hay 1924” mà ra đời từ năm 1912. Còn tiểu thuyết “Ba mươi sáu đêm” mà ông Quán Chi nhớ thì không biết là của ai? Bởi ông Mưu chỉ viết cuốn Oan Kia Theo Mãi tức Ba Mươi Hai Đêm Hồ Cảnh Tiên Tự Thuật in vào năm 1922! Ông Quán Chi cũng khẳng định rằng cả hai cuốn tiểu thuyết này “ra đời liên tiếp” chứng tỏ ông “chả nhớ gì” song lại cứ khẳng định “là truyện hối dâm cả trăm phần trăm!” Không rõ khi viết những chữ này, ông Quán Chi có được đọc cả hai cuốn tiểu thuyết kể trên hay không? Nếu không được đọc mà dám viết là “nhớ” và dám khẳng định thì lại vô cùng lạ!

Ông Quán Chi lại viết “ (…) ông Nguyễn Háo Vĩnh, chủ trương tờ báo Nam Kỳ Kinh Tế (…)” trong khi sự kiện xảy ra ông Vĩnh luôn tự xưng là “chủ bút tờ Công Luận Báo” và chẳng dính dáng gì tới tờ Nam Kỳ Kinh Tế Báo. Nói “tự xưng” vì suốt thời gian chửi bới, mạt sát ông Lê Hoằng Mưu, tờ Công Luận Báo vẫn ghi rõ ràng trên măng sét chủ bút là ông Huỳnh Văn Chính! Khi sự việc đả kích ông Lê Hoằng Mưu và tiểu thuyết Hà Hương Phong Nguyệt, ông Vĩnh chỉ làm việc ở tờ Công Luận Báo, chẳng dính dáng gì đến tờ Nam Kỳ Kinh Tế Báo! Do vậy cái “nhớ” của ông Quán Chi hẳn đã có vấn đề! Trong lá thơ gởi ông Huỳnh Văn Chính đăng trên Công Luận Báo ngày 11-5-1923, ông Vĩnh viết có đoạn “(…) Ấy là vì từ 6 năm nay, tôi về ở đất Nam kỳ tôi hay xa lánh đều thị phi chẳng dám chơi bời bồi bạn cùng ai cho lắm sợ sanh ra nhiều chuyện. Tôi đành chôn cái sự học của tôi nơi kẹt lòng tôi chuôi [chui] vào chốn thương trường mà đắp đỗi cho qua ngày tháng. Một ngày chí tối bị việc buôn bán ràng buộc nào còn dư được mấy lúc rảnh rang đâu mà dám chen lấn vào làng báo (…)”. Điều này xác định cho tới khi xảy ra vụ phong sát Hà Hương Phong Nguyệt, ông Vĩnh “chưa hề làm báo, chưa hề chủ trương tờ báo nào,” đặc biệt là “chủ trương tờ báo Nam Kỳ Kinh Tế” như ông Quán Chi viết! Rõ ràng việc “nhớ” của ông Quán Chi có vấn đề!!

Và vấn đề càng lớn hơn khi ông Quán Chí tung ra một chưởng cực kỳ…tầm bậy mà đời sau có người chép lại nguyên văn! “(…) gần mười nghìn quyển Hà Hương Phong Nguyệt vừa mới in ra chưa kịp phát hành, bị tịch thu và đốt tiêu hết (…)”

Nên nhớ, Hà Hương Phong Nguyệt đăng báo năm 1912 và xuất bản thành sách năm 1914 thì năm 1923 làm sao “vừa mới in ra,” làm sao có “gần mười nghìn quyển Hà Hương Phong Nguyệt” cho được? Chính tờ Công Luận Báo số cuối năm 1923, tờ báo mà ông Vĩnh cùng các bạn tham gia phong sát ông Lê Hoằng Mưu, cũng chỉ dám viết có “750 cuốn Hà Hương Phong Nguyệt bị tiêu hủy,” vậy ông Quán Chi lấy đâu ra “gần mười nghìn” cuốn?

Về xuất bản tiểu thuyết mà nói, ngay cả đầu thế kỷ XXI, khi dân số Việt Nam đã có hơn 100 triệu người, một cuốn tiểu thuyết hay cũng chỉ xuất bản được một hai ngàn cuốn/lần, huống chi vào một thời kỳ mà dân số chỉ hơn chục triệu và việc giao lưu giữa các miền trong nước vẫn còn nhiều hạn chế thì con số 10.000 là rất đáng ngờ. Và dù tiểu thuyết hay đến mấy và được tái bản nhiều lần cũng không dám in một lần 10.000 cuốn! Mặt khác, một cuốn tiểu thuyết ra đời từ đầu thế kỷ mà đến 10 năm sau vẫn còn in và bán được thì nội dung của nó hẳn vô cùng độc đáo, hấp dẫn!

Chính cái nhớ và sự khẳng định rất hồ đồ của ông Quán Chi, một nhà báo nổi tiếng đương thời, người có 10 năm làm báo ở Sài Gòn, được trong giới nghiên cứu tin tưởng, khiến đời sau cứ cho rằng những gì ông viết là trúng, là đúng tạo ra sự ngộ nhận cho đời sau.

Điều đáng tiếc là người đời sau không tìm hiểu nguồn gốc sự kiện cứ chép lại nội dung chính của bài báo về “cái nhớ” của ông Quán Chi mà tiếp tục phong sát ông Lê Hoằng Mưu và tiểu thuyết ngôn tình đầu tiên của văn học chữ quốc ngữ khiến lịch sử văn học nước nhà bị méo mó trầm trọng. Thậm chí, có thể do không được đọc cuốn tiểu thuyết này nhưng ông Quán Chi vẫn cứ phang Hà Hương Phong Nguyệt là “truyện hối dâm cả trăm phần trăm” thì bó tay!