Của kiến và người -

NGUYỄN THỊ VEN BIỂN

Những ai nhà bị nạn kiến lửa tấn công như tôi có lẽ rất ghét và sợ kiến. Cứ đến mùa Thu là lũ kiến lửa từ vườn lại khuân vác đồ đạc dọn vào nhà làm tổ. Cho dù chủ nhà đã mua đủ loại thuốc để đuổi chúng đi nhưng hoàn toàn vô ích. Loài kiến lúc nào cũng tìm được cách dọn vào nhà qua những lỗ hổng nhỏ nhất.

Thế nhưng một hôm cháu trai bốn tuổi của tôi hỏi: Bà ơi sao bà không làm một cái tổ cho kiến ở? Mùa Đông chúng dọn vào và mùa Hè chúng lại dọn ra.

Mẹ nó nghe vậy vội nói: No! You’ll create a mess!

Tuy nhiên, ý tưởng của cháu thật ngộ nghĩnh làm tôi ngạc nhiên và thích thú, tôi hỏi lại cháu: Ừ bà làm tổ kiến nhưng mà cháu phải take care nó nhá?

Cháu đồng ý ngay. Còn mẹ nó thì nói: Con không biết đâu nha mẹ!

Con trẻ quả thật chẳng biết gì là sợ. Nhưng đã hứa thì phải làm, thế là tôi lên mạng tìm hiểu về kiến và tìm tổ kiến làm bằng kiếng để lũ kiến có thể xây tổ và người ta lại được dịp xem.

Quả thật là chúng ta đang sống trong một thời đại kỳ diệu, nơi mà những đam mê tưởng chừng như lập dị nhất lại có thể trở thành một câu chuyện lôi cuốn. Ai có thể ngờ rằng việc tìm tổ kiến làm bằng kiếng lại cho tôi khám phá một thế giới đầy những đam mê.

Có biết bao nhiêu clips trên YouTube chỉ dạy về cách nuôi kiến! Và đặc biệt nhất là,
việc nuôi kiến, một thú vui mà nhiều bậc cha mẹ có lẽ cho là kỳ quặc khi con cái họ bày ra trong nhà, lại có thể trở thành nền tảng cho một công ty trị giá hàng triệu đô la và tạo ra một influencer – người có ảnh hưởng – nổi tiếng toàn cầu?

Vâng, đấy chính là câu chuyện của Mikey Bustos – một “influencer – và kênh YouTube AntsCanada của anh, một minh chứng sống động cho sức mạnh của nền kinh tế sáng tạo và khả năng biến một sở thích nhỏ bé thành một đế chế khổng lồ.

Ít ai biết rằng, trước khi trở thành ông hoàng của thế giới loài kiến, Mikey Bustos từng theo đuổi ánh đèn sân khấu với vai trò là một ca sĩ.

Vào năm 2003, ở tuổi 21, Mikey Bustos đã tham gia cuộc thi Canadian Idol và lọt vào top 8 chung cuộc. Một tạp chí thậm chí đã ví von rằng anh có “giọng hát của một thiên thần.” Anh đã đi lưu diễn khắp Canada, Hoa Kỳ và Philippines, hát mở màn cho những tên tuổi lớn như Pussycat Dolls và Christina Aguilera. Thế nhưng, đằng sau hình ảnh một nghệ sĩ nhạc pop, Bustos luôn ấp ủ một niềm đam mê mãnh liệt với loài kiến, một tình yêu bắt đầu từ khi anh mới lên năm tuổi, thường lật những viên đá để quan sát những sinh vật bé nhỏ bên dưới. Đến năm lớp bốn, anh thậm chí còn lập cả một “sở thú côn trùng” trong tầng hầm nhà mình để lũ trẻ hàng xóm đến xem.

Chính niềm đam mê thầm lặng này đã dẫn đến sự ra đời của kênh YouTube AntsCanada vào năm 2010.

Ban đầu, đó chỉ là nơi anh chia sẻ những video về các trang trại kiến tự chế của mình. Khi kênh đạt được 100 người theo dõi đầu tiên, anh nhận ra mình có thể đã tìm thấy một điều gì đó đặc biệt. Những người xem bắt đầu hỏi mua các trang trại kiến, và anh đã mày mò chế tạo chúng trong tầng hầm của cha mẹ ở Toronto, bán với giá khoảng 50 đô la mỗi chiếc. Con đường khởi nghiệp không hề bằng phẳng. Khi sự nghiệp giải trí đưa anh đến Manila, anh đã phải vật lộn để duy trì AntsCanada và cuối cùng phải đóng cửa công ty.

Thế nhưng, thất bại đó chỉ là một bước lùi tạm thời. Hai năm sau, Bustos đã khởi động lại AntsCanada với một định hướng mới, tập trung vào các video mang tính giáo dục. Việc chuyển đến Philippines hóa ra lại là một lợi thế bất ngờ: kiến ở đây không ngủ đông, cho phép anh sáng tạo nội dung quanh năm. Từ đó, công việc kinh doanh của anh đã cất cánh. Khi kênh YouTube phát triển mạnh mẽ, công ty cũng lớn mạnh theo.

AntsCanada đã tự thiết kế, thử nghiệm các mẫu trang trại kiến và mở các cơ sở sản xuất ở Bắc Kinh và Salt Lake City. Cho đến nay, công ty cho biết họ đã bán hàng trăm ngàn trang trại kiến cho những người đam mê trên khắp thế giới.

Sự thành công của Bustos không chỉ là một câu chuyện cá nhân; nó phản ảnh và đồng thời thúc đẩy một xu hướng lớn hơn. Thú vui nuôi kiến, hay “ant-keeping,” không phải là mới.

Người được xem là cha đẻ của ngành này, Milton Levine, đã phát minh ra Trang trại Kiến của Chú Milton (Uncle Milton’s Ant Farm) vào năm 1956 và đã bán được hơn 20 triệu sản phẩm. Tuy nhiên, các công ty truyền thống như Uncle Milton’s hiện nay
chủ yếu bán sỉ, để lại một khoảng trống trên thị trường mà những người như Bustos đã nhanh chóng lấp đầy.

Anh đã làm được điều mà không ai trước đó làm được: đưa thú vui nuôi kiến trở thành một hiện tượng phổ biến trong văn hóa đại chúng. Thomas Doggett-Hill, chủ một cửa hàng bán kiến ở Anh, khẳng định: “AntsCanada đã làm một công việc khổng lồ trong việc đưa mọi người đến với thú vui này.” Thật vậy, khi Bustos tổ chức một buổi gặp gỡ người hâm mộ tại cửa hàng của Doggett-Hill, đã có đến 1,000 người, cả già lẫn trẻ, đến
tham dự. Thị trường này đã trở nên sôi động đến mức mà một người trong ngành gọi là đã đạt đến “điểm bão hòa.”

Tất nhiên, sự nổi tiếng luôn đi kèm với những tranh cãi. Với nền tảng là một nghệ sĩ giải trí, Bustos biết cách kể chuyện một cách tự nhiên và thu hút. Anh ví những con kiến như những con Pokemon ngoài đời thực và tạo ra những tình huống kịch tính để thu hút người xem. Tuy nhiên, chính phong cách này đã gây ra tranh cãi. Một số người nuôi kiến nghiêm túc cho rằng anh đang “câu view,” đặt lượt xem lên trên sự an toàn của những con kiến. Họ chỉ trích việc anh thêm những sinh vật khác như cá sấu con hay rắn vào hệ sinh thái mà anh tạo ra, cốt để tạo ra những cuộc chiến nhằm mục đích quay phim. Dù vậy, vẫn có rất nhiều người khác, bao gồm cả các gia đình, háo hức chờ đợi video mới của AntsCanada mỗi sáng Chủ nhật để cùng nhau thưởng thức.

Vậy tại sao con người lại bị mê hoặc bởi việc quan sát những đàn kiến?

Bustos giải thích trong một bài nói chuyện trên TED rằng việc nuôi một đàn kiến giống như bạn đang nắm trong tay cả một thành phố thu nhỏ.

Anh nói: “Chúng tôi được đóng vai Thượng đế… Đó là một góc nhìn của thánh thần về phép màu của thiên nhiên.” Anh còn so sánh việc phát triển một đàn kiến từ những ngày đầu nhỏ bé cho đến khi có hàng triệu thành viên cũng giống như việc xây dựng một doanh nghiệp.

Trở lại câu chuyện của cháu trai 4 tuổi của tôi, câu hỏi tưởng chừng ngây thơ của cháu lại mở ra cho tôi cái nhìn mới về loài kiến.

Cũng nhờ một câu hỏi này mà tôi được biết thêm, loài kiến không đơn thuần là những kẻ phá hoại vô tri, mà chúng thực chất là những cư dân vô cùng quan trọng của hành tinh này. Theo các tài liệu khoa học, có tới khoảng 20 quadrillion (tức là 20 triệu tỷ) con kiến đang hoạt động khắp địa cầu vào bất cứ thời điểm nào. Việc loài kiến đào bới và xây tổ bên dưới các thảm cỏ sẽ làm cho đất tơi xốp, giúp thông khí và cải thiện đáng kể khả năng thấm nước, lọc nước của các mạch nước ngầm.

Thêm vào đó, chúng giống như những người lao công mẫn cán, luôn bận rộn thu gom các loại hạt cây, lá khô và xác côn trùng chết để mang về tổ. Chúng thực sự đang vô tình giúp phát tán các loại hạt giống đi khắp nơi, làm phong phú thêm hệ thực vật và đẩy lượng chất hữu cơ giàu dinh dưỡng vào sâu trong lòng đất, giúp tăng cường lượng carbon hữu cơ trong đất lên tới 22%. Tôi nào có biết, nếu không có kiến làm thức ăn,
nhiều loài động vật khác như các loài chim hay tê tê sẽ chẳng thể nào tồn tại được. Những con kiến nhỏ bé li ti thực ra đang giúp khu vườn của tôi mạnh mẽ hơn từ bên dưới đấy ạ!

Vậy thì, việc mua sắm một bộ đồ nghề để nuôi kiến trở thành rất hợp lý.

Click, click, done! Tuần tới khi cháu lại theo mẹ đến nhà chơi, tôi sẽ có sẵn một bộ đồ nghề nuôi kiến bằng kính loại xịn cho người mới bắt đầu – The Ultimate Ant Keeping Starter Kit. Hy vọng cháu tôi sẽ chăm nom nuôi chúng như đã hứa với bà ngoại nó.

Lạy trời cho kiến đừng phá nhà con!