Sau hơn một thập niên giữ vai trò chiến lược gia trưởng về trí tuệ nhân tạo (AI) tại Meta, ông Yann LeCun – một trong những người tiên phong vĩ đại của ngành AI – đã đột ngột rời bỏ công ty vào tháng Mười Một năm ngoái. Giờ đây, trong một cuộc phỏng vấn mới nhất với tờ Financial Times, ông đã không ngần ngại vạch trần những rạn nứt sâu sắc dẫn đến quyết định này.
Từ tự do nghiên cứu đến áp lực thị trường
Khi mới gia nhập Facebook (nay là Meta), ông LeCun được hưởng một đặc quyền hiếm có: tự do theo đuổi các nghiên cứu khoa học mà không bị áp lực phải tạo ra sản phẩm sinh lời ngay lập tức. Ông chia sẻ rằng vào thời điểm đó, “tiền bạc rõ ràng không phải là vấn đề”.
Tuy nhiên, mọi chuyện bắt đầu thay đổi khi Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg muốn chuyển hướng tập trung sang các “Mô hình Ngôn ngữ Lớn” (Large Language Models – LLM), sau này được biết đến với tên gọi Llama. Ông LeCun đồng ý dẫn dắt dự án này với điều kiện: các mô hình phải là mã nguồn mở và miễn phí.
Mặc dù Llama đã thay đổi cả ngành công nghiệp AI, nhưng phiên bản Llama 4 ra mắt tháng Tư năm ngoái lại gây thất vọng vì tụt hậu so với các đối thủ. Ông LeCun đổ lỗi trực tiếp cho Zuckerberg vì đã thúc ép ra mắt sản phẩm quá nhanh, đặt tốc độ lên trên sự đổi mới.
Ông LeCun nói: “Chúng tôi có rất nhiều ý tưởng mới và những thứ thực sự hay ho cần thực hiện. Nhưng họ chỉ chọn những giải pháp an toàn và đã được chứng minh. Khi làm như vậy, bạn sẽ bị tụt lại phía sau”. Thậm chí, ông còn tiết lộ rằng đội ngũ AI đã “làm sai lệch” (fudged) một số kết quả kiểm tra tiêu chuẩn của Llama 4.
Bất đồng về tầm nhìn: Ngôn ngữ hay thế giới thực?
Một điểm bất đồng lớn khác nằm ở tư tưởng khoa học. Ông LeCun không tin rằng các mô hình ngôn ngữ (như ChatGPT hay Llama) là tương lai của AI. Theo ông, để AI có thể sánh ngang với trí thông minh của con người, các kỹ sư cần phát triển “mô hình thế giới” (world models) – loại AI có khả năng hiểu quy luật vật lý của thế giới thực, chứ không chỉ đơn thuần là xử lý ngôn ngữ.
Dù Zuckerberg tỏ vẻ thích thú với nghiên cứu này, nhưng ông trùm Meta vẫn quyết định dồn lực vào Meta Superintelligence Labs, tập trung vào mô hình ngôn ngữ.
Giọt nước tràn ly: Phải báo cáo cho ‘sếp trẻ’
Sự căng thẳng lên đến đỉnh điểm khi Zuckerberg chiêu mộ Alexandr Wang, 29 tuổi, người đồng sáng lập Scale AI. Trong một thương vụ trị giá 14 tỷ Mỹ kim để mua 49% cổ phần Scale AI và đưa Wang về Meta, ông LeCun bị buộc phải làm việc dưới quyền của chàng trai trẻ này.
Ông LeCun khẳng định tuổi tác không phải là vấn đề, vì ông vốn quen làm việc với các kỹ sư trẻ. Vấn đề nằm ở sự tôn trọng và chuyên môn.
“Bạn không thể ra lệnh cho một nhà nghiên cứu phải làm gì. Và chắc chắn bạn không thể bảo một nhà nghiên cứu như tôi phải làm gì,” ông LeCun gay gắt nói.
Ông cho rằng Wang “thiếu kinh nghiệm”. Lý do là công ty cũ của Wang (Scale AI) chỉ chuyên về việc huấn luyện (training) các mô hình AI, chứ không phải là nơi trực tiếp xây dựng (build) các mô hình đó. Sự khác biệt này khiến ông LeCun nghi ngờ khả năng lãnh đạo của Wang.
Hướng đi mới
Không chấp nhận sự áp đặt, ông LeCun đã quyết định rời đi và thành lập Advanced Machine Intelligence Labs, với mục tiêu định giá lên tới ba tỷ Mỹ kim. Tại đây, ông tìm lại được sự độc lập để theo đuổi các nghiên cứu AI theo cách riêng của mình, thoát khỏi áp lực từ Zuckerberg hay sự lãnh đạo của Alexandr Wang.
Nguồn: Financial Times
