Hiện nay, thế giới đang chứng kiến một hố sâu ngăn cách về công nghệ. Trong khi các công ty lớn tại Mỹ và Trung Quốc chi hàng trăm tỷ đô-la để xây dựng những hệ thống “Trí tuệ nhân tạo” (AI) khổng lồ, nhiều quốc gia khác lại đang tìm một con đường khác: AI tiết kiệm.
Tại sao chúng ta cần AI tiết kiệm?
Hãy tưởng tượng những hệ thống AI lớn như các đại siêu thị. Chúng cần diện tích cực lớn, tiêu tốn rất nhiều điện và nước để vận hành. Ngược lại, AI tiết kiệm giống như một cửa hàng tạp hóa nhỏ tại địa phương: gọn nhẹ, rẻ tiền nhưng vẫn cung cấp đủ thứ bạn cần.
Theo một nghiên cứu của Microsoft Research, các nước giàu đang áp dụng AI nhanh gấp đôi các nước có thu nhập thấp. Mỹ và Trung Quốc hiện nắm giữ hơn 90% các trung tâm dữ liệu quan trọng. Nếu không có những phương án thay thế, các nước nghèo sẽ hoàn toàn lệ thuộc vào công nghệ ngoại bang.
Câu chuyện từ bộ lạc Soliga
Tại Nam phần Ấn Độ, bộ lạc Soliga đang đối mặt với nguy cơ mất đi ngôn ngữ riêng vì giới trẻ dần chuyển đến thành phố. Các hệ thống AI tối tân của Thung lũng Silicon không hỗ trợ tiếng Soliga vì dữ liệu quá ít.
Để giải quyết vấn đề này, dự án “Saving Voices” đã xây dựng một mô hình AI đặc biệt:
- Chi phí thấp: Chạy trên những máy tính nhỏ giá dưới 50 đô-la.
- Tiện lợi: Có thể hoạt động mà không cần mạng internet.
- Bảo mật: Toàn bộ dữ liệu giọng nói nằm lại trong thiết bị của cộng đồng thay vì gửi lên đám mây của các công ty lớn.
Kết quả thật đáng kể: Chỉ với 5 giờ dữ liệu giọng nói, các nhà nghiên cứu đã giúp bộ lạc này gìn giữ được ngôn ngữ của cha ông.
Quyền tự chủ và tương lai bền vững
Ông Arjuna Sathiaseelan, người đứng đầu dự án, cho biết AI tiết kiệm giúp các quốc gia bảo đảm quyền tự chủ dữ liệu. Nếu chúng ta chỉ vay mượn công nghệ từ bên ngoài, liệu một ngày nào đó quyền truy cập AI có trở nên khan hiếm như dầu mỏ?
Dù các mô hình nhỏ này có thể không mạnh mẽ bằng những hệ thống tỷ đô, nhưng chúng lại giải quyết cực tốt các công việc cụ thể như:
- Giảng dạy bằng tiếng địa phương.
- Chẩn đoán bệnh y tế tại vùng sâu vùng xa.
- Cố vấn kỹ thuật canh tác cho nông dân.
Tiến trình này không chỉ giúp tiết kiệm lợi tức mà còn bảo vệ môi trường nhờ việc tiêu thụ ít năng lượng hơn.
Những thách thức phía trước
Dù đầy hứa hẹn, AI tiết kiệm vẫn cần sự hỗ trợ về nguồn vốn và căn bản hạ tầng địa phương. Tuy nhiên, sự thành công của các mô hình nguồn mở đang tiếp thêm sức mạnh cho các quốc gia như Ấn Độ, Mexico và Malaysia để họ tự xây dựng tương lai công nghệ của chính mình.
Thay vì cố gắng xây dựng một “hạm đội tàu chiến” đắt đỏ, các quốc gia này đang học cách làm chủ những “chiếc cano” linh hoạt để tự lèo lái trên dòng sông công nghệ toàn cầu.
Nguồn: Rest of World
