YẾN TUYẾT
Trong đời sống thường ngày, một số nhỏ trong chúng ta có cơ hội tiếp xúc với những người vị tha trong nhiều trường hợp khác nhau. Những người này sống một cách biết nghĩ đến người khác do tình thương của họ với tha nhân hay người ruột thịt.
Tôi là một trong số những người may mắn được biết khá nhiều về nhóm người đặt sư hy sinh ở một chỗ đứng đặc biệt trong đời.
Trong 30 năm làm việc cho các cơ quan tư nhân vô vụ lợi từ Hội Hiến Tuỷ A 3M-Asian For Miracle Marrow Match, bước qua Children Home Society of California là cơ quan Giới thiệu và huấn luyện người giữ trẻ, và sau cùng là Cố Vấn về Medicare cho HICAP thuộc Council On Aging of Southern California, tôi có dịp quan sát và ghi nhận sự dấn thân phục vụ xã hội vô điều kiện của những thiện nguyện viên trong các dịch vụ giúp trẻ em, người bệnh và người già.
Và dĩ nhiên thiện nguyện viên là những người làm việc không lương.
Trong đời sống riêng thì tôi chưa bao giờ có một kinh nghiệm nào về việc chăm sóc người già hay người bệnh. Ngay cả chăm sóc cha mẹ hay người thân trong gia đình, tôi cũng chưa từng trải qua.
Chỉ ba năm sau tháng 4/75, ba tôi qua đời vì bệnh bao tử khi ông 73 tuổi nhưng lúc đó tôi đang ở xa gia đình nên không có mặt bên cạnh để được chăm sóc ông cụ những năm tháng cuối đời. Còn phần mẹ tôi sau khi qua Mỹ được 10 năm, sống đến 90 tuổi và rất khỏe mạnh. Nhưng cho đến khi bà ra đi, tôi cũng không có dịp lo cho mẹ nhiều vì bà cụ sống với cô em út ở San Diego.
Rồi khi người bạn đời của tôi từ giã đời sống một cách bất ngờ và trước đó, anh chưa một ngày phải nằm bệnh viện nên tôi cũng không hề phải chăm sóc.
Cho đến khi bà chị thứ tư hơn 80 tuổi, từ tiểu bang Massachusetts về Cali để trốn mùa Đông lạnh lẽo và tạm sống với tôi trong hơn hai tháng, tôi mới có dịp trải nghiệm những sinh hoạt thật đặc biệt và khó khăn mà nhiều người trong cộng đồng chúng ta đang phải gánh vác.
Đó là việc chăm sóc cho người già, không có được sức khỏe bình thường.
Nhờ bị thử thách, dù chỉ trong một thời gian ngắn, tôi thấy mình thông cảm hơn và ngưỡng mộ lòng can đảm và sự kiên nhẫn bền bỉ của những người chăm sóc thân nhân khi họ có thể thực hiện công việc tế nhị, đòi hỏi sư chịu đựng về tâm lý và thể chất này trong một thời gian dài nhiều năm trời.
Nhất là trong thời gian gần đây, tôi chứng kiến hai, ba người bạn gái trên 70 phải chăm sóc các ông chồng trên 80 tuổi.
Ngoài ra, đôi khi được mời đến tham dự các buổi họp mặt hàng tháng của những người chăm sóc do cơ quan OC Caregiver Resources tổ chức, tôi biết trong số đó, có những ông bà, cô, chú chăm sóc chồng, vợ hay cha,mẹ kéo dài đến những 15 hay 20 năm!
Tôi đọc được tài liệu về một cuộc tìm hiểu vào năm 2025 của cơ quan National Alliance for Caregiving (NAC) và kinh ngạc khi biết rằng ở Hoa Kỳ hiện nay có khoảng 63 triệu người Mỹ đang săn sóc và nuôi dưỡng những người thân bị tật nguyền bẩm sinh, bệnh kinh niên hay lớn tuổi trong gia đình.
Hơn 60% trong số người săn sóc này là phụ nữ.
Có một số lớn những người chăm sóc ở trong nhóm được gọi là “thế hệ bánh mì kẹp ” (the sandwich generation) khi họ bị giằng co giữa bổn phận đối với cha mẹ già và trách nhiệm đối với những đứa con còn nhỏ.
Hơn 26% những người săn sóc vẫn đi làm việc và phần lớn những phụ nữ, trong số đó có con dưới 18 tuổi.
Tôi còn tìm thấy một bài báo của ký giả Claire Berman trên tờ Parade trình bày các sự kiện xảy ra chung quanh vấn đề xã hội, liên quan đến những người chăm sóc này qua khía cạnh tình cảm và tâm lý.
Người viết đưa ra câu chuyện của cô Debra ở Cable, Illinois.
Mẹ của cô là bà Jeanette bị chứng tim đột quỵ khi đến thăm cô năm năm trước đây . Bà quá yếu để trở về lại Coos Bay, Oregon nên quyết định ở lại sống với Debra và càng ngày bà càng trở nên yếu hơn.
Cô Debra là một người mẹ trẻ độc thân và trước đây, luôn bận rộn với công việc làm của một người y tá và nuôi dưỡng cùng lúc nuôi dạy đứa con trai 12 tuổi, vốn đang bị chứng bệnh tự kỷ (autism). Nay cô lại còn phải cưu mang và săn sóc mẹ già.
Cô Debra nói: “Tôi cố gắng hoàn thành đủ thứ công việc: từ chuyện học hành của con, tình trạng sức khỏe của mẹ với những lần hẹn bác sĩ và việc làm của riêng mình. Ngày nào về đến nhà lúc bảy giờ tối là tôi phải lo cơm nước cho cả nhà, giúp con làm bài tập, rồi dọn dẹp nhà cửa. Tôi không có thì giờ đưa mẹ mình đi đâu chơi cả vì ở ngoại ô thành phố, thêm vào đó, bà cũng quá yếu nên không muốn làm gì nữa. Có những đêm, tôi đã khóc một mình vì cảm thấy mình quay vòng vòng không biết phải làm gì và nhờ ai giúp đỡ.”
Còn bà Barbara ở Los Angeles thì nói rằng đời sống và sinh hoạt hàng ngày của bà hoàn toàn đổi khác khi chồng bà bị bệnh ung thư óc.
Bà phải bỏ việc để có thể chăm sóc cho chồng toàn thời gian và sống trong sư eo hẹp về tài chính.
Có những lúc quá căng thẳng, bà Barbara phải đến gặp bác sĩ tâm lý để tìm sư giúp đỡ lấy lại quân bình tinh thần cho đời sống đột nhiên bị đảo lộn cùng cực của mình.
Khi tìm hiểu về hiện tượng tâm lý và thể lý của những người săn sóc nói trên, nhà tâm lý học Richard Schultz ở University of Pittsburgh Medical School ghi nhận sự căng thẳng, lo âu và cả ý tưởng chết chóc xảy ra trong nhóm người này.
Trong khi đó, giáo sư Robert Butler dạy môn lão khoa (geriatrics) ở Mount Sinai School of Medicine, New York thì cho biết:
Những người tình nguyện hay dính líu đến công việc săn sóc cha mẹ hoặc người phối ngẫu bị bệnh tật thường phải tự mình lo liệu mọi thứ, và dĩ nhiên họ phải chịu những thiệt hại.
“Sự nguy hiểm dĩ nhiên xảy ra khi bạn quá kiệt sức, bị căng thẳng và xuống tinh thần vì bổn phận và trách nhiệm thì chính bạn có thể trở thành bệnh nhân.”
Các bác sĩ nói trên khuyện những người chăm sóc người thân bị bệnh nên tìm đến các cơ quan có nhóm hỗ trợ tinh thần cho những người chăm sóc ở cùng hoàn cảnh như bà Barbara ngay tại địa phương mình cư ngụ.
Qua đó, họ có thể học hỏi và áp dụng được những hướng dẫn thiết thực để tìm được một cuộc sống thỏai mái và dễ chịu hơn, nhờ đó họ có thể mạnh mẽ trở lại để tiếp tục chăm sóc người thân.
Riêng trong cộng đồng Việt Nam ở quận Cam, cơ quan Orange Caregiver Resources Center, một tổ chức tư nhận vô vụ lợi được bảo trợ bởi bệnh viện St. Jude và có văn phòng đặt tại thành phố Fullerton, quận Cam có chương trình giúp đỡ nhắm vào việc hỗ trợ các người chăm sóc này.
Tôi đã có dịp gặp gỡ và làm việc chung với cô Pauline Lê là cố vấn tâm lý gia đình của OC Caregiver Resources.
Pauline Lê làm việc cho cơ quan OC Caregiver Resources gần 25 năm. Công việc của cô là cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho những người chăm sóc các người lớn bị bệnh tâm thần, hay những người già trên 60 tuổi bị bệnh kinh niên.
Pauline thường tổ chức những buổi họp mặt hay đi du ngoạn, giải trí ngõ hầu giúp cho các người chăm sóc bệnh nhân có được thời gian nghỉ ngơi để tâm hồn họ thư giãn hơn sau khi đã phải hy sinh và kiên nhẫn chăm sóc cho người thân của họ ngày này qua tháng nọ.
Phần lớn các người chăm sóc này là phụ nữ như vợ lo cho chồng hay con gái lo cho cha, mẹ ; thế nhưng trong số này cũng có một số ít các ông lo lắng săn sóc vợ mình.
Nhóm người chăm sóc này rất hiếm khi có được ngày vui hay giờ phút thoải mái để làm được một việc gì mà họ thích cho chính cá nhân mình. Hơn ai hết, Pauline là người thông cảm nhu cầu này của các người nuôi bệnh ấy.
Cô cho rằng họ vẫn thiếu sự hỗ trợ của gia đình và xã hội.
Thí dụ như một người con gái, hoặc lớn tuổi nhất hoặc nhỏ tuổi nhất còn độc thân trong gia đình thường bị những anh chị em giao cho bổn phận và trách nhiệm phải một mình chăm sóc cho cha hay mẹ.
Vì chữ hiếu, tuổi xuân của họ bị chôn vùi theo thời gian vì không hề có dịp gặp gỡ ai hay có cơ hội lập gia đình.
Pauline nói rằng thống kê cho biết có đến 68% những người nuôi bệnh bị lâm vào tình trạng xuống tinh thần- Depression- bởi vì khi bị căng thẳng hay buồn khổ và mệt mỏi, họ không biết tâm sự và than thở với ai cả.
Do đó, công việc của cô hiện nay tại OC Caregiver Resources Center là hỗ trợ những người này qua nhiều sinh hoạt khác nhau gồm có những buổi cố vấn cá nhân hay từng nhóm và các sinh hoạt có tính cách thư giãn về tinh thần khác.
Đối với Pauline Lê thì nghề nghiệp hiện tại của cô giản dị và dễ dàng hơn rất nhiều so với những kinh nghiệm có được từ hai cơ quan trước nhắm vào việc bảo vệ và tranh đấu cho những phụ nữ bị ngược đãi.
Pauline đã tạo được một nhóm hỗ trợ gồm một số thiện nguyện viên là những chuyên viên làm việc trong ngành Tâm lý trị liệu (Mental Health) để giúp đỡ nhóm người chăm sóc tại gia này.
Phải công nhận nhờ được sống trong một đất nước văn minh như Hoa Kỳ, nhiều người trong chúng ta được hưởng nhiều phúc lợi y tế và xã hội mà Chương trình chăm sóc tại gia (In Home Supportive Services) là một.
Ngay cả khi chăm sóc người thân trong gia đình, thân nhân của họ vẫn được trả lương qua chương trình IHSS vì chính phủ nghĩ rằng nhiều người phải bỏ việc làm để chăm sóc cho người thân của họ toàn thời gian. Những người đó cần một sự hỗ trợ về tài chánh để có thể chú tâm thực hiện công việc chăm sóc rất khó khăn này.
Qua những hiểu biết khi sinh hoạt với chương trình hỗ trợ người chăm sóc của OC Caregiver Resources, tôi thấy rằng những người cung cấp dịch vụ chăm sóc người già cần phải trang bị cho mình những hiểu biết về tâm lý để đối phó về những thái độ hay lời nói mà người lớn tuổi bị bệnh không kiểm soát được. Hay chấp nhận những thói quen mà họ không muốn từ bỏ.
Nhất là đối với những người đang bị bệnh mất trí nhớ Dementia hay Alzheimer. Căn bệnh đang xuất hiện trong nhiều gia đình Việt Nam.
Nếu không tự học hỏi phương cách, trau dồi kiến thức hay không được huấn luyện, khi chăm sóc người già chúng ta có thể bị dẫn đến tình trạng ngược đãi hay hành hạ những người yếu đuối này.
“Sống cho người khác” là cái tên mà tôi muốn được gọi sinh hoạt cao thượng của nhóm người Chăm sóc thân nhân, dù việc làm này đến từ sự tình nguyện vì lo cho người thân trong gia đình, hay được thuệ mướn để làm công việc chăm sóc khó khăn này.
Và tôi cho rằng trên hết mọi điều, công việc ấy phải xuất phát từ lòng yêu thương và sư hy sinh vô bờ của họ , cho nên tôi muốn được gửi tặng các người đang chăm sóc thân nhân bị bệnh hay già yếu những đóa hoa hồng đỏ tuyệt đẹp của mùa xuân, với lòng ngưỡng mộ.
