Húng quế có tiếng Anh là basil hay còn được gọi rõ là Thai basil. Tên khoa học là Ocimum basilicum var. thyrsiflora hoặc Ocimum basilicum, tùy loại.
Cuối Tháng Năm, khi trời Nam California đã rất ấm, húng quế là một trong những loại rau thơm nên được trồng nhất. Cây lớn nhanh, dễ dùng cho nhiều món, không cần nhiều diện tích, và rất hợp với những ai chỉ có một góc sân nhỏ, patio, ban công, hoặc vài chậu cây sau nhà.
Thời gian thích hợp để trồng
Húng quế là loại cây ưa ấm. Theo UC Master Gardeners of Sonoma County, cây này khá bị nhạy cảm với lạnh, thích nắng nóng mùa Hè, và hột nẩy mầm tốt khi đất và không khí ấm trên 75°F.
Với Nam California, cuối Xuân sang đầu Hè thường là thời điểm thuận lợi để bắt đầu trồng loại rau rất thơm này. Tuy vậy, cây mới mua từ nursery hoặc chợ về không nên để ngay dưới nắng chiều gắt. Nên để cây vài ngày thích nghi ở nơi có nắng sáng, rồi mới từ từ đưa ra chỗ nắng nhiều hơn.
Những loại húng
Rau húng quế người Việt thường dùng có tên Mỹ là Thai basil: lá nhỏ hơn sweet basil, thân thường hơi tím, mùi thơm mạnh, có chút hương hồi. Loại này hợp ăn với phở, bún bò, gỏi cuốn, bún thịt nướng.
Sweet basil, còn được gọi là Italian basil là loại hung phổ biến trong món Ý, lá to, mềm, mùi dịu hơn, thường dùng làm pesto hoặc ăn với cà chua. Holy basil, còn gọi là tulsi, có mùi cay, nồng hơn. Khi mua cây húng quế ở chợ Mỹ hay nursery, nên nhìn nhãn và vò nhẹ một chiếc lá để ngửi. Mua nhầm basil không nguy hiểm gì, nhưng tô phở bạn ăn sẽ có mùi vị khác lạ.
Cách trồng từ hột
Húng quế có thể trồng từ hột, nhưng cần thời tiết ấm. Nếu gieo quá sớm khi đất còn lạnh, hột dễ chậm nẩy mầm, cây con yếu hoặc chết non. Theo UC Master Gardeners of Sonoma County, basil nẩy mầm tốt khi đất và không khí ấm trên 75°F.
Ở Nam California, có thể bắt đầu gieo hột trong nhà hoặc trong khay ươm từ Tháng Ba đến Tháng Tư, nếu có nơi đủ ấm và đủ sáng. Khi cây con đã có vài cặp lá thật, thân cứng hơn, và thời tiết ngoài trời đã ấm ổn định, có thể đem ra chậu lớn hơn hoặc trồng xuống đất. Nếu muốn gieo thẳng ngoài trời, thời điểm thuận lợi thường là từ Tháng Tư đến Tháng Sáu, nhất là khi ban đêm không còn lạnh.
Hột húng quế nhỏ, không nên vùi sâu. Chỉ cần rải hột trên mặt đất ẩm, phủ một lớp potting mix thật mỏng, rồi tưới nhẹ bằng bình phun hoặc vòi nước thật êm để hột không bị trôi. Trong thời gian chờ nẩy mầm, giữ đất ẩm nhẹ nhưng không sũng nước. Đừng để mặt đất khô trắng, nhưng cũng đừng tưới đến mức đất lúc nào cũng ướt nhẹp.
Khi cây con mọc lên, cần cho cây đủ ánh sáng để khỏi cao lêu nghêu. Nếu gieo quá dày, nên tỉa bớt, giữ lại những cây khỏe. Trồng từ hột thích hợp nếu muốn có nhiều cây cùng lúc, nhưng cần kiên nhẫn hơn mua cây sẵn. Từ lúc gieo đến lúc có thể hái lá thường mất vài tuần, tùy nhiệt độ, ánh sáng và cách chăm sóc.
Cách trồng từ cành
Húng quế cũng rất dễ trồng từ cành với cách làm khá đơn giản. Chọn một cành húng khỏe, chưa ra bông, dài khoảng 4–6 inches. Cắt bằng kéo sạch, bỏ bớt lá phía dưới, chỉ giữ vài lá trên ngọn. Đặt phần thân không có lá vào ly nước sạch, để nơi sáng nhưng tránh nắng gắt trực tiếp. Thay nước thường xuyên để tránh hôi hoặc thối thân. Khi rễ dài khoảng 1–2 inches, có thể đem trồng vào chậu đất nhẹ.
Trồng từ cành rất hợp với người Việt mình, vì nhiều khi chỉ cần xin bạn vài nhánh húng ngon là có thể bắt đầu một chậu mới. Nhánh nào đã ra bông hoặc thân quá già thì khó thành công hơn, nên chọn cành còn xanh, khỏe, chưa trổ hoa.
Cách trồng trong chậu
Trồng trong chậu là cách dễ nhất cho người có sân nhỏ. Chậu cần có lỗ thoát nước vì húng quế thích đất ẩm đều nhưng không chịu được đất sũng nước. Nếu nước đọng dưới đáy chậu, rễ dễ bị thiếu không khí và thối.
Nên dùng potting mix dành cho chậu, nhẹ và thoáng hơn đất ngoài sân. Đừng lấy đất vườn nặng bỏ thẳng vào chậu, vì đất dễ nén lại sau vài lần tưới, làm rễ khó phát triển. Chậu cũng không nên quá nhỏ. Một cây húng quế khỏe cần có chỗ cho rễ lan ra. Nếu mua một chậu có nhiều cây con mọc chen chúc, nên tách bớt ra chậu khác, hoặc chỉ giữ lại vài cây khỏe nhất.
Húng phát triển tốt ở nơi có nắng đầy đủ đến bán phần, tối thiểu khoảng bốn đến sáu giờ nắng mỗi ngày. Ở vùng nóng, một chút bóng râm buổi chiều lại có lợi, nhất là với cây trồng trong chậu vì chậu nóng nhanh hơn đất ngoài vườn.
Cách trồng xuống đất
Nếu có sân sau rộng, húng quế trồng xuống đất thường lớn mạnh hơn trồng trong chậu, miễn là đất thoát nước tốt và không bị ngập nước. Nên chọn chỗ có nắng sáng hoặc ít nhất bốn đến sáu giờ nắng mỗi ngày.
Nên trồng hung xa khu vực bị sprinkler tưới ướt như bãi cỏ, tránh nơi có nhiều cỏ dại khó nhổ, và tránh vùng từng có vấn đề bệnh cây trước đó. Đây là chi tiết quan trọng, vì lá và đất bị ẩm quá lâu dễ làm cây yếu hoặc phát sinh bệnh.
Khi trồng nên để cây húng cách nhau khoảng 12 inches để có đủ chỗ phát triển và không khí lưu thông.
Cách chăm sóc
Trước khi tưới nước, nên chạm ngón tay vào lớp đất phía trên; nếu đất đã khô khoảng một lóng tay, tưới đều cho đến khi nước chảy ra đáy chậu. Nếu đất còn ẩm, khoan tưới. Với cây trồng xuống đất, tưới sâu nhưng thưa thường tốt hơn tưới chút chút mỗi ngày.
Muốn cây ra nhiều nhánh, nên cắt ngọn sớm. Khi cây cao khoảng 6–8 inches và có vài cặp lá khỏe, dùng kéo sạch cắt ngay phía trên một cặp lá. Sau đó cây sẽ đâm nhánh hai bên, bụi húng dày hơn. Nếu chỉ bứt từng lá phía dưới, cây dễ cao lêu nghêu, thân yếu, ít nhánh.
Khi thấy cây bắt đầu trổ bông, nên ngắt bông nếu muốn tiếp tục lấy lá. Một khi cây dồn sức ra hoa và kết hạt, lá thường nhỏ lại, vị cũng kém mềm hơn.
Những lỗi thường gặp
Lỗi đầu tiên là tưới quá nhiều. Nhiều người thấy trời nóng là tưới liên tục, nhưng đất ẩm chưa khô mà tưới thêm sẽ làm rễ bí.
Lỗi thứ hai là để cây mới mua dưới nắng chiều gắt ngay ngày đầu tiên. Cây có thể bị héo, cháy lá, rồi người trồng tưởng thiếu nước và lại tưới thêm.
Lỗi thứ ba là để quá nhiều cây trong một chậu nhỏ. Nhiều chậu bán ngoài chợ nhìn rất đầy, nhưng thật ra cây con đang chen nhau. Nếu không tách bớt, cây sẽ tranh nước, tranh dinh dưỡng, và lớn không đều.
Lỗi thứ tư là để cây ra bông quá lâu. Với húng quế trồng để ăn lá, thấy bông là nên ngắt sớm. Lỗi thứ năm là hái sai cách: chỉ bứt lá dưới gốc mà không cắt ngọn. Làm vậy cây dễ cao, ít nhánh, và mau xấu dáng.
Ghi nhớ
-Húng quế hợp mùa ấm, nhất là cuối Xuân sang Hè.
-Cây cần ít nhất bốn đến sáu giờ nắng mỗi ngày.
-Ở Nam California, có thể gieo hột trong nhà từ Tháng Ba–Tháng Tư, hoặc gieo thẳng ngoài trời từ Tháng Tư–Tháng Sáu khi trời đã ấm ổn định.
-Có thể trồng từ cành bằng cách cho ra rễ trong ly nước.
-Trồng chậu phải có lỗ thoát nước và dùng potting mix nhẹ.
-Trồng xuống đất nên chọn nơi thoát nước tốt tránh chỗ bị ướt liên tục.
-Cắt ngọn sớm để cây ra nhiều nhánh.
-Ngắt bông nếu muốn tiếp tục thu lá.
Tham khảo
https://ucanr.edu/site/mg-sonoma/basil
https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/cultural-tips-for-growing-basil/
