David Le
Những tháng gần đây, hàng loạt vụ ngộ độc thực phẩm đã xảy ra ở Sài Gòn và các tỉnh. Theo tờ Dân Trí, trong 11 tháng (từ ngày 1/1 đến hết ngày 20/11), toàn quốc ghi nhận 74 vụ ngộ độc thực phẩm, khiến 1.588 người mắc và 19 trường hợp tử vong. Trong số nầy, số người bị ngộ độc do “ăn bánh mì thịt” chiếm số lượng lớn. Điển hình là vụ ngộ độc do ăn bánh mì Cô Bích ở phường Hạnh Thông Tây, Gò Vấp, Sài Gòn hơn 300 người bị. Ở phường Phú Mỹ (Nhà Bè) hơn 100 người bị. Ở Lâm Đồng có 89 người bị ngộ độc sau khi ăn bánh mì.
Tất cả các tiệm, xe bán bánh mì bán bánh làm người ăn bị ngộ độc đều bị rút giấy phép, bị phạt tiền….
Bánh mì thịt là món ăn quen thuộc của người Việt, đặc biệt là người Sài Gòn. Trong món bánh mì ngầy ngoài thịt luộc, rau, dưa leo, ớt, hành còn có một món khoái khẩu giúp cho người ăn thích thú và ngon miệng hơn đó là pate. Đây là món ăn quen thuộc có từ thời Pháp thuộc và phổ biến trong đời sống của dân chúng ở Sài Gòn. Bánh mì thịt không chỉ ngon, mà còn là món ăn rẻ tiền, mua dễ dàng ở khắp nơi trong thành phố từ những vùng trung tâm cho đến các vùng ven đô. Thậm chí, ở một số tỉnh lỵ xa xôi cũng có món ăn quen thuộc nầy.
Bánh mì sản xuất ở Sài Gòn nói chung do tiếp nhận được kỹ thuật sản xuất bánh mì từ người Pháp nên được coi là một sản phẩm có chất lượng tốt. Đặc biệt, để có một ổ bánh mình có thể dùng để làm bánh mì thịt cũng là một nghệ thuật. Bánh mì Sài Gòn bình thường nặng từ 150g đến 250g. Mỗi ổ bánh đều có vỏ giòn tan khi bỏ vô miệng và phần ruột mềm, thơm mùi bột mới. Riêng bánh mì dùng để làm bánh mì thịt thì ngoài phần vỏ bánh luôn giòn tan, thì phần ruột có rất ít. Đây là phần để bỏ thịt cùng các mòn ăn khác vào bánh. Do đó, một ổ bánh mì thịt sau khi đã bỏ tất cả các món để ăn vô vẫn không quá lớn và trông vẫn bình thường như một ổ bánh mới xuất lò!
Những năm sau 1975, phần lớn các lò bánh mì nổi tiếng đều đóng cửa do chủ lò đã di tản, hoặc bị tịch thu, nhân viên, thợ làm bánh cũng khó tìm vì đa số bỏ về quê hoặc làm công việc khác. Đặc biệt, trong những năm nầy, men để làm bánh hoàn toàn bị cắt nguồn cung, đa số men làm bánh mì đều nhập từ ngoại quốc, nên công nghệ làm bánh mì gần như ngưng lại.
Ở Hà Nội thời điểm ấy cũng có sản xuất bánh mì. Song công nghệ sản xuất bánh mì ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc rất kém. Hầu hết “cái gọi là bánh mì” ở Hà Nội chỉ là trộn bột rồi bỏ vào lò nướng. Vì vậy tuy gọi là bánh mì nhưng các ổ bánh ra đời giống như một cục bột bị nướng cháy vàng! Mỗi ổ bánh khoảng 400 đến 500g nặng chịch như một…cục gạch!
Sau đó nhà cầm quyền phải nhờ Sài Gòn cử một số “chuyên gia” ra Hà Nội để hướng dẫn làm bánh. Vài năm sau, Hà Nội mới có bánh mì ngon với cái tên quen thuộc trong dân chúng “bánh mì Sài Gòn”!
Ở Sài Gòn, vào thời điểm “ăn độn” bằng mì sợi, bằng bột mì luộc, giới quan tâm đến bánh mì không bó tay. Một số kỹ sư hóa học đã nghiên cứu và sản xuất ra được men làm bánh mì. Loại men nầy tuy chất lượng không cao nhưng đủ sức thay thế cho các loại men nhập. Và loại men nầy đã góp phần lớn vào việc sản xuất bánh mì trong điều kiện là bột mì rẻ và dễ mua ở khắp mọi nơi. Dân chúng ăn bột mì luộc, bột mì làm đủ các loại bánh, trừ bánh mì, đã ngán đến tận cổ, nên nhanh chóng hưởng ứng loại bánh mì “men nội” nầy. Và cũng từ đó việc sản xuất bánh mì hưng vượng trở lại ở các lò bánh thủ công, nhỏ.
Là món ăn bình dân, rẻ tiền, dễ mua, dễ ăn cho người từ 7 tuổi đến 77 tuổi, nên bánh mì đặc biệt là bánh mì thịt thịnh vượng trở lại. Và cũng từ thập niên 1990, bánh mì thịt trở lại thành món ăn bình dân của người Sài Gòn nói riêng và sau đó nói chung trong cả nước. Đặc điểm củ bánh mì là dù thời thế thay đổi ra sao, giá cả các loại hàng hóa đều chạy theo thời giá thì một ổ bánh mì cũng giữ giá như xưa hoặc chỉ tăng lên chút ít không đáng kể.
Thời gian gần đây, truyền thông trong nước đưa tin có hàng loạt vụ ngộ độc thực phẩm do ăn bánh mì thịt. Các chuyên gia y tế chỉ có thể xác định là “ngộ độc thực phẩm” sau khi ăn bánh mì [theo lời trình báo của các bịnh nhân], và ngành chức năng đã lần theo dấu vết để tìm ra môt số cơ sở bán bánh mì thịt liên quan đến các vụ ngộ độc. Người ăn bị bịnh phải cấp cứu, người bán bị vướng vòng lao lý và phải thiệt hại rất lớn. Còn “thủ phạm” gây ra thì…nằm ngoài vòng pháp luật!
Bánh mì thịt thông thường phải có pate, thịt và một số rau dưa, ớt…Vậy món nào trong bánh mì là nguyên nhân gây bịnh?
Không ai xác định!
Tới nay thì dường như đã có thể tìm thấy “thủ phạm”!!!
Vài ngày nay, truyền thông trong nước không ngừng loan tin việc Halong Canfoco đã nhập vào kho 130 tấn thịt heo hôi thúi, bị nhiễm bịnh dịch tả châu Phi. Tin ban đầu là 120 tấn và đã có hai tấn được chế biến ra thành phẩm bán ra thị trường. Đến ngày 9-1 thì có tin đã có hơn 210 ngàn hộp pate nhãn hiệu “pate cột đèn” một sản phẩm của Halong Canfoco được bán riêng ở Sài Gòn.
Pate cột đèn là một thương hiệu nổi tiếng từ lâu với chất lượng và mùi vị được người tiêu dùng ưa thích. Chẳng những vậy, do là hàng nội địa nên giá cũng rẻ, dễ mua và có bán ở hầu hết các siêu thị, cửa tiệm bách hóa, tiệm hàng xén. Các tiệm bán bánh mì thịt ở Sài Gòn, trừ những tiệm, những xe bánh tự làm món pate, thì ắt hẵn họ phải xai pate nội hóa? Đây là vấn đề chưa được nhà chức trách trong nước xem xét, điều tra một cách nghiêm túc. Nếu thật sự quan tâm đến các vụ nầy ngành chức năng có thể điều tra sâu hơn từ những người bán ắt sẽ kiếm ra được thủ phạm gây ra ngộ độc. Tiếc thay…
Theo báo cáo của Bộ y tế, trong năm 2025 đã có 64 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 16 người chết và 1225 người mắc bịnh, theo tờ Thanh Niên. Một nguồn tin khác từ Viện khoa học an toàn thực phẩm lại ghi nhận thì năm 2025 có 135 vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến 4936 người và làm 24 người chết.
Đây là những con số biết nói. Dù là 64 vụ hay 135 vụ ngộ độc thực phẩm thì vẫn cũng đáng báo động về nạn thực phẩm không an toàn cho dân chúng.
Riêng trong vụ Halong Canfoco, cơ quan chức năng đã phát hiện ra vụ việc từ tháng 9-2025 nhưng tới tháng giêng 2026 mới công bố là chuyện hơi lạ! Bởi trong một quốc gia luôn miệng nói “vì dân”, “phục vụ nhân dân” nhưng một vụ tày định như vậy mà họ để tới hơn 3 tháng mới công bố sự thật thì…quá lạ! Trong thời gian nầy, đã có bao nhiêu người ăn nhằm thực phẩm dơ của Halong Canfoco?
Càng lạ hơn, khi gần đây qua đài CNA dân chúng được biết rằng:
“Ngày 25/12/2019, sau khi tiến hành hội nghị lần thứ 15 về dịch tả lợn châu Phi, Trung tâm ứng biến khẩn cấp Trung ương (CEOC) đã tổ chức họp báo cho biết: Gần đây, sản phẩm “Pate gan heo đóng hộp của Việt Nam” tiêu thụ trên thị trường Đài Loan bị xét nghiệm có axit nucleic dương tính của virus dịch tả lợn châu Phi, tuy không còn khả năng lây lan, nhưng để người dân yên tâm, các sản phẩm này sẽ được thu hồi toàn bộ trong những ngày cuối tháng 12/2019. Trung tâm ứng biến khẩn cấp Trung ương khuyến cáo người dân không nên ăn thực phẩm này, hiện tại Đài Loan đã cấm nhập khẩu các sản phẩm thịt lợn đóng hộp của Việt Nam. Quá trình sản xuất đồ hộp được thực hiện trong điều kiện nhiệt độ cao và áp suất lớn, trường hợp này có thể do việc kiểm soát nguyên liệu thực phẩm không chặt chẽ gây ra, có thể nhà sản xuất đã sử dụng lợn chết do dịch tả lợn châu Phi hoặc lợn chưa chết, nhưng đã nhiễm virus dịch tả lợn châu Phi để chế biến thành đồ hộp, do xét nghiệm là việc giải trình tự gen, nên các thực phẩm đã được nấu chín cũng có thể xét nghiệm thấy virus. Kênh tiêu thụ sản phẩm pate gan heo đóng hộp là các cửa hàng bán thực phẩm Đông Nam Á, sau khi xét nghiệm thấy axit nucleic của virus dịch tả lợn châu Phi vào ngày 9/12, chính quyền địa phương đã tiến hành thu hồi toàn bộ sản phẩm, tính đến ngày 18/12 đã thu hồi được 529 hộp, dự kiến đến cuối tháng 12 sẽ hoàn thành việc thu hồi toàn bộ sản phẩm. Lần này Trung tâm ứng biến khẩn cấp Trung ương đã mời Hiệp hội chăn nuôi Trung ương kiểm tra toàn bộ các doanh nghiệp từ phía Bắc xuống phía Nam Đài Loan, xét nghiệm sản phẩm nhập khẩu từ các nước trong vùng dịch, bao gồm cả việc xét nghiệm gói gia vị trong các sản phẩm mì ăn liền mới phát hiện pate gan heo đóng hộp của Việt Nam có vấn đề. Đây cũng là sản phẩm nhập khẩu duy nhất bị phát hiện có virus dịch tả lợn châu Phi. Theo thống kê của CEOC, từ tháng 10/2018 đến ngày 24/12/2019, tổng số mẫu thực phẩm có kết quả xét nghiệm dương tính với dịch tả lợn châu Phi khi kiểm tra tại các cửa khẩu đã lên đến 212 mẫu, trong đó có 164 mẫu của Trung Quốc và 48 mẫu của Việt Nam, tỷ lệ mẫu sản phẩm dương tính vẫn còn cao”.
Đây là tin chưa bao giờ truyền thông trong nước nhắc tới nên không mấy người được biết.
Chuyện gì đang xảy ra trong việc điều hành truyền thông trong nước?
