CHU TẤT TIẾN
Ngày 12 tháng Tư năm 2026 đánh dấu một sự kiện quan trọng làm thay đổi phần lớn quan hệ chính trị giữa Hungary và Hoa Kỳ, giữa Hungary và NATO cũng như toàn thể thế giới: Ngày bầu cử người lãnh đạo của Hungary.
Cuộc bầu cử Quốc Hội và Thủ Tướng Hungary, môt quốc gia không lớn ở Âu Châu và cách xa nước Mỹ gần như nửa vòng địa cầu, lại có một tầm quan trọng về chiến lược và kinh tế với Hoa Kỳ, đặc biệt là với Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Có thể nói nguyên Thủ Tướng Hungary, Viktor Orbán là bạn thân thiết với Tổng Thống Donald Trump, nên trước ngày bầu cử, Tổng Thống Trump đã gửi đại diện của ông là Phó Tổng Thống JD Vance sang Budapest thăm Viktor Orbán, ngay giữa lúc cuộc chiến Mỹ và Iran đang căng thẳng, để chứng tỏ cho Hungary biết rằng Hoa Kỳ luôn yểm trợ Viktor Orbán, và mong dân Hungary bỏ phiếu cho ông này tiếp tục cai quản đất nước.
Thực tế đã chứng tỏ lòng dân Hungary khác với quan niệm của Tổng Thống Trump cũng như của Vance. Dân Hungary đã bỏ phiếu cho người đối lập của Orbán là Péter Magyar, người lãnh đạo Đảng Trung Hữu Tisza Party, đồng thời với 2/3 thành viên của Quốc Hội Hungary thuộc đảng đối lập với đảng của Viktor Orbán. Người bị mất chức, Orbán, đã gọi điện thoại cho đối thủ, chấp nhận kết quả bầu cử. Giới quan sát cho rằng có lẽ với chút cay đắng, Orbán đã hiểu rằng phương pháp cai trị độc tài, tham nhũng của ông ta trong 16 năm vừa qua, đã không đem lại cho Hungary những kết quá tốt đẹp, và chắc chắn không làm vừa lòng dân chúng.
Tổng Thống Donald Trump cũng như nhiều lãnh đạo bảo thủ của Hoa Kỳ từ lâu vẫn tích cực yểm trợ Orbán là người đã nổi tiếng về các kế hoạch chống di dân, cũng như đã dùng mọi kế sách chính trị để kiểm soát hệ thống thông tin, tư pháp và hệ thống bầu cử để giữ cho đảng cầm quyền được tồn tại đến 16 năm.
Sự thất bại của Orbán cũng được ch là điều nhắc nhở rằng, Hoa Kỳ đã mất dần ảnh hưởng với các chính trị gia quốc tế, hơn nữa, sự ra đi của Orbán cũng là bài học cho các nhà lãnh đạo vẫn dùng quyền lực của mình để nghiêng đảo các cuộc bầu cử quan trọng. Mặc dù Orbán đã tận dụng mọi phương pháp chính trị, đa số là thủ đoạn, trong 16 năm dài, mong nắm vững kết quả bầu cử đem thắng lợi cho mình, nhưng một khi lòng dân đã quyết, thì mọi kế hoạch áp đảo bầu cử của nhà cầm quyền cũng thua ý dân.
Điều quan trọng nhất là vị Thủ Tướng mới, Magyar đã tuyên bố là sẽ củng cố lại quan hệ của Hungary với Liên Âu và NATO.
Trong suốt 16 năm cầm quyền, Orbán đã làm cho NATO thất bại trong nhiều dự án, như đã phủ quyết không cho Ukraine vay tiền mua vũ khí chống lại cuộc xâm lăng của Nga. Các lãnh đạo Âu Châu đã đồng ý cho Ukraine vay số tiền 90 tỷ Euro, nhưng Orbán phủ quyết bằng câu nói: “No oil, no money for Ukraine.”
Orbán cũng “veto” quyết định của NATO là yểm trợ Ukraine về vũ khí và tài chánh, làm cho NATO và Âu Châu bối rối đứng nhìn đồng minh của mình bị Nga tấn công tàn bạo. Quan trọng nhất là Orbán cùng với Tổng Thống Trump phủ quyết không cho Ukraine gia nhập NATO. Đây là điều mà Nga mong muốn, và Putin cương quyết chống lại việc này, vì một khi mà Ukraine được là thành viên của NATO, thì như đúng cam kết của các nước thuộc NATO, nếu Nga tấn công một thành viên của mình, thì cả NATO sẽ tuyên chiến với Nga ngay lập tức. Như thế, nếu Nga không muốn có cuộc chiến tranh thế giới thứ Ba diễn ra với một bên là Nga và Belarus và bên kia là 32 quốc gia thành viên của NATO, thì Putin phải rút lui với số tổn thất kinh khủng về nhân lực, vũ khí và tài chánh.
Một yếu tố không kém phần quan trọng đã được ghi nhận là ngay sau khi tuyên bố đắc cử, Thủ Tướng Péter Magyar, đã thề là sẽ bắt giam Benjamin Netanyahu nếu ông này đặt chân vào Hungary, và sẽ đưa Netanyahu ra tòa án Tội Phạm Chiến Tranh. Trước đây, trong thời đại Orbán, thì Netanyahu là đồng minh thân cận nhất của Hungary. Tuy nhiên, hiện nay, Netanyahu vẫn còn một đồng minh mạnh mẽ là Tổng Thống Donald Trump, người đã cùng với Netanyahu tấn công Iran.
Giới phân tích cho rằng việc cáo chung của thời đại Orbán sẽ làm thay đổi trật tự thế giới.
NATO sẽ thấy dễ dàng hơn trong việc yểm trợ về tài chánh cũng như vũ khí cho Ukraine chống lại cuộc xâm lăng của Nga và cũng có thể gợi lại việc cho Ukraine gia nhập NATO. Liên Âu cũng có thể mở cửa mời Ukraine gia nhập những chương trình, kế hoạch tài chính của Liên Âu. Với Hoa Kỳ, là quốc gia có nhiều quan hệ với Hungary về tài chính và kinh tế, sẽ tạo quan hệ nghiêm chỉnh hơn trên phương diện quốc gia.
Dư luận, nhất là phía ủng hộ Péter Magyar đang hy vọng là Tổng Thống Trump sẽ không còn chiếu cố đến Hungary một cách đặc biệt trong tư cách một người bạn thân của Thủ Tướng Hungary. Họ cũng hy vọng là tương quan giữa Mỹ và Hungary sẽ trở về bình diện mà từ nhiều thập niên từ trước đến giờ vẫn có.
Như vậy, nếu không có yếu tố bất ngờ nào xảy ra một cách đột ngột, Hungary vẫn là người bạn tốt của Hoa Kỳ từ 1848, khi Hungary có cuộc cách mạng, lật đổ vương quyền. Khi ấy, giới chính trị gia Hoa Kỳ tuyên bố là tuy không chính thức ủng hộ cuộc cách mạng này, nhưng tôn trọng giá trị của cuộc Cách Mạng. Năm 1929, Hoa Kỳ và Hungary ký kết hiệp ước Hòa Bình (Peace Treaty), Hungary và Hoa Kỳ liên tục trao đổi việc buôn bán xăng dầu. Trong thế chiến thứ Hai, Hoa Kỳ đã đại diện nước Anh để điều hành quyền lợi của nước Anh tại Hungary. Đến cuối thế kỷ 20, đầu 21, Hoa Kỳ và Hungary trực tiếp trao đổi thương mại với nhau, không cần Anh Quốc.
Đến thời Donald Trump, quan hệ giữa hai nước được tăng cường mạnh mẽ hơn. Hoa Kỳ và Hungary đã ký một giao ước về Nguyên tử, bao gồm Nuclear Energy MOU (2025), xác định hai nước tăng cường trao đổi về năng lượng. Hungary sẽ yểm trợ cho chương trình này 29 tỷ đô, trong khi đó, Hoa Kỳ sẽ cung cấp khoảng 600 triệu đô giá trị của hơi đốt thiên nhiên cho Hungary. Vì cùng là thành viên của NATO, cả hai nước hứa hẹn sẽ hỗ trợ nhau trong mọi vấn đề liên quan đến các quyết định của NATO, hễ Mỹ phủ quyết điều gì, Hungary sẽ phủ quyết điều ấy, như vụ Ukraine, khi Hoa Kỳ không muốn cho Ukraine vào NATO, lập tức Hungary bác bỏ đơn xin gia nhập này.
Về phương diện quân sự, Hungary sẽ chi 700 triệu đô la để mua hệ thống HIMARS của Hoa Kỳ, trong khi cơ sở Northrop Grumman và L3 Harris sẽ yểm trợ Hungary qua việc bảo đảm an ninh nội địa của Hungary cũng như về kỹ thuật điện tử. Về phương diện Kinh tế và Kỹ thuật, các công ty Hoa Kỳ như Microsoft và GE Healthcare sẽ giúp Hungary những cơ sở để tăng cường kỳ thuật AI và các kỹ thuật khác. Hoa Kỳ cũng tăng cường sự trợ giúp về Học Vấn cho Hungary qua chương trình Fulbright giúp cho các sinh viên Hungary sang Hoa Kỳ du học về kỹ thuật điện tử.
Để giúp cho Hungary hùng mạnh về phương diện nguyên tử, Mỹ và Hungary ký thỏa thuận MOU (Memorandum of Understanding on Nuclear Energy) trong đó, Hoa Kỳ sẽ cung cấp cho bạn mình các lò nguyên tử cỡ nhỏ (Small Modular Reactors – SMRs) và các kho dầu dự trữ cho các lò nguyên tử, Hungary sẽ trả cho Hoa Kỳ khoảng 20 tỷ đôla về vấn đề này. Về phương diện an ninh, Hungary sẽ mua của Hoa Kỳ các kỹ thuật, vũ khí hiện đại khoảng 700 triệu đôla. Để có thể kết hợp hai quốc gia một cách thoải mái hơn, các chuyến bay được mở đi trực tiếp từ Philadelphia đến Budapest và ngược lại. Các công dân Hungary sang Hoa Kỳ dưới 90 ngày được miễn Visa.
Mới đây, Hungary đồng ý cung cấp một triệu đôla để cùng với Hoa Kỳ khảo sát vấn đề giá trị đạo đức vì lo ngại AI xâm nhập vào mọi vấn đề tôn giáo. Cuộc khảo sát này đặt dưới sự chỉ đạo của cả hai tổ chức Công Giáo Mỹ và Hungary (The Catholic University of America và Pázmány Péter Catholic University của Hungary.)
Tóm lại, quan hệ giữa Viktor Orbán Hungary và Hoa Kỳ được tăng cường mạnh mẽ dưới thời Tổng Thống Donald Trump. Với sự thay đổi chính phủ và quốc hội Hungary, chính giới Hoa Kỳ chưa chính thức đưa ra một nhận xét nào, tuy nhiên, các nhà phân tích chính trị tin rằng sẽ không có thay đổi lớn, trừ những việc liên quan đến chính trị và quân sự quốc tế được điều hành bởi NATO. Không còn Orbán cản trở thì có thể Hoa Kỳ cũng phải chiều theo ý của đa số các thành viên NATO, nhất là gần đây, để chấm dứt sự phong tỏa của Iran tại eo biển Hormuz, 20 quốc gia thành viên NATO đang có dự định nói chuyện trực tiếp với Iran mà không thông qua Hoa Kỳ.
Chu Tất Tiến
Tháng Năm, 2026.
Cùng một tác giả: https://www.toiyeutiengnuoctoi.com/category/tac-gia/q-to-z/chu-tat-tien/
