Ở Mỹ, con đường từ người làm thuê đến người làm chủ với nhiều gia đình di dân thường đi qua nhiều cánh cửa. Một trong số đó là vốn vay từ Small Business Administration — SBA.
Với lãi suất thấp, điều kiện linh hoạt, không đòi hỏi lịch sử tín dụng dài, SBA từ lâu đã được xem là công cụ bình đẳng hóa cơ hội, giúp những người không có vốn sẵn, không có quan hệ ngân hàng, vẫn có thể mở tiệm, thuê nhân viên, và từng bước xây dựng cơ nghiệp trên đất mới.
Với nhiều gia đình di dân, làm chủ một cơ sở nhỏ không chỉ là chuyện buôn bán. Đó là cách để tập đứng vững ở một nơi còn xa lạ. Là cách kiếm tiền nuôi con ăn học. Là cách biến những năm tháng làm thuê, dành dụm, chịu khó thành một cánh cơ sở riêng, dù cơ sở ấy nhiều khi mở ra lúc trời chưa sáng và đóng lại khi khu phố đã vắng người.
Nhưng kể từ tháng Ba năm 2026, một trong những cánh cửa vốn liếng quan trọng nhất với họ đã bị khóa lại — bởi chính phủ Mỹ.
Cơ quan Quản trị Doanh nghiệp Nhỏ Hoa Kỳ — Small Business Administration (SBA) — thông báo chỉ người có quốc tịch Mỹ mới được vay vốn từ cơ quan này. Người có thẻ xanh, dù đã sống và làm việc hợp pháp tại Mỹ nhiều năm, kể từ nay không còn đủ điều kiện. Không chỉ vậy: bất kỳ doanh nghiệp nào có dù chỉ một phần nhỏ sở hữu của người có thẻ xanh cũng mất quyền tiếp cận tất cả các khoản vay này.
Quy định có hiệu lực từ ngày 1 tháng Ba. Chưa hết, sang tháng Tư, SBA tiếp tục mở rộng lệnh cấm này sang cả chương trình cho vay vi mô (microloan) và bảo lãnh trái phiếu (surety bond) — nghĩa là SBA hoàn toàn đóng cửa với người có thẻ xanh, không còn hé mở cho họ con đường nào.
Ai bị ảnh hưởng nhiều nhất?
California — tiểu bang có nhiều doanh nghiệp nhỏ nhất và dân số di dân đông nhất nước Mỹ — được xem là nơi chịu tác động nặng nề nhất.
Các khoản vay SBA từ lâu đặc biệt quan trọng với doanh nhân di dân vì lãi suất thấp và điều kiện tiếp cận rộng hơn ngân hàng thông thường, kể cả với những người chưa có lịch sử tín dụng dài ở Mỹ.
Theo ước tính của CAMEO Network, riêng tại California có khoảng 220,000 chủ doanh nghiệp đang cầm thẻ xanh, và giới doanh nhân di dân chiếm 40% cộng đồng kinh doanh toàn tiểu bang, tạo ra 28.4 tỷ đôla thu nhập chỉ trong năm 2023.
Cộng đồng gốc Á là một trong những nhóm chịu tác động trực tiếp nhất. Trong năm tài khóa 2024, SBA đã bảo lãnh 8,900 khoản vay cho doanh nghiệp gốc Á với tổng trị giá 7.2 tỷ đôla — nguồn vốn nay bị chặn lại với bất kỳ ai trong số đó chưa có quốc tịch. Từ nhà hàng, tiệm tạp hóa đến phòng khám và văn phòng luật, mô hình doanh nghiệp gia đình do người thường trú nhân gây dựng là xương sống của nhiều khu thương mại sầm uất nhất ở Nam California.
Trước đây, người có thẻ xanh hoàn toàn có thể sở hữu 100% một doanh nghiệp và vay vốn SBA. Chỉ trong vòng một năm, SBA đã ra ba đợt thay đổi chính sách liên tiếp — siết dần, nới nhẹ, rồi đảo ngược hoàn toàn — cho đến khi ban hành lệnh cấm toàn diện. SBA giải thích quyết định này nhằm ưu tiên người có quốc tịch Mỹ được tiếp cận nguồn vốn vay có hạn của cơ quan, phù hợp với sắc lệnh hành pháp “America First” mà Tổng thống Trump ký từ tháng 1 năm 2025.
“Làm đúng luật mà vẫn bị phạt”
Dung Nguyen, giám đốc chương trình và tổ chức của California Healthy Nail Salon Collaborative — tổ chức bảo vệ quyền lợi cho người Việt làm trong ngành nail — cho biết vay vốn SBA từng là chỗ dựa sống còn trong thời đại dịch. Nhiều chủ tiệm và thợ nail đã vay qua SBA trong những năm đó và đến nay vẫn đang trả nợ. Đóng cửa nguồn vốn này không chỉ ảnh hưởng đến tương lai mà còn siết chặt thêm gánh nặng hiện tại.
Hệ quả đã hiện ra trên những con số. Chương trình cho vay chính 7(a) của SBA trong bốn tháng đầu năm tài khóa 2026 chỉ đạt 9.6 tỷ đôla, so với 11.8 tỷ cùng kỳ năm trước — giảm gần 20%. Các chuyên gia trong ngành cho vay ước tính từ 10 đến 15% danh mục vay SBA hiện tại có liên quan đến chủ doanh nghiệp là người thường trú nhân, và tất cả đều không thể xin vay mới hay tái cấp vốn.
Quận Los Angeles phản công
Phản ứng từ chính quyền địa phương không chậm. Hội đồng Giám sát Quận Los Angeles đã bỏ phiếu ủy quyền cho luật sư quận xem xét việc nộp đơn kiện chính quyền Trump về quy định này. Kiến nghị do Supervisor Hilda L. Solis đề xuất, đặt câu hỏi liệu SBA có vượt quyền hạn khi tự ý viết lại điều kiện vay vốn hay không. Đây có thể trở thành một phần trong làn sóng kiện tụng pháp lý rộng hơn nhắm vào các chính sách di dân và kinh tế của chính quyền Trump.
Ở Washington, Thượng nghị sĩ Ed Markey và Dân biểu Nydia Velazquez công khai lên tiếng phản đối. Các tổ chức vận động đang thúc đẩy Quốc hội can thiệp, nhưng tính đến nay quy định vẫn còn hiệu lực đầy đủ.
Những con đường còn lại — và cạm bẫy
Khi SBA đóng cửa, người ta phải tìm đến đâu? Một số tổ chức phi lợi nhuận cung cấp tín dụng nhỏ theo mô hình tương tự hụi, với mức vay tối đa vài nghìn đôla. California cũng có chương trình bảo lãnh vay qua IBank và các quỹ dự phòng của văn phòng Tổng quản lý tài chính tiểu bang. Nhưng tầm vóc của những biện pháp này không thể so sánh được — SBA từng cấp vốn từ 350,000 đến 30 triệu đôla cho một doanh nghiệp.
Điều đáng lo hơn là khoảng trống này có thể bị lấp đầy bởi những nguồn vay không minh bạch. Bianca Blomquist, giám đốc California của Small Business Majority, dẫn trường hợp một chủ nhà trẻ ở trung tâm Los Angeles vay 10,000 đôla, tưởng là lãi suất 13% nhưng thực ra gần 250%. Với người không đọc thông thạo hợp đồng tiếng Anh, cạm bẫy này càng dễ sập.
Một “thân phận mới” không ai muốn
Câu hỏi mà nhiều người trong cộng đồng di dân đang đặt ra không chỉ là tìm đâu ra vốn. Đó là câu hỏi về thân phận của mình.
“Cuộc đối thoại này đang thách thức khái niệm của chúng ta về thế nào là người không có giấy tờ hợp lệ,” Gabriela Alemán của Mission Asset Fund tại San Francisco nói. “Đây là những thành viên cộng đồng đang bị đẩy vào một thân phận mới.”
Người có thẻ xanh không phải người nhập cư bất hợp pháp. Họ đã hoàn tất quy trình pháp lý, chờ đợi nhiều năm, được chấp thuận thường trú. Nhiều người đang trên con đường xin quốc tịch. Nhưng bây giờ, chỉ vì chưa có tờ giấy cuối cùng đó, họ mất đi một nguồn vốn chính thống mà luật pháp Mỹ từng mở ra cho họ — dù họ sống hợp pháp, đóng cùng một loại thuế, và đóng góp vào cùng một nền kinh tế.
“Đây là cộng đồng làm đúng theo luật, tìm con đường hợp pháp,” như lời một đại diện Phòng Thương mại Khu vực San Diego nói. Quy luật mới của SBA “như thể đang trừng phạt họ vì đã làm đúng.“
