Giá phân bón quốc tế, đặc biệt là phân urê – loại phân đạm căn bản chiếm vai trò chủ chốt trong canh tác nông nghiệp – vừa trải qua một đợt giảm sâu kể từ cuối tháng 4 năm 2026. Điều này mang lại sự giải tỏa lớn cho người nông dân sau khi họ phải chịu đựng những cú sốc tăng giá dữ dội do chiến tranh Iran bùng nổ. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Liệu xu hướng này có kéo dài, hay thị trường sẽ tiếp tục đối mặt với những làn sóng biến động mới trong các tháng tới?
Tại sao giá phân bón từng tăng vọt?
Chúng ta hãy cùng nhìn lại tiến trình biến động: Phân urê phần lớn được sản xuất từ khí tự nhiên. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), có khoảng 30% đến 35% lượng xuất khẩu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Khi eo biển này bị đóng cửa do chiến tranh nổ ra vào ngày 28 tháng 2, giá urê giao ngay tại Trung Đông lập tức nhảy vọt từ mức 492,50 USD/tấn lên mức đỉnh điểm 900 USD/tấn vào ngày 23 tháng 4.
Trước tình cảnh chi phí phân bón và nhiên liệu tăng quá cao, nhiều người nông dân, nhất là tại khu vực châu Á, đã chọn phương án giảm lượng phân bón hoặc tạm hoãn gieo trồng. Họ lo sợ rằng chi phí vật tư quá đắt đỏ cộng với hiện tượng thời tiết El Nino có thể dẫn đến thua lỗ nặng nề khi thu hoạch.
Ba động lực khiến giá phân urê lao dốc
Dù vậy, cục diện đã thay đổi nhanh chóng khi giá phân bón quay đầu giảm mạnh về mức trước chiến tranh ngay trong tuần đầu tiên của tháng 6, thậm chí trước khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố. Các chuyên gia phân tích thị trường thông tin rằng sự sụt giảm này đến từ ba nguyên nhân chính:
- Sức tiêu thụ sụt giảm nghiêm trọng: Bà Pranshi Goyal, chuyên gia phân tích tại công ty tư vấn hàng hóa CRU Group, giải thích rằng nguyên nhân chính đẩy giá urê rơi tự do là do thiếu vắng nhu cầu mua. Tháng 5 vốn là mùa thấp điểm. Thêm vào đó, do giá quá cao vượt mức chi trả, người mua đã quyết định hoãn việc tích trữ để chờ đợi một giải pháp hòa bình tại Trung Đông.
- Nguồn cung trở lại từ Trung Quốc: Trung Quốc, một quốc gia xuất khẩu urê quan trọng, đã hạn chế xuất khẩu từ đầu năm. Dù chính phủ nước này chưa công bố chính thức, các thông tin tường trình từ Reuters cuối tháng 5 chỉ ra Bắc Kinh đã cấp hạn ngạch xuất khẩu mới nhằm giảm bớt áp lực tồn kho nội địa tăng cao.
- Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ – Iran: Việc công bố lệnh ngừng bắn đã làm thay đổi tâm lý thị trường, gỡ bỏ phần nào phí rủi ro chiến tranh và thúc đẩy các tàu chở phân bón bị mắc kẹt bắt đầu lưu thông trở lại qua eo biển Hormuz.
Tương lai thị trường: Hai luồng nhận định trái chiều
Hiện tại, các nhà phân tích vẫn đang chia rẽ về hướng đi tiếp theo của thị trường. Một mặt, những doanh nghiệp nông nghiệp tại Đông Nam Á, như Indonesia, tỏ ra rất phấn khởi khi giá phân bón hạ nhiệt, giúp kích thích nhu cầu mua sắm và tái gieo trồng.
Mặt khác, ông Harri Kiiski, Giám đốc điều hành của Brunei Fertilizer Industries, lại đưa ra báo động rằng khi mùa gieo trồng tại châu Âu và Úc quay trở lại sau hai tháng nữa, giá phân bón có thể sẽ tăng lên. Ông dự báo thị trường toàn cầu có thể phải mất từ vài năm đến một thập kỷ mới có thể ổn định hoàn toàn do có quá nhiều trở ngại xảy ra cùng một lúc.
Nguồn tham khảo:
- Nikkei Asia: https://asia.nikkei.com/Business/Markets/Commodities/Fertilizer-prices-fall-on-slow-demand-Chinese-exports-and-Iran
- Financial Times: https://www.ft.com/content/e13f54a4-433c-4ab8-a70a-a38c7279de92
- Farmtario: https://farmtario.com/daily/urea-fertilizer-prices-tumble-as-strait-reopens/
