Công ty OpenAI vừa gửi lời cảnh báo đến các nhà lập pháp Hoa Kỳ rằng đối thủ cạnh tranh từ Trung Quốc là DeepSeek đang sử dụng những phương pháp không công bằng và ngày càng tinh vi để trích xuất kết quả từ các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Mỹ. Mục đích của hành động này là để huấn luyện thế hệ tiếp theo cho chatbot R1 đột phá của họ.
Trong một phúc trình gửi đến Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc thuộc Hạ viện Hoa Kỳ vào thứ Năm vừa qua, OpenAI cho biết DeepSeek đã sử dụng kỹ thuật gọi là “chưng cất” (distillation) như một phần của “những nỗ lực liên tục nhằm hưởng lợi miễn phí trên các khả năng được phát triển bởi OpenAI và các phòng thí nghiệm tiên phong khác của Hoa Kỳ.”
Kỹ thuật “chưng cất” là gì?
Để quý vị dễ hình dung, hãy tưởng tượng một học sinh lười biếng trong lớp học toán. Thay vì tự mình học công thức và vận dụng trí óc để giải bài toán (như cách OpenAI tốn hàng tỷ đô la để xây dựng hạ tầng và dạy máy tính), học sinh này lại nhìn lén đáp án của người bạn học giỏi nhất lớp, sau đó học thuộc lòng các đáp án đó.
Trong giới AI, “chưng cất” chính là hành động này. Một mô hình AI yếu hơn sẽ đặt câu hỏi cho mô hình AI mạnh hơn (như GPT-4 của OpenAI), lấy câu trả lời (kết quả), và dùng chính kết quả đó để tự huấn luyện mình. Nhờ vậy, mô hình đi sao chép có thể đạt được khả năng tương tự mà không tốn kém nhiều chi phí nghiên cứu và phát triển.
Thủ đoạn lẩn trốn tinh vi
OpenAI cho biết họ đã phát hiện ra các phương pháp mới, được che đậy kỹ càng nhằm né tránh hệ thống phòng thủ của công ty. Theo bản phúc trình, các trương mục (tài khoản) có liên quan đến nhân viên DeepSeek đã tìm cách vượt qua các rào cản an ninh bằng những cách sau:
- Sử dụng bộ định tuyến của bên thứ ba: Họ truy cập vào mô hình của OpenAI qua trung gian để che giấu nguồn gốc thật sự.
- Mạng lưới bán lại không phép: Sử dụng các dịch vụ bán lại quyền truy cập OpenAI trái phép để lách luật.
- Lập trình tự động: Các nhân viên DeepSeek đã viết mã (code) để truy cập và lấy kết quả từ các mô hình Mỹ theo cách tự động hóa (programmatic ways).
Công ty cho biết tình trạng “chưng cất” này phần lớn gắn liền với Trung Quốc và đôi khi là Nga. Mặc dù OpenAI đã cố gắng ngăn chặn những người dùng vi phạm quy định, nhưng các kỹ thuật này vẫn tồn tại và trở nên phức tạp hơn.
Mối đe dọa về kinh tế và an ninh
Việc này tạo ra sự bất công lớn trên thị trường. Các công ty Hoa Kỳ như OpenAI và Anthropic PBC đã phải đầu tư hàng tỷ đô la vào hạ tầng máy tính và thu phí dịch vụ cao cấp để bù đắp chi phí. Trong khi đó, DeepSeek và nhiều mô hình Trung Quốc khác không thu phí thuê bao hàng tháng. Sự chênh lệch này có thể làm xói mòn lợi thế của Hoa Kỳ so với Trung Quốc trong lĩnh vực AI.
Hơn nữa, OpenAI nhấn mạnh các rủi ro về an ninh quốc gia. Khi sao chép khả năng qua kỹ thuật chưng cất, các biện pháp an toàn (safeguards) thường bị bỏ qua. Điều này dẫn đến:
- Sự lạm dụng lan rộng: AI có thể bị dùng sai mục đích trong các lĩnh vực rủi ro cao như sinh học hoặc hóa học.
- Kiểm duyệt: Chatbot của DeepSeek đã kiểm duyệt các kết quả liên quan đến những chủ đề nhạy cảm đối với chính quyền Trung Quốc, ví dụ như vấn đề Đài Loan hay vụ Thiên An Môn.
Phản ứng từ phía Hoa Kỳ
Dân biểu John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Hạ viện thuộc Đảng Cộng hòa, đã phát biểu gay gắt: “Đây là một phần trong sách lược của Đảng Cộng sản Trung Quốc: ăn cắp, sao chép và tiêu diệt. Các công ty Trung Quốc sẽ tiếp tục chưng cất và khai thác các mô hình AI của Mỹ để làm lợi cho họ, giống như khi họ sao chép OpenAI để xây dựng DeepSeek.”
Ông David Sacks, người phụ trách về AI của Tòa Bạch Ốc, cũng từng cảnh báo trên Fox News rằng DeepSeek đang “vắt kiệt kiến thức” từ các mô hình của OpenAI.
Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh Hoa Kỳ vẫn đang lo ngại về việc Trung Quốc tiếp cận các chip AI tối tân. Cuối năm ngoái, Tổng thống Donald Trump đã nới lỏng các hạn chế, cho phép công ty Nvidia bán bộ vi xử lý H200 cho Trung Quốc – loại chip này chỉ đi sau dòng Blackwell hiện đại nhất khoảng 18 tháng.
Dựa theo tin từ Bloomberg
