TRẦN NHẬT VY
Đây là tựa một loạt bài báo của ông Lê Hoằng Mưu đăng trên Lục Tỉnh Tân Văn. Trước thái độ hung hãn, hỗn hào và cưỡng từ đoạt lý của CLB, ông Lê Hoằng Mưu đã viết một loạt bài về ông Nguyễn Háo Vĩnh. Và ngay sau đó, ông Vĩnh đã tự bạch về tiểu sử của ông qua bài Hốt Tất Liệt về đây, Lê Hoằng Mưu đăng trên Công Luận Báo ngày 26-10-1923. Qua bài tự bạch này, chúng ta biết thêm nhiều điều về ông Nguyễn Háo Vĩnh, những điều mà một số nhà nghiên cứu ở thế kỷ XXI đã viết… trật lất!
Trước tiên, hãy đọc qua một số đoạn viết về ông trên các trang mạng internet cũng như trên báo chí trong nước vào hai thập niên đầu thế kỷ XXI.
Trên tờ tạp chí Xưa & Nay, một tạp chí khá uy tín về các vấn đề lịch sử, số 246 tháng Mười 2005, được trang Nghiên cứu sử địa An Giang đăng nguyên văn lại (https://sites.google.com/site/vhlsangiang/nghien-cuu-an-giang/lich-su/nguyenhaovinh-chiensiphongtraodhongdumiennam) , nhà nghiên cứu Phan Lương Minh viết có những đoạn sau:
(…) Nguyễn Háo Vĩnh sinh ngày 19/2/1893 tại làng Bình Đức, Long Xuyên. Thân phụ ông là Nguyễn Háo Văn, người đứng đầu tiểu ban thường vụ thường có mặt tại Minh Tân khách sạn ở Mỹ Tho, có nhiệm vụ bàn bạc, giải quyết các việc hàng ngày; ông Trần Chánh Chiếu thỉnh thoảng cũng tham dự vào tiểu ban này (….) Phong trào Đông Du bắt đầu ở miền Nam với người đầu tiên được Hội Minh Tân cử đi học là Nguyễn Háo Vĩnh – một thanh niên nhanh nhẹn, hoạt bát, lại có óc tiến bộ luôn tỏ ra bất khuất trước thực dân. Vào năm 1905 Nguyễn Háo Vĩnh cầm đầu phái đoàn sinh viên của Minh Tân công nghệ sang Nhật du học (…) Đến năm 1916, ông Nguyễn Háo Vĩnh bị bắt tại Hong Kong và bị giao lại cho chính quyền thực dân tại Nam kỳ rồi bị toà án của thực dân Pháp tại Sài Gòn kết án tử hình, nhưng sau đó được Tổng thống Pháp ân xá. Ông về ở với thân phụ là Nguyễn Háo Văn ở Cần Thơ. Rồi vào năm 1922 hay 1923 nhờ thanh tra Chánh trị sự vụ tại Phủ Toàn quyền Louis Marty đỡ đầu, ông trở về Sài Gòn làm báo và làm chủ nhà in mà không còn hoạt động chính trị nữa (….) Ngoài ra, ông cũng là chủ nhân sáng lập hai tờ báo Hoàn Cầu Tân Văn, và Nam Kỳ Kinh Tế Báo, ký bút hiệu Hốt Tất Liệt. Dưới bút hiệu này, ông đã mở cuộc bút chiến với Lê Hoằng Mưu, chủ bút tờ Lục Tỉnh Tân Văn, khi ông này cho ra đời cuốn tiểu thuyết Hà Hương Phong Nguyệt với bút hiệu là Mộng Huê Lầu.
Hốt Tất Liệt, lên án Hà Hương Phong Nguyệt là một cuốn dâm thơ với những đoạn tả cảnh giao hoan sống sượng và bẩn thỉu, làm tổn thương danh dự của người cầm bút và gieo nọc độc vào đầu óc thanh niên. Mộng Huê Lầu, chỉ ngụy biện để cầm cự cho nó có chừng. Độc giả hưởng ứng làm hậu thuẫn cho Hốt Tất Liệt gây một dư luận mãnh liệt đòi đốt Hà Hương Phong Nguyệt. Thực dân buộc lòng phải chiều theo dư luận quần chúng, ra lệnh tịch thâu Hà Hương Phong Nguyệt, chất thành đống rồi hỏa thiêu (….)”
Bài báo này là bài báo đầu tiên viết sâu về tiểu sử của ông Nguyễn Háo Vĩnh, được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước share lại hoặc trích dẫn một số đoạn. Tuy nhiên vẫn còn có một số chi tiết cần “nghiên cứu thêm.”
- Ông Nguyễn Háo Văn có đúng là “người đứng đầu tiểu ban thường vụ thường có mặt tại Minh Tân khách sạn ở Mỹ Tho, có nhiệm vụ bàn bạc, giải quyết các việc hàng ngày” của Hội Minh Tân không? Bởi thời điểm này ông đang là thông ngôn ở Cần Thơ, làm cách nào mà ông có thể có mặt tại Mỹ Tho để “giải quyết các việc hàng ngày”?
- Có đúng là ông Nguyễn Háo Vĩnh “cầm đầu phái đoàn sinh viên của Minh Tân công nghệ sang Nhật du học”? Ông Vĩnh sanh năm 1893, năm 1905 mới có 12 tuổi. Ở tuổi này liệu ông có đủ tư cách “cầm đầu” một nhóm người đi du học không? Cần chú ý, việc Minh Tân Hội đưa người đi Nhật du học là “lén đi” chớ không phải đi chánh thức. Liệu các bậc cha mẹ trong Hội có dám giao con em mình cho một “ chú em” mới 12 tuổi dẫn ra ngoại quốc không?
- Có đúng là ông Vĩnh “là chủ nhân sáng lập 2 tờ báo Hoàn Cầu Tân Văn, và Nam Kỳ Kinh Tế Báo” không? Hai tờ Hoàn Cầu Tân Văn và Nam Kỳ Kinh Tế Báo được thành lập vào thời điểm nào?
- Xin cho biết thời điểm và địa điểm Hà Hương Phong Nguyệt, bị “chất thành đống rồi hỏa thiêu….?”
- Từ năm 1917 tới năm 1923, ông Nguyễn Háo Vĩnh sống ở đâu? Làm nghề gì?
- Quan hệ giữa ông Nguyễn Háo Vĩnh và Chánh mật thám Louis Marty như thế nào?
Còn tờ tạp chí Doanh Nhân số ra ngày 13/4/2024 trong bài viết Doanh nhân Nguyễn Háo Vĩnh: Người có công trong ngành xuất bản và khai mở dân trí, (https://htv.vn/doanhnhansaigon/doanh-nhan-nguyen-hao-vinh-nguoi-co-cong-trong-nganh-xuat-ban-va-khai-mo-dan-tri-310462.html) có một số đoạn:
(…) Vốn là người có lòng yêu nước nồng nàn và căm ghét chính quyền thực dân Pháp, ở tuổi 12 (tức năm 1905) Nguyễn Háo Vĩnh đã lãnh đạo một phái đoàn sinh viên do Hội Minh Tân đề xuất cử sang du học tại Nhật Bản (….) Đến đầu năm 1909, thực dân Pháp phát hiện được sự liên hệ giữa Trần Chánh Chiếu và phong trào Duy Tân nên đã ra lệnh bắt giữ rất nhiều thành viên Hội Minh Tân, trong đó có gia đình ông.(…)
(….) Cũng trong năm 1913, Nguyễn Háo Vĩnh tốt nghiệp ở Hồng Kông nên có ý định sang Anh cùng Cường Để nhằm mưu bàn việc nước nhưng không thành phải trở lại Hồng Kông. Đến năm 1916, Nguyễn Háo Vĩnh bị bắt tại Hồng Kông khi đang hoạt động cách mạng. Ông bị áp giải về Nam kỳ và bị tòa án thực dân ở Sài Gòn kết án tử hình nhưng may mắn được Tổng thống Pháp ân xá. Ông đoàn tụ với thân phụ và cả hai cùng nhau sinh sống tại Cần Thơ (….) Tuy nhiên, vào khoảng năm 1922 và 1923, Nguyễn Háo Vĩnh [được] Thanh tra Chánh trị sự vụ tại Phủ Toàn quyền Louis Marty đỡ đầu cho về Sài Gòn làm báo và làm chủ nhà in mà không còn hoạt động chính trị nữa. Đây là thời điểm, ông bắt đầu xây dựng sự nghiệp bản thân như một doanh nhân trong ngành xuất bản ở Nam kỳ và đóng vai trò là một nhà báo vận động khai mở dân trí thông qua chữ Quốc ngữ….
Trên trang Chim Việt Cành Nam, trong bài Nguyễn Háo Vĩnh, (http://chimvie3.free.fr/63/dokimtruong_NguyenHaoVinh_063.htm) Đỗ Kim Trương viết:
(…) Sau khi được Tổng thống Pháp ân xá, ông về sống với cha ở Cần Thơ. Vào khoảng năm 1922 – 1923, Nguyễn Háo Vĩnh trở lên Sài Gòn làm báo, ông làm chủ bút các báo Hoàn cầu tân văn, Nam Kỳ kinh tế và chủ Nhà in Xưa Nay.
Trong thời gian làm báo, với bút danh Hốt Tất Liệt, ông đả kích Lê Hoằng Mưu vì viết Hà Hương phong nguyệt trên tuần báo Nam Kỳ kinh tế (….)
Đồng thời với việc đả kích Lê Hoằng Mưu (tức tác giả Mộng Huê Lầu), Nguyễn Háo Vĩnh còn bút chiến với Phạm Quỳnh. Ông cho rằng Thượng Chi đã sử dụng chữ Hán quá nhiều trong văn chương Quốc ngữ (….)”
Huỳnh Ái Tông trên blog của mình cũng viết “Với bút danh Hốt Tất Liệt, trên Nam Kỳ kinh tế báo ông từng bút chiến với Phạm Quỳnh báo Nam Phong, ông cho rằng Phạm Quỳnh đã sử dụng chữ Hán quá nhiều trong văn chương quốc ngữ, và đả kích Lê Hoằng Mưu vì viết “dâm thư” Hà Hương phong nguyệt.”
Trang tự điển mở wikipedia có phần chú thích dưới bài viết về ông Nguyễn Háo Vĩnh “Tiểu thuyết Hà Hương phong nguyệt của Lê Hoằng Mưu được in thành sách, nhưng bị Nguyễn Háo Vĩnh ở báo Nam Kỳ kinh tế công kích dữ dội, cho nên vừa in xong gần 10.000 bản, chưa kịp phát hành thì bị tịch thu và đốt sách.”
Một số tờ báo khác từ năm 2018 trở đi đều có nhiều chi tiết tương tự nhau như: ông Vĩnh sanh năm 1893, bị bắt ở Hong Kong năm 1916, về ở Cần Thơ sau khi tòa xử, chủ báo và chủ bút hai tờ báo Hoàn Cầu và Nam Kỳ Kinh Tế báo, năm 1922 hoặc 1923 lên Sài Gòn mở nhà in, khi làm Chủ bút tờ Nam Kỳ Kinh Tế báo ông công kích tiểu thuyết của Lê Hoằng Mưu khiến chính quyền phải tiêu hủy và đốt 10.000 cuốn Hà Hương Phong Nguyệt đang in…
Đó có phải tất cả đều là sự thật? Trong các bài viết này, có nhiều chi tiết, sự kiện mà chúng tôi không đủ tài liệu để khảo cứu, so sánh nên không dám lạm bàn, mà chỉ bàn đến những chi tiết mà chúng tôi có tài liệu rõ ràng.
Về năm sinh của ông Vĩnh, tất cả các tài liệu nói trên đều ghi ông sinh năm “1893”. Trong khi đó, tại bài viết Hốt Tất Liệt về đây, Lê Hoằng Mưu đăng trong CLB ngày 26-10-1923, ông Vĩnh tự bạch về bản thân như sau: “(…) Nguyễn Háo Vĩnh đã xuất dương hồi 14 tuổi (…) đã đi du lịch khắp Viễn Đông (…) mà nhà nước lầm tưởng rằng có liên can tới vụ trái phá tại thành Hanoi nên xử khiếm diện “biệt xứ chung thân” hồi năm 1913, là Nguyễn Háo Vĩnh đi du học bên nước Ăng Lê thi đỗ tú tài Văn tại đại học Luân Đôn, thi đỗ cử nhân khoa trí tưởng học và khoa quốc sự và ngoại giao tại Clair Market College, là Nguyễn Háo Vĩnh (…) mà Toàn quyền chính phủ Đông Pháp đòi về Hanoi lập tòa “quốc sự” mà xử năm 1917 (…) được tòa quốc sự tha ngay (…)”
Trên Công Luận Báo ngày 11/5/1923, ông Huỳnh Văn Chính, Tổng lý CLB, bạn học của ông Vĩnh viết “Ông Nguyễn Háo Vĩnh xuất dương hồi 14 tuổi đi du học các nước đến 26 tuổi mới về…”
Như tự thuật của ông Vĩnh và lời kể của ông Chính, thì ông Vĩnh “xuất dương hồi 14 tuổi; ở ngoại quốc 12 năm; về nước năm 1917”. Lấy năm trở về nước là 1917 tính ngược lại thì ông “xuất dương” vào năm 1905 và sanh năm 1891 là năm ông đủ 14 tuổi!
Tự thuật của ông Vĩnh cũng thừa nhận “ông bị bắt đưa về Sài Gòn năm 1917” nhưng các bài viết về ông đều ghi năm 1916!?
Điều đáng chú ý là trước năm 1918 hầu như giới làm báo, viết văn ở Sài Gòn không ai biết ông Nguyễn Háo Vĩnh là ai! Đến những tháng cuối năm 1918, những người đọc tạp chí Nam Phong mới biết đến tên ông Nguyễn Háo Vĩnh qua lá thư của ông gửi cho chủ bút tờ báo này và những lời phê bình ông của giới trí thức phía Bắc và Trung kỳ. Nhưng nói là ông Vĩnh “bút chiến” với ông Phạm Quỳnh là nói hơi quá khiến chính ông cũng phải mắc cỡ nếu ông đọc được! Bởi ông chỉ viết một lá thơ khá dài gửi cho “chủ bút Nam Phong” với các nội dung là “phê bình Nam Phong dùng quá nhiều chữ nho; vua Khải Định nói chuyện với học sinh mà phải có người dịch lại và đề nghị tìm chữ quốc ngữ mới để thay thế chữ nho” được đăng trên báo Nam Phong số 16 tháng 10-1918. Những lời lẽ và cách thể hiện của ông Vĩnh “quá gay gắt, có vẻ bề trên” nên đã bị nhiều người phản ứng mạnh trong suốt bốn kỳ báo Nam Phong số 17, 18, 19 và 20! Và ngoài lá thơ này, dù bị nhiều bài phê bình khá nặng nề nhưng ông Vĩnh không có bài viết nào trả lời, nói lại…Vì vậy khó có thể nói là bút chiến! Bút chiến là có nói qua nói lại, có tranh luận phải trái, đúng sai. Đàng này, lá thơ ông Vĩnh đăng trên Nam Phong số 16 và sau đó suốt trong các số tiếp theo là 17, 18, 19 và 20 Nam Phong chỉ đăng những bài phản ứng lại lá thơ của ông Vĩnh; và ông Vĩnh không hề có bài viết nào nói lại! Vậy sao gọi là bút chiến?
Từ năm 1918 tới năm 1923, ông Vĩnh cũng chỉ được nhiều người ở Sài Gòn biết tới như là một “thương nhân,” ông là chủ nhà in Xưa & Nay và là chủ hãng dầu gió và xà bông Háo Vĩnh ở Sài Gòn và hoàn toàn không phải là nhà báo!
Trong thời gian này, ông có viết một số truyện và một cuốn giáo khoa Càn khôn lý học sơ giải, còn gọi là Cách vật trí tri, được Hội khuyến học Nam kỳ tặng thưởng vào năm 1922.
Thiển ý, suốt thời gian từ 1917 đến 1923, ông Vĩnh ở Sài Gòn chớ không ở Cần Thơ vì việc kinh doanh nhà in và hãng xà bông khó có thể ở xa như vậy để điều khiển. Và thời điểm này ông cũng “không sáng lập tờ báo nào” như các tài liệu nêu trên! Về báo Hoàn Cầu, chúng tôi không có tài liệu để xác định ai là chủ nhân. Riêng tờ Nam Kỳ Kinh Tế Báo thì được biết báo ra đời vào năm 1920 và giám đốc là ông Nguyễn Văn Thượng. Tòa soạn ở số 81 đường d’Espagne (nay là Lê Thánh Tôn), không thấy nói gì tới ông Vĩnh. Ông Vĩnh bắt đầu làm chủ bút tờ báo này vào cuối năm 1923 đầu năm 1924.
Trong bài gửi độc giả trên Công Luận báo ngày 20/11/1923, ông Vĩnh viết lời chia tay với độc giả Công Luận Báo để về làm việc ở tờ Nam Kỳ Kinh Tế Báo “…Hiện nay thiếu chi chuyện đáng vui, thiếu chi chuyện đáng lo, thiếu chi chuyện đáng giận, song tay tôi qua miệng tôi khớp vì căn bệnh tâm huyết bất đồng, tôi không thể giúp lo, giúp giận cho chư vị, nên tôi phải tạm gác bút CL mà dưỡng chí.
Còn như tờ Nam Kỳ Kinh Tế Báo, bởi thuở giờ thái độ nó còn yếu nhược, mới tái sanh, sức lực chưa đầy đủ, đứng chưa vững, tôi thấy mà thương hại chẳng nỡ bỏ nó chết yểu, nên phải đem cái não yếu nhọc mà làm cho nó vững chơn! Nào tôi yếu mà NKKTB cũng còn yếu, thì tất nhiên không xung khắc. Yếu với yếu thì ắt tâm huyết phải đồng, não tôi yếu tất nhiên tôi được tự do trong tờ báo yếu. Ấy vậy chư vị khán quan xét kỹ hiểu cho.
Sao bằng riêng một biên!”
Trong lá thơ trả lời cho ông Huỳnh Văn Chính đề ngày 3/5/1923, đăng trên Công Luận Báo ngày 11/5/1923, ông Vĩnh viết như sau “Hôm chúa nhựt 30 Avril rồi đây bạn đến chơi nhà tôi và tỏ cho tôi biết rằng bạn sẽ xuất bản tờ Công Luận Báo từ ngày 1er Mai 1923 thì tôi lấy làm mừng rỡ và cầu chúc cho bạn đặng vạn sự như ý. Bạn dạy tôi trong lúc rảnh cho bạn một vài bài đặng đăng và Công Luận Báo chơi thì tôi lấy làm tiếc vì tôi khó thể tuân lời bạn được. Ấy vì từ 6 năm nay tôi về ở đất Nam kỳ tôi hay xa lánh đều thị phi, chẳng dám chơi bời bầu bạn cùng ai cho lắm, sợ sinh ra nhiều chuyện. Tôi đành chôn cái sự học nơi kẹt lòng tôi, chuôi vào chốn thương trường mà đắp đỗi cho qua ngày tháng. Một ngày chí tối bị việc buôn bán ràng buộc nào có dư được mấy lúc rảnh rang đâu mà dám chen lấn vào làng báo. Bởi thế nên tôi quyết lánh xa cái trường ngôn luận, sợ đều công kích mất lòng (…)”.
Qua lá thơ này, cho biết ông Vĩnh không hề liên quan đến làng báo từ năm 1918 đến trước khi nhận ghế chủ bút Công Luận Báo vào tháng Năm 1923. Như vậy, khó có thể nói rằng trong hai năm 1922-1923, ông Vĩnh làm chủ hai tờ báo Hoàn Cầu và Nam Kỳ kinh tế!
Song có lẽ sau lời mời rất “hấp dẫn” này, và cả vì nể tình bạn, ông Vĩnh mới tham gia làm chủ bút báo Công Luận, dù trên măng sét vẫn ghi tên ông Huỳnh Văn Chính, từ tháng Năm 1923 và chủ bút báo Nam Kỳ kinh tế báo từ tháng 12-1923. Và thành công lớn nhất trong nghề báo của ông có lẽ chính là mục Vạn quốc tân văn, một mục chuyên về tin tức và giới thiệu văn hóa thế giới.
Khi làm chủ bút tờ Công Luận, ông Vĩnh mới gây ra trận “bút chiến” đánh chủ bút tờ Lục Tỉnh Tân Văn là ông Lê Hoằng Mưu trong suốt hơn hai tháng cuối năm 1923. Cuộc bút chiến này không chỉ chôn vùi tiểu thuyết ngôn tình quốc ngữ đầu tiên của nước ta vào quá khứ suốt hơn 100 năm, mà còn đánh tan ý chí “sáng tạo cái mới” của lớp em cháu sau đó! Bằng cái nhìn cũ kỹ dưới bình phong bảo vệ “văn hóa truyền thống dân tộc”, dù ông là người đi nhiều, học nhiều ở các nước văn minh, nhưng cách nhìn nhận của ông Vĩnh rất hủ lậu, rất phong kiến khi ông đả kích Hà Hương Phong Nguyệt, đả kích sự sáng tạo mới mẽ, được người đọc đương thời yêu thích. Có lẽ đúng như những gì ông Lê Hoằng Mưu viết về trận bút chiến này trên báo Lục Tỉnh Tân Văn vào ngày 12-7-1926 về vụ văn án này “Dòm thấy trong xứ cứ ôm truyện tàu mà dịch mãi, chưa thấy ai viết bộ tiểu thuyết nào tất cả. Tưởng rằng dầu hay dầu dỡ cũng của mình. Tôi khởi đầu viết bộ Hà Hương phong nguyệt. Hay dỡ tự người xem tôi mô dám biết. Viết ra từ mười năm không ai nói chi. Sau này trong phe viết báo lắm kẻ dòm thấy người ưa đọc sanh lòng ganh gổ, kích bát, mà không nói dở hay gì, chỉ trích đều lả lơi phong nguyệt. Tôi mỉm cười! Cười mấy ông này mang kiếng đen, chưa hề có xem về phong nguyệt của người các nước, còn lả lơi quá mười của tôi. Tôi thầm nghĩ nếu phong hóa vì tiểu thuyết tình tự lả lơi mà ra, thì phong hóa các nước si đồi biết mấy. Thoảng lại, phong hóa nhà Nam si đồi từ chưa có bộ Hà Hương phong nguyệt. Như những là anh lấy em, em lấy anh, chủ nhà mò vợ đầy tớ, đầy tớ đánh chủ nhà, khiến nên gia đình điên đảo, chủ tớ châu mày, chẳng hay phong hóa lễ nghi nhà ấy bởi đâu mà ra, hay bởi Hà Hương phong nguyệt”
Đọc lại những bài báo của ông Vĩnh trong cả hai trận “bút chiến,,nếu có thể gọi được như thế, thì cảm giác “đánh bóng tên tuổi” của ông Vĩnh cứ lởn vởn trong đầu! Năm 1918, trong vụ Thơ ngỏ gửi chủ bút Nam Phong, nếu nói rằng muốn “bảo vệ chữ quốc ngữ” chống “chữ nho” sao ông không nói gì, viết gì khi bị nhiều người tai mắt ở Bắc và Trung kỳ phê phán nặng lời? Trong vụ bút chiến với Lục Tỉnh Tân Văn, những bài viết của ông và đồng nghiệp cùng bạn đọc Công Luận Báo lại a vào “chửi rủa,” “mắng nhiếc” và dùng những lời lẽ rất ư là “chợ búa” chớ không tranh luận bằng lý lẽ? Và Hà Hương Phong Nguyệt, một cuốn tiểu thuyết đã đăng báo từ năm 1912 và in thành sách phát hành rộng rãi từ năm 1914, không thấy Công Luận Báo trích ra được một dòng, một chữ nào cho thấy tính chất “bại hoại gia phong” như ông Vĩnh nói! Trong suốt những năm từ 1917 đến 1923 khi đã về nước, sao ông Vĩnh không “đánh” cuốn sách này mà phải chờ tới năm 1923?
Những sự tôn vinh của người đời sau hóa ra chỉ biết có một nửa sự thật về việc ông “bảo vệ văn hóa dân tộc,” “bảo vệ chữ quốc ngữ!”
Bởi ông “không hề bút chiến với tạp chí Nam Phong,” và chỉ nhân việc “bán không chạy tờ Công Luận Báo” rồi đả kích tờ Lục Tỉnh Tân Văn cùng tác phẩm của ông Lê Hoằng Mưu vì tiểu thuyết của ông Mưu đăng trên báo rất được độc giả ưa thích.
Ngày xưa, chức danh Tổng lý một tờ báo thường là người bỏ tiền ra “mướn măng sét tờ báo.” Nhiều chủ báo không biết làm báo, họ chỉ đứng tên là chủ nhiệm hoặc giám đốc, nhẹ thì mướn chủ bút thực hiện nội dung, còn nặng hơn là cho ai đó mướn và thực hiện nguyên tờ báo từ nội dung đến quảng cáo, lời ăn lỗ chịu! Vì vậy, khi tờ báo bán không được, bị độc giả chê thì người bỏ tiền làm báo lỗ chỏng gọng! Khi ông Vĩnh làm chủ bút tờ Công Luận, ông Chính là bạn ông làm Tổng lý tức là người bỏ tiền ra làm báo, mà báo bán không được thì … “nổi điên lên” là chuyện bình thường!
Một nửa sự thật không bao giờ là sự thật cả! Và dù tỏ ra “ghét Tàu” nhưng chính ông lại dùng cách rất Tàu là “đánh người nổi tiếng nhứt” để rồi dù ăn hay thua, thắng hay bại gì mình cũng nổi tiếng!
Song ông Vĩnh được gì và văn hóa Việt Nam được gì sau cuộc chiến ấy? Bản thân ông ngay sau cuộc chiến đã “phải rời” tờ báo mà ông từng quyết liệt bảo vệ, để rồi tên tuổi ông trong nghề báo chìm khuất trong lịch sử! Còn di chứng cuộc chiến để lại cho đời sau thì rất khủng khiếp! Đó là việc “sợ nói thật,” “sợ viết sự thật”, “sợ nói sự thật”…! Khi sự thật bị vùi dập, những điều mới mẻ sẽ bị chặn lại bằng bức bình phong “truyền thống,”“bảo vệ văn hóa dân tộc”… thì sự sáng tạo bị bế tắc. Theo sự tiến hóa của xã hội, truyền thống vẫn còn đó và lần lần được bổ sung; còn văn hóa thì phải luôn cập nhật theo sự phát triển của đời sống nếu muốn tiến bộ. Ngày nay, một người đàn ông để tóc rồi bới một “củ nừng, củ tỏi” sau ót như ngày xưa thì…coi không được! Ngày nay, đi đường “đi kiệu,” “cưỡi ngựa”…giống như ngày xưa ắt hẳn…! Nếu không được cập nhật thì nền văn hóa ấy sẽ bị đẩy lui về quá khứ! Vậy mà vẫn còn người mượn cái bình phong ấy mà vùi dập những cái mới khiến người Việt cứ mãi lùi lũi đi theo sau cuộc tiến hóa của thế giới!
Nhân đây, có thể viết lại tiểu sử của ông như sau: Nguyễn Háo Vĩnh 1891-1941, bút danh Hốt Tất Liệt, người gốc Biên Hòa, được Hội Minh Tân đưa đi xuất dương du học ở Nhựt Bổn, Hương Cảng và Anh quốc từ năm 1905 lúc 14 tuổi. Năm 1917, sau 12 năm học ở ngoại quốc, bị bắt đưa về Sài Gòn xử vì bị nghi làm cách mạng, song được tha bổng. Năm 1918, ông gây sự với tạp chí Nam Phong. Tử năm 1918 ông mở hãng dầu Háo Vĩnh và lập nhà in Xưa & Nay ở Sài gòn. Tháng 5-1923, qua lời mời của bạn học cũ là ông Huỳnh Văn Chính, ông tham gia cộng tác với Công Luận Báo. Tháng 8-1923, ông cùng ông Huỳnh Văn Chính và Cao Hải Để vì việc cạnh tranh phát hành báo nên gây ra trận bút chiến với chủ bút báo Lục Tỉnh Tân Văn là Lê Hoằng Mưu cùng tiểu thuyết ngôn tình đầu tay của ông Mưu là Hà Hương Phong Nguyệt. Vì để tránh cho thiên hạ chê cười làng báo, các chủ báo và Hội báo chương Nam kỳ vào tháng Mười Một năm 1923 đã dàn xếp êm bằng cách tiêu hủy 750 cuốn Hà Hương Phong Nguyệt, một tác phẩm được đăng báo từ năm 1912 và in thành sách năm 1914; loại ông Vĩnh ra khỏi tờ Công Luận Báo, hạ cấp ông Huỳnh Văn Chính. Sau đó, vào đầu tháng Mười Hai năm 1923, ông Vĩnh về cộng tác với Nam Kỳ Kinh Tế Báo.”
(còn tiếp)
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/q-to-z/tran-nhat-vy/
