ALLISON AUBREY
Có lẽ nhiều người trong chúng ta đã từng làm đi làm xét nghiệm để đo mức cholesterol, vì khi đi khám sức khỏe định kỳ, bác sĩ thường cho thử máu để đo các chỉ số quen thuộc như cholesterol toàn phần, LDL — thường được gọi là cholesterol “xấu,” và HDL — loại cholesterol “tốt.”
Nhưng gần đây, các chuyên gia tim mạch Hoa Kỳ đang nhắc đến một xét nghiệm khác mà rất nhiều người chưa từng nghe qua. Xét nghiệm này có tên là lipoprotein(a), hay viết tắt là Lp(a).
Theo các hướng dẫn mới được công bố vào tháng Ba, 2026 bởi Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ, tất cả người trưởng thành nên làm xét nghiệm lipoprotein(a) ít nhất một lần trong đời.
Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cách các bác sĩ đánh giá nguy cơ bệnh tim.
Vì sao cần thêm một xét nghiệm nữa?
Trong nhiều năm, khi nói đến nguy cơ bệnh tim, các bác sĩ thường tập trung vào cholesterol LDL. Nếu LDL cao, nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ cũng tăng theo.
Cách hiểu này vẫn đúng. Nhưng theo các nhà nghiên cứu, LDL không phải là toàn bộ câu chuyện.
Bác sĩ Roger Blumenthal, chuyên gia tim mạch tại Đại học Johns Hopkins, cho biết các dữ liệu khoa học hiện nay cho thấy nhiều yếu tố khác cũng góp phần vào nguy cơ tim mạch.
Ông nói: “Chúng ta biết rằng hơn tám mươi phần trăm các trường hợp bệnh tim mạch có thể phòng ngừa được. Và cholesterol LDL cao là một yếu tố quan trọng. Nhưng chỉ nhìn vào LDL thôi thì chưa đủ để hiểu đầy đủ nguy cơ của một người.”
Nói cách khác, có những người có mức LDL không quá cao nhưng vẫn bị nhồi máu cơ tim.
Một trong những lời giải thích có thể nằm ở lipoprotein(a).
Lipoprotein(a) là gì?
Lipoprotein(a) là một loại hạt mang cholesterol trong máu. Nó khá giống LDL, nhưng có thêm một thành phần protein đặc biệt.
Điều quan trọng là mức lipoprotein(a) trong cơ thể phần lớn do di truyền quyết định.
Điều đó có nghĩa là:
- bạn không thể thay đổi nhiều bằng chế độ ăn uống,
- cũng không thể giảm đáng kể bằng tập thể dục,
- và mức của nó thường ổn định suốt đời.
Chính vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị chỉ cần xét nghiệm một lần là đủ.
Nếu kết quả cho thấy mức lipoprotein(a) cao, người đó có thể mang nguy cơ di truyền về bệnh tim mạch, bao gồm:
- nhồi máu cơ tim
- đột quỵ
- bệnh động mạch vành
Nhận biết nguy cơ này sớm giúp bác sĩ theo dõi và điều trị một cách chủ động hơn.
Một xét nghiệm đơn giản
Tin tốt là xét nghiệm lipoprotein(a) không phải là một thủ thuật phức tạp.
Đó chỉ là một xét nghiệm máu thông thường, giống như những xét nghiệm cholesterol khác.
Ngày càng nhiều bác sĩ gia đình và phòng khám đã bắt đầu đưa xét nghiệm này vào chương trình chăm sóc phòng ngừa.
Các chuyên gia cho rằng thời điểm lý tưởng để làm xét nghiệm là khi còn trẻ, vì khi đó người ta còn nhiều thời gian để điều chỉnh lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác.
Không chỉ xét nghiệm máu
Ngoài lipoprotein(a), các hướng dẫn mới cũng khuyến nghị bác sĩ sử dụng nhiều công cụ hơn để đánh giá nguy cơ tim mạch.
Một trong những công cụ đó là chụp điểm vôi hóa động mạch vành (coronary calcium scoring).
Đây là một loại chụp scan không xâm lấn, giúp đo lượng mảng vôi hóa tích tụ trong động mạch tim.
Nếu lượng vôi hóa cao, điều đó cho thấy các động mạch có thể đã bắt đầu bị xơ vữa.
Các bác sĩ cũng được khuyến khích sử dụng một công cụ đánh giá nguy cơ mới mang tên PREVENT.
Công cụ này giúp ước tính nguy cơ bệnh tim trong mười năm và ba mươi năm, từ đó giúp bác sĩ và bệnh nhân quyết định khi nào nên bắt đầu điều trị bằng thuốc.
Thuốc statin vẫn đóng vai trò quan trọng
Khi nói đến điều trị cholesterol cao, statin vẫn là nhóm thuốc được dùng nhiều nhất.
Statin có tác dụng giảm cholesterol LDL và đã được chứng minh là giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Theo các hướng dẫn mới, bác sĩ có thể cân nhắc dùng statin sớm hơn, ngay cả khi nguy cơ hiện tại của bệnh nhân chưa quá cao, nếu nguy cơ suốt đời cho thấy điều đó cần thiết.
Bác sĩ Steven Nissen, chuyên gia tim mạch tại Cleveland Clinic, cho rằng đây là một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về phòng ngừa bệnh tim.
Ông nói: “Điều quan trọng không chỉ là nguy cơ trong vài năm tới. Điều quan trọng là nguy cơ trong suốt cuộc đời.”
Một yếu tố khiến việc điều trị trở nên dễ dàng hơn là statin hiện nay khá rẻ.
Vì nhiều loại đã có dạng thuốc generic, chi phí chỉ vài đô la mỗi tháng.
Một vấn đề rất phổ biến
Tại Hoa Kỳ, khoảng một phần tư người trưởng thành có mức cholesterol LDL cao.
Điều đó có nghĩa là hàng chục triệu người đang mang nguy cơ cao đối với bệnh tim mạch.
Các chuyên gia dự đoán rằng với những hướng dẫn mới, sẽ có nhiều người được điều trị sớm hơn.
Mục tiêu là ngăn ngừa các biến cố tim mạch trước khi chúng xảy ra.
Nếu cách tiếp cận phòng ngừa sớm này được áp dụng rộng rãi, số ca nhồi máu cơ tim và đột quỵ có thể giảm đáng kể.
Nhưng thuốc không phải là tất cả
Dù có nhiều xét nghiệm mới và nhiều loại thuốc hiệu quả, các chuyên gia vẫn nhấn mạnh rằng nền tảng của sức khỏe tim mạch vẫn nằm ở lối sống hằng ngày.
Điều đó bao gồm:
- vận động thể chất thường xuyên
- tránh hút thuốc
- ngủ đủ giấc
- duy trì chế độ ăn lành mạnh
Bác sĩ Leslie Cho, chuyên gia tim mạch phòng ngừa tại Cleveland Clinic, nói rất đơn giản:
“Nền tảng của việc phòng ngừa bệnh tim vẫn là ăn uống lành mạnh và vận động.”
Những xét nghiệm mới như lipoprotein(a) có thể giúp bác sĩ nhìn rõ nguy cơ hơn, nhưng chính những thói quen hằng ngày mới là điều quyết định sức khỏe tim mạch trong lâu dài.
Các hướng dẫn mới này đã được công bố trên hai tạp chí y khoa Circulation và Journal of the American College of Cardiology, và dự kiến sẽ ảnh hưởng đến cách các bác sĩ tầm soát và phòng ngừa bệnh tim cho hàng triệu người trong những năm tới.
Nguồn: NPR
Similar articles:https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/doi-song/suc-khoe/
