Hãy tưởng tượng bạn đang trải qua một ngày làm việc căng thẳng và muốn tự thưởng cho mình một bữa ăn đêm. Bạn mở một ứng dụng giao đồ ăn, lướt qua thực đơn của hàng loạt nhà hàng, chọn món, thay đổi các tùy chọn theo ý thích, điền địa chỉ, chọn phương thức thanh toán và hồi hộp theo dõi lộ trình di chuyển của người giao hàng trên bản đồ. Thế nhưng, kết quả cuối cùng là sẽ không có bất kỳ món ăn nào được giao đến, và tài khoản của bạn cũng không bị trừ một đồng nào.
Đó chính là cách thức hoạt động của FoodNeverComes (음식만안와요) – một ứng dụng đang lan rộng trong giới trẻ Hàn Quốc. Đây là đại diện tiêu biểu cho khái niệm “trang web dopamine” (dopamine sites), nơi người sử dụng thực hiện toàn bộ quy trình mua sắm trực tuyến nhưng không có giao dịch tài chính hay hàng hóa thực tế nào diễn ra.
Nguồn gốc từ thói quen vô thức
Ứng dụng này được phát triển bởi một lập trình viên người Hàn Quốc có biệt danh Malhee. Chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội, Malhee cho biết ý tưởng xuất hiện vào một đêm khi bản thân liên tục mở ra rồi đóng lại các ứng dụng giao đồ ăn một cách vô thức.
“Ban đầu tôi chỉ xem đây như một trò đùa, nhưng thật kinh ngạc, việc thỏa mãn ham muốn ‘đặt một cái gì đó’ giúp tôi cảm thấy nhẹ lòng một cách kỳ lạ dù không hề có đồ ăn thật” – Malhee bày tỏ.
Malhee giải thích thêm rằng nhiều người mở ứng dụng không phải vì đói mà do thói quen hoặc sự chán chường. Ứng dụng được tạo ra nhằm mục đích giúp người sử dụng tạm thời ngắt dòng suy nghĩ tiêu cực và phá vỡ khuôn mẫu hành vi đó.
Góc nhìn khoa học: Vì sao việc giả vờ mua sắm lại mang đến cảm giác thỏa mãn?
Các nghiên cứu tâm lý học và thần kinh học cho thấy cơ chế vận hành của các trang web này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Chất dẫn truyền thần kinh dopamine – vốn tạo ra cảm giác vui sướng và phần thưởng – thường giải phóng nhiều nhất trong quá trình mong đợi phần thưởng, chứ không phải khi phần thưởng đã được nhận.
Do đó, hành động bấm vào nút “Mua” hoặc “Đặt hàng” vẫn kích thích não bộ tạo ra cảm giác hưng phấn nhất định, ngay cả khi người sử dụng biết rõ không có sản phẩm nào đi kèm. Đối với thế hệ trẻ đang phải đối mặt với áp lực kinh tế và chi phí sinh hoạt đắt đỏ, đây được xem như một “van xả áp lực” an toàn để giải tỏa căng thẳng mà không để lại hậu quả về nợ nần.
Luồng ý kiến trái chiều từ cộng đồng trực tuyến
Dù trào lưu này đang nhận được sự quan tâm lớn từ thế hệ Gen Z tại Hàn Quốc, phản ứng của cộng đồng mạng quốc tế lại có sự phân hóa rõ rệt.
1. Sự hoài nghi và góc nhìn tiêu cực
Trên nền tảng X (trước đây là Twitter) và Reddit, không ít người bày tỏ sự ngao ngán trước sự xuất hiện của mô hình này.
- Một số ý kiến cho rằng đây là biểu hiện của một lối sống buồn bã và tách biệt với thực tế.
- Có người dùng bình luận một cách châm biếm rằng việc giả vờ mua sắm giống như hành vi “ngắm hàng qua tủ kính dành cho những người không chịu tiếp xúc với thế giới tự nhiên”.
2. Tiềm năng hỗ trợ người nghiện mua sắm
Ngược lại, trong các cộng đồng hỗ trợ người mắc hội chứng nghiện mua sắm trực tuyến (như nhóm r/shoppingaddiction trên Reddit), chủ đề này lại mang đến những cuộc tranh luận mang tính xây dựng.
- Giải pháp thay thế an toàn: Một số thành viên ví ứng dụng này như loại bia không cồn dành cho người đang cai rượu. Nó giúp giải quyết cơn thèm muốn nhất thời trong giai đoạn đầu và là bước đệm hữu ích để người dùng dần từ bỏ thói quen tiêu dùng mất kiểm soát.
- Nhận thức về hành vi: Việc thực hiện chuỗi hành động đặt hàng nhưng không nhận được gì giúp người dùng nhận ra rằng nhu cầu thực sự của họ nằm ở trải nghiệm thực hiện nghi thức mua sắm chứ không phải ở bản thân món đồ. Điều này giúp tiết kiệm tiền bạc và tránh việc tích trữ những vật dụng không cần thiết trong không gian sống.
Tuy nhiên, một số người dùng khác cũng thẳng thắn chia sẻ phương pháp này không có hiệu quả với họ, thậm chí gây ra cảm giác bực bội khi nhận ra không có gói bưu kiện nào được chuyển đến. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cảnh báo về những câu hỏi chưa có lời giải đáp liên quan đến vấn đề bảo mật thông tin cá nhân và mục đích thu thập dữ liệu hành vi của các nền tảng giả vờ này.
Nguồn tham khảo (Sources):
- Fast Company: https://www.fastcompany.com/91560432/dopamine-sites-fake-online-shopping-apps-let-you-pretend-to-buy-things-foodnevercomes
- Ứng dụng chính thức FoodNeverComes (음식만안와요): https://www.xn--lz2bv9nd1bm2a9lo9a.com/
- South China Morning Post: https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3354966/south-koreas-lonely-stressed-gen-z-find-comfort-apps-do-nothing
- Thảo luận trên Reddit (r/tech_x): https://www.reddit.com/r/tech_x/comments/1tzziaf/in_south_korea_dopamine_sites_have_started_to/
- Thảo luận trên Reddit (r/shoppingaddiction): https://www.reddit.com/r/shoppingaddiction/comments/1u0fv4h/new_trend_south_korea_invented_fake_shopping/
- Thảo luận trên Reddit (r/Anticonsumption): https://www.reddit.com/r/Anticonsumption/comments/1u7mujb/dopamine_websites_south_koreans_are_replacing/
Tags:
