Theo các tường trình từ các tổ chức nhân quyền, Najmeh Amini, một nữ sinh viên ngành kế toán 23 tuổi, đã bị tuyên án tử hình vì tội danh “báng bổ” liên quan đến một bài viết của cô trên mạng xã hội. Hiện tại, cô đang bị giam giữ tại nhà tù Vakilabad ở thành phố Mashhad, phía đông bắc Iran. Trong những vụ án riêng biệt do tòa án hình sự và tòa án cách mạng xét xử, cô không chỉ phải nhận án tử hình mà còn bị kết án hơn 12 năm tù giam.
Nguyên nhân và bối cảnh pháp lý
Một nguồn tin thân cận với gia đình Amini cho biết, thông qua Tổ chức Các nhà hoạt động Nhân quyền tại Iran (HRAI) có trụ sở tại Hoa Kỳ, rằng Amini bị tuyên án tử hình với cáo buộc “sab ol-nabi” (xúc phạm nhà tiên tri). Cô bị Cảnh sát Mạng của Iran (Fata) bắt giữ sau khi họ theo dõi các hoạt động trực tuyến của cô, tuy nhiên nội dung chính xác của bài đăng vẫn chưa được công khai.
Trong vụ án thứ hai, Amini nhận bản án 12 năm, 6 tháng và 1 ngày tù giam với các tội danh bao gồm hành động chống lại an ninh quốc gia và truyền bá thông tin chống lại quy chế. Cô đã bị bắt giữ bởi lực lượng an ninh trong các cuộc biểu tình trên toàn quốc vào tháng 1, sự kiện đã bị đàn áp đẫm máu khiến hàng ngàn người thiệt mạng và hơn 50.000 người bị bắt.
Vậy, dưới góc độ pháp lý, tại sao một bài đăng lại dẫn đến án tử hình?
- Theo điều 262 của bộ luật hình sự Hồi giáo Iran, hành vi xúc phạm nhà tiên tri Muhammad hoặc các nhân vật Shia được tôn kính sẽ bị trừng phạt bằng án tử hình.
- Tuy nhiên, điều 263 lại cung cấp các trường hợp miễn trừ nếu lời nói được đưa ra trong tình trạng say xỉn hoặc không có chủ ý, mặc dù người vi phạm vẫn có thể chịu đến 74 roi.
Báo Khorasan của Iran xác nhận quá trình xét xử, cho biết Amini đã giải thích trước tòa rằng cô đăng những lời lẽ đó khi đang bị ảo giác do sử dụng nấm gây ảo giác cùng bạn bè, và luật sư bào chữa lập luận rằng đây chỉ là một sự “lỡ lời”. Dù vậy, thẩm phán chủ tọa đã bác bỏ lập luận này, đặt ra một câu hỏi đầy tính áp đặt: “Tại sao trong cùng trạng thái ảo giác đó, cô không xúc phạm những cá nhân khác hoặc đối thủ của quy chế, chẳng hạn như Hoa Kỳ và Israel?”.
Tiếng kêu cứu từ ngục tù
Trong một đoạn ghi âm được công bố vào tháng trước được cho là của Amini, cô đã thiết tha kêu gọi sự can thiệp của quốc tế, yêu cầu Liên Hợp Quốc, các luật sư và các nhóm nhân quyền điều tra vụ án của mình.
- “Hôm nay, tôi không muốn biến mình thành một anh hùng. Tôi chỉ muốn một điều: hãy trở thành tiếng nói của tôi,” cô bày tỏ.
- Cô nói thêm: “Tôi là một cô gái trẻ vô tội với bao hy vọng và ước mơ. Tôi có cha mẹ đang chờ đợi tôi. Một gia đình mà mỗi đêm, với nỗi sợ hãi mất tôi, đã biến đêm đen thành buổi sáng”.
Mối lo ngại ngày càng tăng từ cộng đồng quốc tế
Các nhóm nhân quyền báo động rằng giới chức trách Iran đang ngày càng lạm dụng hình phạt tử hình để gieo rắc nỗi sợ hãi và đàn áp những tiếng nói bất đồng.
- Theo tổ chức Iran Human Rights (IHRNGO) có trụ sở tại Oslo, hơn 600 vụ hành quyết đã được thi hành trong năm nay.
- Mahmood Amiry-Moghaddam, giám đốc IHRNGO, nhận định rằng vụ việc của Amini nên được xem là một sự báo động nghiêm trọng. Việc kết án tử hình một phụ nữ trẻ vì những gì cô đăng trên mạng xã hội có nguy cơ bình thường hóa việc áp dụng án tử hình đối với các biểu đạt ôn hòa.
- Ông nhấn mạnh rằng nhà cầm quyền Iran đang thử nghiệm sự dung thứ của cộng đồng quốc tế, và nếu thế giới không hồi âm mạnh mẽ ngay lúc này, những trường hợp như vậy có thể trở nên phổ biến hơn rất nhiều.
Sự việc này diễn ra trong thời điểm các nhà lập pháp Iran đang tìm cách hình sự hóa việc liên lạc với tất cả các phương tiện truyền thông ngoại quốc. Elnaz, 24 tuổi, một người từng tham gia biểu tình, chia sẻ nỗi sợ hãi tột cùng về sự giám sát: “Tôi bị bắt mặc dù tài khoản mạng xã hội của tôi ở chế độ riêng tư… Bọn họ có thể giết chúng tôi ngay cả khi chúng tôi không đăng bất cứ điều gì”.
Sự lan tỏa và phản ứng trên các nền tảng truyền thông
Việc xác minh qua công cụ tìm kiếm cho thấy thông tin về Najmeh Amini đã được nhiều hãng thông tấn quốc tế, Liên Hợp Quốc, cùng các tổ chức như Humanists UK và Hengaw xác nhận. Rất nhiều cư dân mạng đã phản đối án phạt vô lý này và lo lắng sâu sắc về quyền tự do cơ bản của con người. Liệu một lời nói hay một bài đăng có đáng bị đánh đổi bằng một sinh mạng?
Án tử hình của Amini hiện chưa phải là phán quyết cuối cùng và vẫn có thể được kháng cáo lên tòa án tối cao Iran. Dù các vụ hành quyết tại quốc gia này đã tăng vọt lên mức cao nhất trong ba thập kỷ qua, án tử hình vì tội báng bổ liên quan đến mạng xã hội vẫn tương đối hiếm, với trường hợp gần nhất được ghi nhận vào ngày 8 tháng 5 năm 2023.
Nguồn tham khảo:
- The Guardian: https://www.theguardian.com/global-development/2026/oct/14/najmeh-amini-blasphemy-death-sentence-insulting-prophet
- Hengaw Human Rights Organization: https://hengaw.net/en/news/2026/09/article-143
- Liên Hợp Quốc (UN updates via Diar Official): https://diarofficial.com/p/354/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C-%DB%B2%DB%B3?lang=en
