Mỗi khi các hãng công nghệ AI xây thêm trung tâm dữ liệu và tăng nhu cầu điện, hãng điện phải nâng cấp hệ thống truyền tải — và chi phí đó lại được chia đều lên toàn bộ khách hàng. Ba dự luật tại Sacramento muốn thay đổi điều đó. Nghị viện California phải bỏ phiếu trước cuối ngày thứ Hai 31/8/2026.
Quý vị có bao giờ thắc mắc tại sao giá điện cứ tăng dần mỗi năm? Một phần câu trả lời có thể nằm ở một loại cơ sở hạ tầng mà nhiều người chưa từng nghe tên: trung tâm dữ liệu, hay còn gọi là data center.
Trung tâm dữ liệu là những tòa nhà khổng lồ chứa hàng chục ngàn máy chủ — những chiếc máy tính công suất lớn chạy liên tục ngày đêm. Mỗi khi quý vị hỏi chatbot một câu, xem video trên mạng, nhắn tin qua app, hay chuyển tiền bằng điện thoại, yêu cầu đó được gửi đến một trung tâm dữ liệu ở đâu đó để giải quyết. Và những máy chủ đó ngốn điện rất nhiều.
Với làn sóng trí tuệ nhân tạo — AI — bùng nổ trong vài năm qua, các hãng công nghệ như Google, Amazon, Meta đang xây thêm trung tâm dữ liệu khắp California với tốc độ chưa từng thấy. Cơ quan vận hành lưới điện của tiểu bang ước tính nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu sẽ tăng thêm một lượng tương đương với mức tiêu thụ của hàng triệu hộ gia đình vào năm 2030.
Ai đang trả tiền cho hạ tầng điện của AI?
Muốn cung cấp đủ điện cho những trung tâm dữ liệu khổng lồ này, hãng điện phải kéo thêm đường dây, xây thêm trạm biến áp, nâng cấp toàn bộ hệ thống truyền tải. Đó là những công trình tốn hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đô la.
Vấn đề là: theo quy định hiện hành của California, khoản chi phí hạ tầng đó không do các hãng công nghệ trả. Nó được cộng vào chi phí vận hành chung của hãng điện, rồi chia đều lên toàn bộ khách hàng qua hóa đơn điện hàng tháng.
Nói đơn giản hơn: Google xây một trung tâm dữ liệu mới ở California, hãng điện phải nâng cấp lưới để cung cấp đủ điện — nhưng tiền nâng cấp đó lại được tính vào hóa đơn của tiệm nail ở Westminster, nhà hàng ở Garden Grove, và các hộ gia đình khắp tiểu bang. Những người này không dùng dịch vụ AI nhiều hơn, nhưng vẫn góp tiền xây hạ tầng cho AI.
Ba dự luật muốn đổi điều đó
Ba dự luật đang được xem xét tại Nghị viện California — gọi theo số hiệu là SB 1168, SB 886 và AB 2383 (SB là dự luật của Thượng viện, AB là dự luật của Hạ viện) — cùng nhắm vào một mục tiêu: buộc các trung tâm dữ liệu tự trả phần chi phí hạ tầng điện do chính họ gây ra, thay vì đổ lên toàn bộ người dùng điện.
SB 1168 giao cho Ủy ban Tiện ích Công cộng California — cơ quan chính phủ tiểu bang có nhiệm vụ giám sát và định giá điện nước — lập một hệ thống giá điện riêng cho các trung tâm dữ liệu, với mục tiêu giảm gánh nặng lên hộ gia đình có thu nhập thấp.
SB 886 yêu cầu biểu giá riêng này phải có hiệu lực trước ngày 1/7/2027. Quan trọng hơn, nếu một trung tâm dữ liệu đòi hỏi phải nâng cấp đường dây điện, họ phải tự trả toàn bộ chi phí đó — không chia cho ai. Dự luật cũng yêu cầu các hãng này ký hợp đồng dài hạn tối thiểu 10 năm và chịu phí phạt nếu rút ra sớm.
AB 2383 xếp các trung tâm dữ liệu vào một nhóm khách hàng riêng biệt với biểu giá riêng, có hiệu lực trước ngày 1 tháng 1 năm 2028. Chi phí phát sinh từ nhóm này không được phép tính vào hóa đơn của các nhóm khách hàng khác.
Cần nói thẳng một giới hạn của các dự luật này: chúng ngăn chi phí mới đổ lên người dùng điện trong tương lai, chứ không có tác dụng cắt hóa đơn điện hiện tại. Chưa có con số chính thức nào về mức thay đổi cụ thể trên từng hóa đơn nếu các dự luật được thông qua.
Hàng triệu đô-la đổ vào vận động hành lang
Vận động hành lang là hoạt động thuê người đến gặp các nhà lập pháp để thuyết phục họ bỏ phiếu theo hướng có lợi cho mình — và tại California, hoạt động này phải được khai báo công khai. Theo phân tích của CalMatters dựa trên hồ sơ khai báo nửa đầu năm 2026, các hãng điện, công ty công nghệ và các tổ chức đại diện cho họ đã chi hàng triệu đô-la tại Sacramento, với các dự luật về trung tâm dữ liệu là trọng tâm chính.
Hãng điện PG&E — phục vụ miền Bắc California — dẫn đầu về chi tiêu: $2,86 triệu đô-la trong ba tháng từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2026, mức quý cao thứ nhì của hãng kể từ năm 1999. PG&E cho biết khoảng $143,000 trong số đó dành riêng cho các dự luật về trung tâm dữ liệu.
Amazon chi hơn $500,000 nửa đầu năm 2026. Anthropic — công ty Mỹ làm ra chatbot Claude — chi khoảng $90,000, năm đầu tiên hãng này thuê người vận động tại Sacramento. Hai tổ chức đại diện cho nhiều hãng công nghệ lớn — Silicon Valley Leadership Group và Data Center Coalition — cũng chi hơn $160,000 cộng lại.
Một điểm cần lưu ý: theo CalMatters, các hãng như Google, Meta, Microsoft và OpenAI không trực tiếp vận động hành lang về các dự luật này mà hoạt động thông qua các tổ chức đại diện nêu trên. Southern California Edison — hãng điện phục vụ vùng Westminster, Garden Grove và Fountain Valley — cũng có tham gia vận động hành lang.
Phía ủng hộ các dự luật có các nghị sĩ đứng tên và tổ chức TURN (The Utility Reform Network) — một nhóm phi lợi nhuận lâu năm chuyên bảo vệ quyền lợi người trả tiền điện tại California. Matthew Freedman, luật sư cấp cao của TURN, nói với CalMatters: “Các nhóm phản đối mạnh nhất năm nay là đại diện của các trung tâm dữ liệu và công ty công nghệ. Họ là loa phóng thanh của ngành công nghệ.”
“Mức độ lo ngại và nhạy cảm đã lên tận nóc — và đến từ cả hai đảng.” — Thượng nghị sĩ Steve Padilla, nói với CalMatters
Bầu không khí mới tại Sacramento
Đây không phải lần đầu California thử siết quy định về trung tâm dữ liệu. Năm 2025, bốn dự luật tương tự đã chết hoặc bị làm yếu đi sau áp lực vận động hành lang của các hãng công nghệ. Chỉ một bản thành luật — và chỉ yêu cầu cơ quan năng lượng nhà nước công bố một nghiên cứu về tác động môi trường. Thống đốc Gavin Newsom còn phủ quyết một dự luật về công bố lượng nước tiêu thụ, với lý do lo ngại quy định có thể cản trở sự phát triển của AI.
Năm nay, bầu không khí tại Sacramento đã thay đổi rõ rệt. Một khảo sát của Gallup thực hiện tháng Năm năm 2026 cho thấy 7 trong 10 người Mỹ phản đối việc xây trung tâm dữ liệu trong cộng đồng của họ. Một khảo sát riêng của Public Policy Institute of California tháng Bảy cho thấy xu hướng tương tự trong tiểu bang. Hàng trăm thành phố đã thông qua hoặc đang xem xét lệnh cấm xây trung tâm dữ liệu.
“Khi bạn nhìn vào làn sóng phản đối của công chúng — họ không muốn trung tâm dữ liệu ở đây chút nào — và các địa phương đang nói sẽ cấm, thì bạn biết không khí đã thay đổi,” Dân biểu Diane Papan nói với CalMatters. “Năm nay chúng ta đang ở trong một môi trường hoàn toàn khác.”
Cộng đồng người Việt ở Nam California sẽ bị ảnh hưởng ra sao?
Southern California Edison là hãng điện phục vụ Westminster, Garden Grove, Fountain Valley và nhiều thành phố lân cận trong vùng Little Saigon. Cả ba dự luật áp dụng cho các hãng điện tư nhân lớn của tiểu bang, trong đó có SCE.
Với tiệm nail, nhà hàng, chợ Á Đông trong vùng — nơi máy lạnh, máy sấy, tủ đông và đèn chiếu sáng chạy suốt ngày — tiền điện là một trong những khoản chi lớn nhất mỗi tháng. Hộ gia đình cũng vừa trải qua một mùa hè nóng bức với hóa đơn điện leo thang.
Cách phân chia chi phí lưới điện vì vậy không phải chuyện xa xôi ở Sacramento. Nó nằm ngay trong tờ hóa đơn SCE gửi đến mỗi tháng.
Bước kế tiếp
Hết ngày thứ Hai 31/8/2026, kỳ họp của Nghị viện California kết thúc — dự luật nào không qua kịp coi như dừng lại. Hai dự luật khác về công bố lượng nước mà các trung tâm dữ liệu tiêu thụ đã qua được nghị viện hôm thứ Năm 27 tháng Tám.
Nếu một hoặc nhiều dự luật về điện được thông qua,Thống đốc Newsom sẽ có một tháng để quyết định ký thành luật hoặc phủ quyết trước ngày 30/9/2026. Năm ngoái ông từng phủ quyết một dự luật tương tự, nên lá phiếu của ông lần này vẫn là ẩn số lớn.
Quý vị muốn theo dõi hoặc lên tiếng: đọc toàn văn ba dự luật tại leginfo.legislature.ca.gov — gõ “SB 1168”, “SB 886” hoặc “AB 2383”. Tra tên người đại diện của mình tại findyourrep.legislature.ca.gov. Gửi ý kiến đến Thống đốc tại gov.ca.gov/contact.
Tham khảo
https://calmatters.org/economy/technology/2026/08/california-data-center-backlash-big-tech-lobbying/https://news.gallup.com/poll/709772/americans-oppose-data-centers-area.aspx
https://cal-access.sos.ca.gov/PDFGen/pdfgen.prg?filingid=3180852&amendid=0
