Dù là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất thế giới, bệnh Alzheimer vẫn còn chứa đựng nhiều ẩn số mà ngành y học chưa thể giải thích trọn vẹn. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí Nature Neuroscience có thể đem lại chìa khóa quan trọng để tháo gỡ bí ẩn này.
Cụ thể, nhóm nghiên cứu tại Trường Y thuộc Đại học Washington ở St. Louis đã thực hiện các thử nghiệm trên chuột mô phỏng bệnh Alzheimer. Kết quả cho thấy một số tế bào miễn dịch chịu trách nhiệm gây tổn thương bộ não thực chất lại bị kích động bởi các tế bào khác nằm ngoài hệ thần kinh trung ương.
Tiến sĩ Hao Hu, nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ tại Đại học Washington và là tác giả chính của công trình, chia sẻ: “Điều này có nghĩa là chúng ta không chỉ quan sát bệnh Alzheimer ở khu vực bộ não mà phải nhìn rộng ra bên ngoài; chúng ta cần đánh giá căn bệnh một cách tổng thể hơn. Đây là một căn bệnh ảnh hưởng đến não, nhưng thực ra toàn bộ cơ thể đều tham gia vào tiến trình này”.
Khi hệ thống miễn dịch trở thành kẻ thù
Bộ não của người mắc bệnh Alzheimer thường chứa hai loại đạm bị biến dạng là amyloid beta và tau. Trong nhiều thập niên, nhiều chuyên gia tin rằng đạm amyloid beta là nguyên nhân chính tàn phá bộ não. Thế nhưng giả thuyết này ngày càng trở nên phức tạp và chưa đạt kỳ vọng, khi các phương pháp chữa trị nhắm vào amyloid beta gần đây chỉ mang lại hiệu quả rất khiêm tốn trong việc làm chậm tiến trình bệnh.
Trước đó, nhóm nghiên cứu tại Đại học Washington đã chỉ ra một nhân tố quan trọng khác: sự gia tăng bất thường của tế bào T (một loại tế bào miễn dịch) trong não bộ. Trong khi đạm amyloid và tau đóng vai trò khởi phát, sự tích tụ tế bào T cùng với các tế bào vi gián bào (microglia) mới là nguồn cơn trực tiếp tấn công và làm hỏng các tế bào thần kinh. Khi chặn hoặc loại bỏ hoạt động của tế bào T ở chuột thử nghiệm, tổn thương thần kinh và tình trạng viêm nhiễm đã giảm đi rõ rệt.
Manh mối đến từ hạch bạch huyết ngoài não
Thông thường, tế bào T được kích hoạt bởi tế bào dendritic. Nhóm nghiên cứu đặc biệt lưu ý đến loại tế bào dendritic cổ điển. Do số lượng tế bào này bên trong bộ não rất ít và không đủ sức gây ra tổn thương quy mô lớn, các nhà khoa học đã đặt câu hỏi: Liệu nguồn gốc kích hoạt tế bào T có nằm ở một vị trí khác?
Để giải đáp, các nhà nghiên cứu đã loại bỏ di truyền các tế bào dendritic tại hạch bạch huyết bên ngoài bộ não cũng như một số khu vực khác trên cơ thể chuột. Kết quả thu được rất đáng chú ý:
- Việc loại bỏ tế bào dendritic ở bên ngoài đã ngăn chặn hiệu quả sự tích tụ tế bào T trong não.
- Mức độ tổn thương não ở chuột giảm sút rõ rệt, trong khi khả năng nhận thức và ghi nhớ của chúng vẫn duy trì ở mức bình thường.
- Sự cải thiện này diễn ra ngay cả khi lượng đạm tau bất thường trong não chuột không hề giảm đi.
Cơ hội mới cho việc tìm kiếm phương pháp điều trị
Hiện tại, thử nghiệm mới dừng lại trên cơ thể chuột, do đó cần thêm các nghiên cứu lâm sàng để khẳng định tiến trình này diễn ra tương tự trên con người. Các nhà khoa học cũng đang tiếp tục làm rõ cơ chế nào khiến tế bào dendritic nhận diện đạm tau bất thường để phát tín hiệu cho tế bào T tấn công não bộ.
Dù vậy, hướng đi này mở ra một hy vọng lớn. Một trong những rào cản lớn nhất khi điều trị các bệnh về não là thuốc khó vượt qua hàng rào máu – não. Nếu tác nhân chính lại nằm ở hạch bạch huyết bên ngoài não, việc nghiên cứu các loại thuốc vô hiệu hóa chúng sẽ trở nên đơn giản và an toàn hơn nhiều.
“Phương pháp này có thể không giải quyết triệt để căn bệnh, nhưng có thể làm chậm tiến trình phát triển một cách đáng kể,” Tiến sĩ Hao Hu nhấn mạnh. Ngoài ra, do nhiều hội chứng suy giảm thần kinh khác cũng liên quan đến sự biến đổi của đạm tau, phát hiện này hứa hẹn mang lại giá trị ứng dụng rộng lớn cho y khoa thế giới.
Thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ thử nghiệm việc can thiệp tế bào dendritic ở giai đoạn chuột đã trưởng thành nhằm mô phỏng chính xác hơn tiến trình điều trị ở người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh.
Nguồn tham khảo:
- Gizmodo: https://gizmodo.com/scientists-say-a-key-trigger-for-alzheimers-damage-isnt-even-in-the-brain-2000806330
- WashU Medicine News: https://medicine.washu.edu/news/key-path-to-alzheimers-like-brain-damage-starts-outside-the-brain/
- Courthouse News Service: https://www.courthousenews.com/articles/immune-cells-outside-brain-may-drive-alzheimers-related-neurodegeneration
- NewsBytes: https://www.newsbytesapp.com/news/science/study-suggests-immune-cells-outside-brain-may-drive-alzheimers-damage/tldr
- ScholarPeer Report: https://scholarpeer.com/alzheimers-brain-damage-may-start-in-the-neck-alzheimers-brain-damage/
