Thay vì gây ra một làn sóng mất việc làm diện rộng như những lo ngại ban đầu, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một tác động âm thầm hơn: làm giảm tốc độ tăng trưởng tiền lương, đặc biệt đối với nhóm ngành có mức lương thấp hơn.
Theo một bản tường trình mới từ hai nhà kinh tế học Sania Edlich và Torsten Slok tại công ty đầu tư Apollo Global Management, người lao động thuộc các nhóm ngành tiếp xúc nhiều với AI ghi nhận mức tăng lương thực tế thấp hơn 6,7 điểm phần trăm so với những ngành ít chịu ảnh hưởng kể từ năm 2023 — năm đầy đủ đầu tiên sau sự ra đời của ChatGPT.
Con số đáng chú ý: Sự chững lại về mức tăng tiền lương này đã khiến các lao động bị ảnh hưởng thiệt hại khoảng 28 tỷ đô la Hoa Kỳ mỗi năm.
Mức độ ảnh hưởng và các ngành nghề chịu tác động
Công ty Apollo đã sử dụng dữ liệu tiền lương của Bộ Lao động Hoa Kỳ để so sánh 11 nhóm ngành nghề có độ tiếp xúc cao với AI (dựa theo Chỉ số Kinh tế của Anthropic) so với các ngành ít tiếp xúc.
- Các ngành nghề chịu ảnh hưởng trực tiếp: Lập trình viên máy tính, nhân viên hỗ trợ khách hàng, và các chuyên viên phân tích tài chính.
- Quy mô tác động: Khoảng 5,8 triệu lao động Hoa Kỳ (tương đương 3,7% lực lượng lao động) đang làm việc trong các ngành nghề có độ tiếp xúc cao với AI.
- Sự phân hóa lợi tức: Người lao động ở nhóm có lợi tức thấp bị sụt giảm tốc độ tăng lương nhiều hơn hẳn so với nhóm có lợi tức cao.
Mức độ tiếp xúc với AI cao ---> Tâm lý lo ngại mất việc ---> Giảm đòi hỏi tăng lương ---> Tăng trưởng lương chững lại
Nguyên nhân khiến tiền lương bị áp đảo
Tại sao người lao động vẫn giữ được việc làm nhưng tiền lương lại bị thu hẹp?
Phil Camporeale, Chuyên gia chiến lược đầu tư tại JPMorgan Wealth Management, chỉ ra rằng các lĩnh vực như phần mềm, xuất bản, thiết kế đồ họa và trung tâm cuộc gọi là những nơi dễ chịu tác động nhất. Khi ban lãnh đạo các công ty liên tục thảo luận về tiềm năng thay thế con người của AI, điều này vô hình trung tạo ra tâm lý e ngại.
Thực tế này khiến người lao động không còn tự tin đề nghị tăng lương hoặc mạo hiểm nhảy việc như trước. Tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc tại Hoa Kỳ hiện đã hạ xuống mức tương đương với giai đoạn giữa những năm 2010. Sau một khoảng thời gian mức tăng lương cao hơn lạm phát, con số này hiện đã về mức bằng 0.
Nhìn nhận đa chiều về thị trường lao động
Tác động của AI đối với nền kinh tế không hoàn toàn mang tính một chiều. Sự bùng nổ hạ tầng AI cũng tạo ra nhu cầu rất lớn cho các ngành nghề ít tiếp xúc với công nghệ này.
| Nhóm ngành | Mức độ tiếp xúc AI | Xu hướng tiền lương |
| Lập trình, Phân tích tài chính, CSKH | Cao | Tăng trưởng lương chậm lại đáng kể |
| Thợ điện, Xây dựng trung tâm dữ liệu | Thấp | Nhu cầu cao, thúc đẩy lương tăng |
Tình trạng lương tăng chậm lại diễn ra trong bối cảnh chi phí sinh hoạt đang bào mòn tiền tiết kiệm của người dân. Dữ liệu từ Cục Phân tích Kinh tế (BEA) cho thấy mức chi tiêu tăng nhanh hơn lợi tức và tỷ lệ tiết kiệm suy giảm.
Đối với Phố Wall và Ngân hàng Trung ương, sự tăng chậm của tiền lương giúp kiềm chế lạm phát chung. Tuy nhiên, đối với đa số người lao động đang đối mặt với giá cả đắt đỏ tại siêu thị hay cây xăng, đây lại là một thách thức không nhỏ đối với chất lượng cuộc sống.
Nguồn tham khảo và các góc nhìn đa chiều
Các nguồn thông tin và góc nhìn tổng hợp từ tài liệu chính thức cùng mạng xã hội trong và ngoài nước:
- Tài liệu gốc & Tường trình kinh tế: Apollo Global Management White Paper (Sania Edlich & Torsten Slok)
- Dữ liệu phân tích tài chính: JPMorgan Wealth Management (Phil Camporeale)
- Chỉ số kinh tế & Dữ liệu lao động: Anthropic’s Economic Index & U.S. Bureau of Labor Statistics (BLS)
