Vì sao tuổi thọ con người bị giới hạn? Lời giải từ thời đại khủng long -

Liệu có bao giờ bạn tự hỏi tại sao con người và các loài thú nói chung lại có tuổi thọ tương đối ngắn và tiến trình lão hóa diễn ra nhanh chóng, trong khi một số loài rùa hay bò sát lại có thể sống tới hàng trăm năm?

Một nhà khoa học đã đưa ra lời giải thích thú vị: Chính sự thống trị của khủng long trong thời tiền sử đã vô tình tước đi “mã di truyền sống lâu” của tổ tiên loài người.

Bẫy tiến hóa: Chọn sinh sản nhanh thay vì sống lâu

Nghiên cứu do Giáo sĩ – Nhà vi sinh vật học João Pedro de Magalhães thuộc Đại học Birmingham (Anh) thực hiện và đăng trên tạp chí khoa học BioEssays (2023) đã nêu lên giả thuyết mang tên “Nút thắt cổ chai về tuổi thọ” (longevity bottleneck hypothesis).

Theo ông de Magalhães, trong Kỷ Trung Sinh (Mesozoic Era) kéo dài hơn 100 triệu năm, khủng long là loài săn mồi thống trị tuyệt đối mặt đất. Khi đó, tổ tiên của các loài thú (bao gồm cả tổ tiên loài người) chỉ là những động vật nhỏ bé, sống chui lủi trong đêm để tránh bị ăn thịt.

Trong một môi trường khắc nghiệt như vậy, việc đầu tư năng lượng di truyền để duy trì cơ thể sống lâu hàng trăm năm trở nên vô nghĩa, bởi vì hầu hết các loài thú nhỏ đều sẽ làm “mồi ngon” cho khủng long trước khi kịp già đi.

Suy nghĩ logic của tiến hóa lúc bấy giờ:

Rủi ro bị ăn thịt cực kỳ cao: Dành tài nguyên để sửa chữa tế bào kéo dài tuổi thọ không có lợi lợi ích thực tế.
Ưu tiên hàng đầu: Tập trung năng lượng để lớn nhanh và sinh sản thật nhanh nhằm duy trì giống loài.

Chính áp lực sinh tồn kéo dài hàng trăm triệu năm này đã khiến các loài thú dần loại bỏ hoặc làm ngưng hoạt động những gen liên quan đến khả năng phục hồi tế bào và kéo dài tuổi thọ.

Tàn tích di truyền còn sót lại ở loài người

Dù ngày nay loài người, voi hay cá voi đã tiến hóa để có tuổi thọ dài hơn nhiều so với các loài thú khác, chúng ta vẫn đang mang những hạn chế di truyền từ thời đại khủng long.

Ông de Magalhães chỉ ra một số ví dụ minh họa rõ ràng:

Khả năng tự phục hồi kém: Loài người và các loài thú đã mất đi một số enzym quan trọng giúp sửa chữa tổn thương da do tia cực tím (UV) gây ra. Các loài bò sát hay lưỡng cư lại sở hữu các cơ chế sửa chữa này tốt hơn nhiều.
Thay răng: Nhiều loài bò sát có thể mọc răng mới liên tục suốt đời, trong khi con người chỉ mọc răng hai lần.
Khả năng tái tạo bộ phận: Bò sát hay thằn lằn có thể mọc lại đuôi hoặc các chi bị mất, nhưng khả năng tái tạo mô ở động vật có vú bị giới hạn rất nhiều.

Ngoài ra, nhà nghiên cứu cũng đặt ra giả thuyết rằng tỉ lệ mắc bệnh ung thư cao ở các loài thú có thể xuất thân từ tiến trình lão hóa nhanh do di truyền này để lại.

Giả thuyết của João Pedro de Magalhães đã thu hút sự chú ý rộng rãi trong các cộng đồng yêu khoa học quốc tế. Nhiều độc giả trên các diễn đàn khoa học đưa ra những thảo luận trái chiều:

Góc nhìn đồng thuận: Việc môi trường sinh thái ép buộc sự thay đổi gen di truyền là hoàn toàn hợp lý theo thuyết tiến hóa của Darwin.
Góc nhìn nghi vấn: Một số ý kiến cho rằng đây vẫn là một giả thuyết chưa thể kiểm chứng hoàn toàn bằng thực nghiệm, vì việc khôi phục các gen đã mất từ hàng trăm triệu năm trước là điều vô cùng phức tạp.

Dù sao đi nữa, công trình này cũng mở ra một hướng suy nghĩ mới: Nếu hiểu rõ những gen nào đã bị mất đi trong thời kỳ khủng long, các nhà khoa học trong tương lai có thể tìm cách kích hoạt hoặc can thiệp sinh học để giúp con người kéo dài tuổi thọ và phòng ngừa các bệnh lão hóa.

Nguồn ham khảo: