Bước ngoặt từ thỏa thuận hòa bình và việc mở lại eo biển Hormuz
Sau nhiều tháng căng thẳng do cuộc chiến giữa liên quân Hoa Kỳ – Israel và Iran bùng nổ vào ngày 28 tháng 2 năm nay, thị trường năng lượng toàn cầu cuối cùng đã có cơ hội hạ nhiệt. Ngày 17 tháng 6 vừa qua, Hoa Kỳ và Iran đã chính thức ký kết bản ghi nhớ thỏa thuận (MOU) nhằm thiết lập các cuộc đàm phán giải quyết những bất đồng cốt lõi. Trước đó, vào ngày 14 tháng 6, Tổng thống Donald Trump đã thông báo về thỏa thuận này, nhấn mạnh rằng việc kết thúc chiến tranh sẽ cho phép các tàu chở dầu tiếp tục lưu thông qua eo biển Hormuz.
Eo biển Hormuz là tuyến đường vận tải hàng hải đặc biệt quan trọng, nơi có khoảng 20% lượng cung ứng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua. Việc eo biển này bị đóng cửa trong thời gian qua đã khiến nguồn cung bị bóp nghẹt, đẩy giá năng lượng lên cao kỷ lục. Ngay sau khi thỏa thuận được ký kết, các báo cáo từ Reuters vào ngày 18 tháng 6 cho biết ba tàu siêu tải mang cờ Ả Rập Xê Út chở theo 6 triệu thùng dầu thô cùng nhiều tàu thương mại khác đã bắt đầu di chuyển qua eo biển này. Theo dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải AXSMarine, đã có 25 tàu thương mại vượt qua eo biển trong ngày 18 tháng 6 – con số cao nhất ghi nhận được kể từ giữa tháng 4.
Giá xăng giảm mạnh nhưng vẫn cao hơn mức trước chiến tranh
Theo ghi nhận từ các tổ chức theo dõi thị trường như AAA và GasBuddy, giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ đã giảm xuống còn khoảng 3,95 đến 3,99 USD/gallon. Mức giá này đánh dấu sự sụt giảm khoảng 13% so với thời điểm đỉnh cao vào giữa tháng 5 khi giá chạm mức 4,57 USD/gallon.
Tuy nhiên, mức chi phí hiện tại vẫn cao hơn khoảng 1 USD/gallon so với thời điểm trước khi cuộc chiến nổ ra. Để thấy rõ sự khác biệt, chúng ta có thể làm một phép so sánh về chi phí đổ đầy một bình xăng 15 gallon (khoảng 57 lít) cho một chiếc xe du lịch:
- Thời điểm đỉnh cao (Tháng 5/2026): Người dân phải trả khoảng 68,40 USD (riêng tại tiểu bang California là khoảng 91,60 USD).
- Thời điểm hiện tại (Mức giá ngày 18/6/2026): Chi phí giảm xuống còn 59,40 USD (tại California là khoảng 84 USD).
- Mức giá kỳ vọng nếu giảm về 3,50 USD/gallon: Chi phí sẽ chỉ còn 52,50 USD.
- Thời điểm cuối năm trước (31/12/2025): Chi phí đổ đầy bình chỉ ở mức 42,60 USD khi giá xăng trung bình lúc đó là 2,84 USD/gallon.
Hiện tại, mức giá có sự phân hóa rất lớn giữa các khu vực địa lý. Trong khi Indiana là nơi có giá xăng rẻ nhất nước Mỹ với mức trung bình khoảng 3,38 đến 3,39 USD/gallon, thì người dân tại các tiểu bang như Hawaii, California, Washington, Alaska và Oregon vẫn đang phải bấm bụng trả mức giá trên 5 USD/gallon.
Tại sao giá dầu giảm nhanh nhưng giá xăng lại giảm chậm?
Nhiều người tiêu dùng đặt câu hỏi: Tại sao khi chiến tranh nổ ra, giá xăng lập tức tăng vọt, nhưng khi có tin tức hòa bình, giá tại các cây xăng lại giảm rất nhỏ giọt?
Các chuyên gia kinh tế giải thích hiện tượng này bằng thuật ngữ “hiệu ứng tên lửa và lông vũ” (Rockets and feathers effect). Giá xăng sẽ tăng nhanh như tên lửa khi giá dầu thô leo thang, nhưng lại rơi chậm như chiếc lông vũ khi giá dầu suy giảm.
Theo nghiên cứu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas: Các chủ cây xăng thường thiết lập giá bán dựa trên chi phí ước tính mà họ sẽ phải trả cho đợt nhập hàng tiếp theo, chứ không chỉ dựa vào chi phí của lượng nhiên liệu đang có sẵn trong bồn chứa. Khi giá dầu thô tăng, họ lập tức tăng giá để có đủ dòng tiền nhập đợt hàng mới đắt đỏ hơn. Ngược lại, khi giá dầu giảm, các trạm xăng sẽ giảm giá rất chậm do áp lực cạnh tranh địa phương, thời gian giao hàng tồn kho và mong muốn bù đắp lại khoảng thời gian bị giảm lợi nhuận trước đó.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis cũng chỉ ra rằng tâm lý người tiêu dùng góp phần vào việc này. Khi giá có xu hướng giảm, người mua ít có thói quen đi tham khảo, so sánh giá giữa các cây xăng khác nhau. Khi lượng tiêu thụ vẫn giữ nguyên, các chủ trạm xăng sẽ không có nhiều động lực để cắt giảm giá bán nhanh chóng.
Dự báo tương lai: Liệu giá xăng có thể về dưới mức 3 USD?
Ông Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích thị trường dầu mỏ tại GasBuddy, nhận định giá xăng trung bình toàn quốc có thể sớm hướng về mức 3,70 USD/gallon. Ông dự báo thêm: “Nếu mọi sự tiến triển tốt đẹp, giá xăng hoàn toàn có thể rơi xuống dưới mức 3 USD/gallon vào cuối năm nay”. Nhà giao dịch năng lượng kỳ cựu John Kilduff tại New York cũng phỏng định giá bán lẻ có thể chạm mốc 3,50 USD trong vài tuần tới khi giá dầu thô kỳ vọng giảm về mức ổn định 68 USD/thùng.
Tuy nhiên, tiến trình phục hồi hoàn toàn nền kinh tế năng lượng vẫn đối mặt với rất nhiều rủi ro tiềm ẩn:
- Trở ngại kỹ thuật tại eo biển: Việc đưa eo biển Hormuz hoạt động bình thường trở lại cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng do lượng tàu bè bị ùn tắc quá lớn, nhu cầu thay đổi thủy thủ đoàn và việc rà phá thủy lôi.
- Hạ tầng sản xuất bị tổn hại: Các cơ sở lọc dầu và giếng khoan tại vùng Vịnh đã chịu nhiều thiệt hại do các cuộc tấn công quân sự, cần thời gian để sửa chữa và nâng cao công suất trở lại mức trước chiến tranh.
- Tình hình địa chính trị phức tạp: Căng thẳng giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon vẫn tiếp diễn, khiến cuộc gặp mặt thảo luận giữa phái đoàn của Phó Tổng thống J.D. Vance và các quan chức Iran tại Thụy Sĩ vừa qua bị hủy bỏ đột ngột.
- Sự sụt giảm từ các nguồn cung khác: Việc Ukraine liên tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở sản xuất và phân phối dầu của Nga khiến xuất khẩu năng lượng từ quốc gia này bị gián đoạn, gián tiếp đẩy giá dầu thế giới lên cao.
- Áp lực tích lũy lại kho dự trữ quốc gia: Việc các cường quốc như Hoa Kỳ và Trung Quốc ồ ạt xả kho dự trữ chiến lược nhằm ổn định giá cả trong thời gian qua đồng nghĩa với việc họ sẽ phải mua lại một lượng dầu rất lớn để bù đắp khi thị trường bình ổn, tạo ra một áp lực tăng giá mới.
Nhìn chung, dù con đường phía trước còn nhiều biến số, việc giá xăng hạ nhiệt dưới mốc 4 USD đang mang lại sự nhẹ nhõm đáng kể cho hàng triệu hộ gia đình trong việc chi tiêu và sinh hoạt hàng ngày.
Nguồn tham khảo:
- Báo cáo thị trường năng lượng hàng tuần từ AAA và GasBuddy: https://www.gasbuddy.com, https://www.aaa.com
- Bản tin kinh tế của Reuters và thông cáo từ Hội đồng Hàng hải Thế giới (WSC): https://www.reuters.com, https://www.worldshipping.org
- Dữ liệu phân tích từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas và St. Louis
